I SA/Go 311/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień (spr.) Asesor WSA Damian Bronowicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. Uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...]. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] września 2019 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny: Na podstawie 7 tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy, Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania z majątku "D." Sp. z o.o. w likwidacji należności z tytułu podatku od nieruchomości od osób prawnych. W toku prowadzonego postępowania, dokonano zajęcia trzech nieruchomości położonych w [...], dla których Sąd Rejonowy prowadzi księgi wieczyste o numerach: [...]; zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w [...]; innej wierzytelności pieniężnej w Gminie [...]. Przeprowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do sprzedaży ww. nieruchomości. W dniu [...] lipca 2019 r. organ egzekucyjny postanowieniem nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne, wobec stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Egzekucję z nieruchomości uznano za bezskuteczną, żadna bowiem z trzech ogłoszonych licytacji nieruchomości nie zakończyła się jej sprzedażą - nikt nie przystąpił do licytacji. W związku z zakończeniem ww. postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego skierował do wierzyciela zawiadomienie z [...] sierpnia 2019 r. o obciążających go kosztach egzekucyjnych, a następnie postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2019 r. orzekł o obciążeniu Wójta Gminy, kosztami egzekucyjnymi w kwocie 56.296,42 zł powstałymi w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie Wójt Gminy złożył zażalenie, w którym nie zgodził się zarówno z istnieniem podstaw do obciążenia go powstałymi kosztami, jak i z ich wysokością. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] czerwca 2020 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wpierw przywołał regulacje prawne dotyczące naliczania i poboru kosztów egzekucyjnych. Następnie podkreślił, że w niniejszej sprawie zobligowany był do obciążenia wierzycielka kosztami postępowania egzekucyjnego wobec jednoznacznego brzmienia art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej u.p.e.a.) oraz na skutek tego, że postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, podjął czynności, skutkujące zastosowaniem niżej wymienionych środków egzekucyjnych: 1) w zakresie tytułów wykonawczych o numerach: [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. i [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. • zawiadomieniami z dnia [...] sierpnia 2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia trzech nieruchomości Spółki, dla których Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr [...]. Powyższe zawiadomienia o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono Spółce w dniu 17 sierpnia 2015 r., natomiast Sąd dokonał wpisów w księgach wieczystych z datą [...] sierpnia 2015 r. 2) w zakresie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] września 2015 r. • zawiadomieniem z dnia [...] października 2015 r. dokonano w dniu [...] października 2015 r. w [...] zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych. Odpis tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych doręczono Spółce w dniu 21 października 2015 r. W wyniku zajęcia jednego z rachunków bankowych, nastąpiła spłata części kosztów egzekucyjnych. • zawiadomieniami z dnia [...] października 2015 r. dokonano zajęcia nieruchomości Spółki, dla których Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste o ww. numerach. Powyższe zawiadomienia o zajęciach doręczono Spółce w dniu 2 listopada 2015 r., natomiast Sąd dokonał wpisów w księgach wieczystych z datą [...] listopada 2015 r. • zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. dokonano w dniu [...] kwietnia 2018 r. w Urzędzie Gminy, zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw towarów, materiałów i usług oraz zawartych umów, wystawionych faktur i wzajemnych rozliczeń Powyższe zawiadomienie o zajęciach doręczono Spółce w dniu 13 kwietnia 2018 r. W wyniku zajęcia przedmiotowej wierzytelności, nastąpiła spłata kosztów egzekucyjnych oraz części dochodzonej zaległości. 3) w zakresie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. • zawiadomieniami z dnia [...] kwietnia 2016 r. dokonano zajęcia nieruchomości Spółki, dla których Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste o ww. numerach. Powyższe zawiadomienia o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono Spółce w dniu 29 kwietnia 2016 r., natomiast Sąd dokonał wpisów w księgach wieczystych z datą [...] kwietnia 2016 r. 4) w zakresie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] listopada 2017r. • zawiadomieniami z dnia [...] grudnia 2017 r. dokonano zajęcia nieruchomości Spółki, dla których Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr [...]. Powyższe zawiadomienia o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono Spółce w dniu 4 stycznia 2018 r., natomiast Sąd dokonał wpisów w księgach wieczystych z datą [...] grudnia 2017 r. 5) w zakresie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. • zawiadomieniami z dnia [...] maja 2018 r. dokonano zajęć ww. nieruchomości Spółki. Powyższe zawiadomienia o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono Spółce w dniu 28 maja 2018r., natomiast Sąd dokonał wpisów w księgach wieczystych z datą [...] maja 2018 r. 6) w zakresie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] października 2018 r. • zawiadomieniami z dnia [...] listopada 2018 r. dokonano zajęć ww. nieruchomości Spółki. Powyższe zawiadomienia o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono Spółce w dniu 28 listopada 2018 r., natomiast Sąd dokonał wpisów w księgach wieczystych z datą [...] listopada 2018 r. W związku z powyższym powstały koszty egzekucyjne (opłaty o wydatki) w łącznej kwocie 56.296,42 zł. Sposób obliczenia opłat przyjęty przez organ pierwszej instancji, organ odwoławczy zaprezentował w tabeli zawartej na stronach 8-10 zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie wskazano, że wyliczenie wskazanych w tabeli opłat nastąpiło poprzez obliczenie odpowiednio 1%, 5% i 8% od dochodzonej należności, tj-: - TW nr [...] na dzień [...] sierpnia 2015r. - dochodzona należność wynosiła łącznie 79.249,80 zł (72.100 zł należność główna i 7.142,80 zł odsetki), od której naliczono 1% opłaty manipulacyjnej i 8% opłaty za zajęcie nieruchomości, 10 - TW nr [...] na dzień [...] sierpnia 2015r. wynosiła łącznie kwotę 274.985,40 zł (208.030,60 zł należność główna i 66.954,80 zł odsetki), od której naliczono 1% opłaty manipulacyjnej i 8% opłaty za zajęcie nieruchomości, - TW nr [...] na dzień [...] października 2015r. wynosiła łącznie kwotę 6.981,70 zł (6.555,00 zł należność główna i 426,70 zł odsetki), od której naliczono 1% opłaty manipulacyjnej i 5% opłaty za zajęcie rachunku bankowego, - TW nr [...] na dzień [...] października 2015r. wynosiła łącznie kwotę 7.010,40 zł (6.555 zł należność główna i 455,40 zł odsetki), od której naliczono 8% opłaty za zajęcie nieruchomości; opłata ta została pomniejszona o wyliczoną wcześniej opłatę za zajęcie rachunku bankowego (w przedmiotowej sprawie wyegzekwowano koszty egzekucyjne w całości tj. w łącznej kwocie 630,70 zł), - TW nr [...] na dzień [...] kwietnia 2016r. wynosiła łącznie kwotę 68.789,10 zł (64.361,00 zł należność główna i 4.428,10 zł odsetki), od której naliczono 1% opłaty manipulacyjnej i 8% opłaty za zajęcie nieruchomości, - TW nr [...] na dzień [...] grudnia 2017 r. wynosiła łącznie kwotę 88.631,80 zł (79.371,00 zł należność główna i 9.260,80 zł odsetki), od której naliczono 1% opłaty manipulacyjnej i 8% opłaty za zajęcie nieruchomości, - TW nr [...] na dzień [...] maja 2018 r. wynosiła łącznie kwotę 57.282,00 zł (52.914,00 zł należność główna i 4.368,00 zł odsetki), od której naliczono 1% opłaty manipulacyjnej i 8% opłaty za zajęcie nieruchomości, - TW nr [...] na dzień [...] listopada 2018 r. wynosiła łącznie kwotę 44.503,70 zł (39.328,00 zł należność główna i 5.175,70 zł odsetki), od której naliczono 1% opłaty manipulacyjnej i 8% opłaty za zajęcie nieruchomości. W odniesieniu do wydatków w łącznej 3.263,46 zł – organ odwoławczy wskazał – że składały się na nie wycena rzeczoznawcy (biegłego ) oraz trzykrotna emisja ogłoszenia w prasie. Stwierdzono, że po uwzględnieniu łącznej kwoty wpłaconych zaliczek w wys. 4.050 zł oraz przypadającej na rzecz Wierzyciela kwoty wydatków w wys. 1.087,82 zł, do zwrotu dla Wójta Gminy pozostała różnica w wys. 2.962,18 zł. Zdaniem organu odwoławczego, w rozważanej sprawie bezspornym jest, że organ egzekucyjny w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonał zajęcia trzech nieruchomości oraz wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, co spowodowało konieczność zastosowania art. 64 § 1 pkt 4, pkt 6, pkt 10 i § 6 ww. ustawy oraz pobrania za dokonane czynności opłat w wysokości, odpowiednio 5%, 8% i 1 % egzekwowanych należności. Odnosząc się do zarzutów zażalenia stwierdził, że wierzyciel nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że było ono nieefektywne. W sytuacji, gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, ustawodawca nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru w zakresie obciążenia (lub nie) wierzyciela takimi kosztami. Co do przywołanego przez skarżącego wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 stwierdził, że wyrok ten nie spowodował utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, a zatem musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Skoro zatem żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera regulacji uzasadniającej miarkowanie kosztów, tym samym organ egzekucyjny nie ma podstawy prawnej do podjęcia rozstrzygnięcia uwzględniającego taki sposób naliczania kosztów. Odnosząc się do zarzutu celowości prowadzonej egzekucji wskazał na działania żalącego, który wpłacając zaliczkę na pokrycie przewidywanych wydatków związanych z egzekucją z nieruchomości, samodzielnie ocenił przewidywaną skuteczność podejmowanych przez organ egzekucyjny działań w tym zakresie i uznał za zasadne podjąć ryzyko z tym związane. Co do zaś naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stwierdził, że organ egzekucyjny mając wiedzę o tym składniku majątkowym nie może nie podejmować działań. Ponadto nawet gdyby przyjąć, iż w tej konkretnej sytuacji nie powinno nastąpić naliczenie opłaty, z powodu braku środków na rachunku, to z uwagi na zajęcie nieruchomości, czy nieco późniejsze zajęcie wierzytelności, opłata w tym zakresie byłaby - zgodnie z obowiązującymi przepisami - i tak ujęta lub naliczona. W skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego Wójt zarzucił: - błędne przyjęcie, że w sprawie spełniona jest przesłanka warunkująca możliwość obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego polegająca na braku możliwości ściągnięcia tych kosztów od dłużnika w sytuacji gdy na chwilę obecną dłużnik dysponuje majątkiem pozwalającym na ich pokrycie w postaci nieruchomości; - naruszenie art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do niezasadnego przyjęcia, że brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucji od dłużnika zachodzi także w przypadku gdy dłużnik po umorzeniu postępowania egzekucyjnego dysponuje majątkiem pozwalającym na pokrycie powstałych kosztów, a w konsekwencji bezpodstawne zastosowanie tegoż przepisu i bezpodstawne obciążenie skarżącego wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego; - naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich zastosowanie bez uwzględnienia wskazówek interpretacyjnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał stwierdził niezgodność z Konstytucją ww. przepisów w zakresie jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat za dokonane czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że nie zgadza się zarówno z istnieniem podstaw do obciążenia go powstałymi kosztami, jak również z ich wysokością. Decyzja o obciążeniu wierzyciela jest co najmniej przedwczesna, gdyż dłużnik nadal bowiem dysponuje majątkiem (nieruchomościami) o wartości wyższej niż przedmiotowe koszty. Ponadto podkreślił, że kwota naliczonych kosztów jest niewspółmiernie wysoka, pozostaje w oderwaniu od faktycznie wykonanych czynności przez organ egzekucyjny i w sposób rażący narusza standardy wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14. Organ egzekucyjny nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podjętych czynności, czy też nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Orzekł w całkowitym oderwaniu od wytycznych w tymże wyroku zawartych. Zarzut ten odnosi się w szczególności do kwestii kosztów manipulacyjnych, o których mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Skarżący nie zgodził się z poglądem organu, jakoby fakt niepodjęcia przez ustawodawcę w okresie blisko już 6 lat "interwencji" zmierzającej do określenia maksymalnej wysokości opłat sprawiał, iż organ egzekucyjny nadal ma prawo stosować przepisy uznane za sprzeczne z Konstytucją. Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechań organów władzy publicznej. Zdaniem skarżącego naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której opłaty te zostały naliczone, tym bardziej, że czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. Niewielkie, wyegzekwowane przez organ egzekucyjny kwoty (630,70 zł) organ zabezpieczył na swoje koszty, a dodatkowo obciążył wierzyciela kwotą 56.296,42 zł. Dodatkowo podtrzymał zarzut, że skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione okazały się zasadne. W niniejszej sprawie, spór sprowadza się co do oceny zasadności obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jak i też ich wysokości. Skarżący w skardze twierdzi, że został bezpodstawnie obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego, gdyż na chwilę obecną dłużnik dysponuje majątkiem (nieruchomości), który pozwoli pokryć te koszty. Odnosząc się tego zarzutu wpierw należy dostrzec, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też, oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. np. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12, celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W świetle powyższego, Sąd nie podziela poglądu skarżącego, że brak podstaw do obciążenia wierzyciela jakimikolwiek kosztami postępowania egzekucyjnego. Trzeba bowiem dostrzec, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano m.in. zajęcia trzech nieruchomości położonych w [...]. Potrójna licytacja nie doprowadziła jednak do sprzedaży ww. nieruchomości (nikt nie przystąpił do licytacji), co w konsekwencji skutkowało uchyleniem zajęcia nieruchomości (art. 111k §1 u.p.e.a.). Wskutek stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, postanowieniem z [...] lipca 2019 r. postanowiono umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. W ocenie Sądu, bezskuteczność tej egzekucji nie mogła zostać jednak przez organ przewidziana, a zatem nie można przyjąć, że była niecelowa. To natomiast, że w zaistniałej sytuacji skarżący nadal posiada majątek w postaci nieruchomości, nie oznacza, że brak co do zasady podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami umorzonego postępowania egzekucyjnego. Słusznie bowiem organ zwrócił uwagę, że z powodu przeszkód prawnych wynikających z art. 111k § 1 u.p.e.a., nowa egzekucja z tych nieruchomości może być wszczęta nie wcześniej, niż po upływie 12 miesięcy od dnia uchylenia zajęcia nieruchomości. Ponadto, jeżeli skarżący nie zgadzał się z umorzeniem postępowania egzekucyjnego, to winien zaskarżyć to rozstrzygniecie. Tymczasem jak wynika z lektury akt administracyjnych, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] lipca 2019 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Pozostając w tematyce zasadności obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, trzeba jednak przyznać rację skarżącemu w tej części, w jakiej kwestionuje naliczenie kosztów w wysokości 349,10 zł za zajęcie rachunku bankowego. Z lektury obu decyzji wynika, że w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z [...] września 2015 r. organ egzekucyjny skierował do [...] zawiadomienie z [...] października 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych. Organy podają, że w wyniku zajęcia jednego z rachunków bankowych, nastąpił spłata części kosztów egzekucyjnych. Tymczasem w aktach brak jakiejkolwiek dokumentacji bankowej, który potwierdzałaby tę okoliczność. Jest to o tyle istotne, że skarżący podnosi, że do nie doszło do zajęcia wierzytelności a jedynie rachunku bankowego. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że orzecznictwie pojawiła się rozbieżność czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. obciążać wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków (gdy nie zajęto środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym). Według pierwszego poglądu opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku (por wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, WSA w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, WSA w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/GI 1399/19, WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, NSA z dnia 30 maja 2019 r.,II FSK 613/19, NSA z 10.04.2018 r" II FSK 914/16, NSA z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, NSA z 6.04.2017 r" II FSK 693/15). Zgodnie z drugim stanowiskiem opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku (por wyroki: WSA w Szczecinie z 26 września 2018 r., I SA/Sz 529/18, WSA w Olsztynie z 25 września 2018 r., I SA/Ol 475/18, WSA w Gliwicach z 21 maja 2018 r" I SA/GI 221/18, WSA w Gdańsku z 8 maja 2018 r" I SA/Gd 276/18, WSA w Opolu z 21 marca 2018 r., I SA/Op 33/18). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę, podziela zapatrywania prezentowane w orzecznictwie, wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Stanowisko takie od 2019 r. zyskało zdecydowaną dominację, a wręcz stało się poglądem wyrażanym już jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/GI 882/19 i wyroki NSA z: 24 lipca Sygn. akt I SA/Go 303/202020 r., sygn. akt I GSK 723/20, z 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18). Zatem precyzyjne wyjaśnienie w niniejszej sprawie, czy doszło zajęcia rachunku bankowego, czy też wierzytelności z rachunku bankowego, pozwoli ocenić, czy zasadnie obciążono wierzyciela kosztami z ww. tytułu. W dalszej części należało ocenić postępowanie organu w zakresie ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi obciążano wierzyciela. Skarżący twierdzi bowiem, że kwota naliczonych kosztów egzekucyjnych jest niewspółmiernie wysoka, pozostaje w oderwaniu od faktycznie wykonanych czynności przez organ egzekucyjny oraz w sposób rażący narusza standardy wskazane w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14. Przypomnieć należy, że niniejszej sprawie na koszty postępowanie egzekucyjnego składały się: opłaty manipulacyjne (od każdego z tytułu wykonawczych), opłaty za zajęcie nieruchomości, opłata za zajęcie rachunku bankowego, opłaty związane z ogłoszeniem sprzedaży nieruchomości a także wydatki z tytułu wyceny rzeczoznawcy oraz emisji ogłoszeń w prasie. Organ I instancji na stronach 4-6 postanowienia tabelarycznie przedstawił sposób wyliczenia kosztów z uwzględnieniem każdego tytułu wykonawczego. Stosownie do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tego artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Ponadto co istotne, w przypadku kosztu jakim jest opłata manipulacyjna, należy podkreślić, że jest ona należna, bez względu na fakt, czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019, sygn. akt II FSK 3802/18, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1338/06, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17). Jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, oraz wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06). W niniejszym przypadku, przy dokonaniu oceny zaskarżonego postanowienia należy mieć na względzie, że wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Podkreślić trzeba, że na tle wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i braku dostosowania przez ustawodawcę zakwestionowanych przez Trybunał przepisów do wymogów określonych w tym orzeczeniu, jakim powinny odpowiadać regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powstały różne poglądy co do wykładni tych przepisów. Zauważyć należy, że orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w ustawie. Wyrok Trybunału dotyczy bowiem tzw. pominięcia prawodawczego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowane jest stanowisko, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw aktu administracyjnego (wydanej decyzji/postanowienia). W tej kwestii wypowiadał się już wielokrotnie NSA, przykładowo w wyrokach z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 oraz z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3701/18, wszystkie wskazywane wyroki dostępne są na stronie: www.nsa.gov.pl.) Podzielając prezentowaną w tych wyrokach argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie powoduje - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19). Wskazać należy, że w wyroku SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 stwierdzono, że "Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty zostały naliczone". Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował m.in. art. 64 § 1 pkt 4 (w odniesieniu do opłaty za wymagającego wyjaśnienia zajęcia rachunku bankowego) i 64 § 6 u.p.e.a. (opłaty manipulacyjne) Przepisy te jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu. Tymczasem w niniejszej sprawie z rozstrzygnięcia organu pierwszej jak i drugiej instancji nie wynika, by kwestia ww. kosztów była analizowana w świetle ww. wyroku TK. Co więcej, organ II instancji stwierdził, że nie ma podstaw prawnych do miarkowania kosztów i choć w odpowiedzi na skargę twierdzi, że dokonał niezbędnej analizy wysokości kosztów egzekucyjnych pod kątem wskazań TK, to tego zapatrywania nie można podzielić. Gdyby nawet przyjąć, że miał na uwadze ww. wyrok TK, to w ocenie Sądu przyjęcie przez organy mechanizmu ustalania opłat poprzez przyjęcie wynikających z przepisów prawa stawek procentowych od dochodzonej należności, nie uzasadnia stwierdzenia, że doszło do miarkowania spornych kosztów w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie było rozważań, czy koszty egzekucyjne za podjęcie czynności, były adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. Brak takich rozważań powodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony Wierzyciel. Wskazać w tym miejscu należy na przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, iż organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, LEX nr 2973856, a także wskazane tam wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r. sygn. aktII FSK 3701/18,i sygn. akt II FSK 3700/18). Przede wszystkim organy nie podjęły się wskazania wpływu dwóch z ostatnich przywołanych przesłanek zawartych w wyroku TK na wysokość ustalonych w przedmiotowej sprawie łącznych kosztów postępowania egzekucyjnego. W żadnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji nie wymieniono, a tym bardzie nie uszczegółowiono stopnia pracochłonności, stopnia skomplikowania lub czasochłonności podjętych czynności egzekucyjnych. Brak rozważań w tym zakresie spowodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel. W żaden sposób nie odniosły się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego. Powstała zatem uzasadniona wątpliwość, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok TK w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18, z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z 28 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1108/19, z 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 634/18, z 7 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 508/18, z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17). W świetle powyższego, w ponownie prowadzonym postępowaniu, organy wpierw powinny w sposób precyzyjny ustalić i wskazać, czy w sprawie doszło zajęcia rachunku bankowego czy też wierzytelności z tego rachunku, mając na względzie, że brak podstaw do naliczania opłaty jedynie za zajęcie rachunku. Następnie, mimo braku interwencji ustawodawcy, winny ocenić czy ustalone na podstawie zakwestionowanych przez TK, a więc w oparciu o stawki procentowe wskazane w przepisach u.p.e.a. przepisów koszty egzekucyjne tj. w szczególności opłaty manipulacyjne, przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organy powinny uwzględnić, czy ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14. Przy czym pamiętać należy, że koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary. Tym bardziej, że nie mamy w przedmiotowej sprawie do czynienia z dłużnikiem lecz wierzycielem. Trzeba także zauważyć, że ich wysokość nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia. W ocenie Sądu pewnych wskazówek interpretacyjnych, w jaki sposób należy wyliczyć sporne koszty, można poszukiwać w nowelizacji ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. i która stanowi wykonanie wyroku TK w zakresie objętym niniejszym sporem (patrz np. wyrok NSA z 21 lipca 2020 r. I GSK 759/20). Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., na które składa się uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł.