I SA/Go 330/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesionego sprzeciwu wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: 1. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 1000 (tysiąc) złotych. 2. W pozostałym zakresie oddalić wniosek. B.K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] uchylającą w całości decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2014 r. i orzekającą skarżącemu zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie 86.590 zł z tytułu dochodów w wysokości 115.453 zł nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi ustalonego na kwotę 1.732 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając przedmiotowy wniosek skarżący wskazał, że prowadzona działalność pozwala mu tylko na opłacanie podstawowych rachunków. Skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i mają na utrzymaniu dwuletnie dziecko. Wskazał również, że jego rodzina utrzymuje się z dochodów z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej określonych na kwotę 1.500 zł miesięcznie oraz zasiłku w wysokości 600 zł miesięcznie otrzymywanego przez żonę skarżącego przebywającą na urlopie wychowawczym. Nadto skarżący oświadczył, iż comiesięcznie, obok stałych wydatków (czynsz w wysokości 400 zł), spłaca ratę kredytu w wynoszącą 1.000 zł oraz, że nie ma oszczędności a jego jedyny majątek stanowi mieszkanie. Zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2015 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wezwano skarżącego by w terminie 7 dni dodatkowo złożył: wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa miesiące, odpis rocznych zeznań podatkowych skarżącego i jego żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r., zestawienie wartości przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie sześć miesięcy jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy składanych w związku z tą działalnością, oświadczenie o wysokości miesięcznych wydatków rodziny skarżącego zawierające wyszczególnienie kwot przeznaczonych na określone cele. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył zeznanie podatkowe zaświadczające, że łączne dochody brutto skarżącego i jego żony w 2014 r. wyniosły 36.667 zł (w tym 13.494 zł z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego), wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów z którego wynika, że dochody skarżącego od stycznia do lipca 2015 r. wyniosły 3.997,99 zł. Przedstawił również wyciąg z rachunku bankowego żony zaświadczający brak oszczędności oraz wyciąg z jednego ze swoich rachunków bankowych, gdzie saldo na dzień [...] sierpnia 2015 r. wyniosło 28,36 zł. Złożył jednocześnie wydruk zestawienia operacji z niezidentyfikowanego rachunku bakowego za okres od [...] października 2014 r. do [...] września 2015 r. niezawierający ani numeru konta ani jego salda, lecz wyłącznie różnicę pomiędzy sumą uznań i obciążeń za wybrany okres. Nadto oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 1.100 zł. Postanowieniem z dnia 16 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia postanowienia referendarz stwierdził, że skarżący nie wykazał, by nie był w stanie sfinansować wpisu od skargi wynoszącego 1.732 zł ponieważ oświadczenia skarżącego dotyczące sytuacji majątkowej zawierały dyskredytujące je sprzeczności. Skarżący oświadczył mianowicie, że utrzymuje się z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy określił je na 1.500 zł miesięcznie. Ze złożonych dokumentów wynika natomiast, że działalność gospodarcza w początkowych siedmiu miesiącach 2015 r. przyniosła łączny dochód brutto w wysokości 3.997 zł. Również w 2014 r. dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego nie osiągnęły kwoty 1.500 zł. Za cały rok wyniosły ok. 13.000 zł brutto. Referendarz zauważył, że suma dochodów wynikających z przedstawionych przez skarżącego dokumentów i dochodów jego żony nie jest zatem wystarczająca do sfinansowania deklarowanych kosztów utrzymania (1.100 zł) oraz rat kredytu (1.000 zł). Podkreślił również, że skarżący nie wskazał innych źródeł finansowania tych wydatków, pomimo, że to jego obciążał ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy, co wiąże się z obowiązkiem wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej. W ocenie referendarza sądowego powyższe wątpliwości mogą wręcz uprawniać wniosek, iż skarżący we wniosku przemilczał część źródeł finansowania swoich wydatków, ponieważ ponosi je w kwotach przekraczających zadeklarowane we wniosku dochody i zasoby finansowe. Referendarz zaznaczył, że sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciężaru wykazania jego przesłanek. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł skutecznie sprzeciw. Skarżący zażądał zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od wpisu od skargi w całości, a zatem przyznania prawa pomocy w części. Skarżący wskazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi. Zaznaczył również, że zamyka prowadzoną działalność gospodarczą gdyż jest ona niedochodowa. Skarżący wskazał na szereg orzeczeń wydanych przez sądy administracyjne w przedmiocie prawa pomocy. Następnie stwierdził, że przedstawił do akt sprawy wszystkie dokumenty odnośnie jego sytuacji majątkowej, w szczególności te o które go wzywano. Podkreślił, że oświadczył, iż jego dochód oraz jego małżonki kształtuje się miesięcznie na poziomie 2.100 zł oraz, że ma na utrzymaniu małe dziecko. Zatem po przeliczeniu dochód na jednego członka rodziny kształtuje się na poziomie 700 zł. Skarżący podniósł także, iż ma do spłaty kredyt w banku w wysokości 70.000 zł, a jego rata miesięczna wynosi 1.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Zgodnie z tym przepisem W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślić należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 43/15 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że skarżący spełnił przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy jednakże tylko w zakresie częściowego zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi, tj. w kwocie przekraczającej 1.000 zł. Dokonując przedmiotowego zwolnienia Sąd uwzględnił aktualną sytuację majątkową skarżącego, a przede wszystkim fakt, iż skarżący postanowił zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą, z której uzyskiwane dochody stanowiły znaczną część dochodów rodziny skarżącego. Jednakże Sąd podziela wniosek referendarza sądowego, że przedłożone przez skarżącego dokumenty zawierają dyskredytujące je sprzeczności. Z dokumentów tych wynika bowiem, że działalność gospodarcza, prowadzona dotychczas przez skarżącego, z której miesięczne dochody skarżący określił pierwotnie na kwotę 1.500 zł, w początkowych siedmiu miesiącach 2015 r. przyniosła łączny dochód brutto w wysokości 3.997 zł. Z kolei w 2014 r. dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego nie osiągnęły kwoty 1.500 zł. Za cały rok wyniosły ok. 13.000 zł brutto. Suma dochodów wynikających z przedstawionych przez skarżącego dokumentów i dochodów jego żony nie jest zatem wystarczająca do sfinansowania deklarowanych kosztów utrzymania (1.100 zł) oraz rat kredytu (1.000 zł). Natomiast skarżący nie wskazał innych źródeł finansowania tych wydatków. Powyższe wątpliwości uprawniają więc stwierdzenie, że skarżący we wniosku przemilczał część źródeł finansowania swoich wydatków. Brak tych informacji uniemożliwia poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego. Podkreślić również należy, że skarżący składając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego powyższych wątpliwości nie wyjaśnił. W takich okolicznościach przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie nie było możliwe. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.