I SA/Go 330/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: 1. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej 400 (czterysta) zł. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. B.K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] uchylającą w całości decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2014 r. i orzekającą skarżącemu zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie 86.590 zł z tytułu dochodów w wysokości 115.453 zł nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. uwzględnił uwzględnił W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi (1732 zł), skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania tego wniosku postanowieniem z 14 października 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zwolnił skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej tysiąc złotych. Wyrokiem z 16 grudnia 2015 r. Sąd oddalił skargę na wymienioną na wstępie decyzję. Następnie skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika ustanowionego przez skarżącego z wyboru, wniósł skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący powołał się na uprzednio złożone do akt postępowania dokumenty: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, odpis z rocznych zeznań podatkowych skarżącego i jego żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. (PIT-36), zestawienia wartości przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie 6 miesięcy jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie 6 miesięcy, podatkową księgę przychodów i rozchodów za 6 miesięcy, oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków rodziny skarżącego. Nadto skarżący oświadczył, iż jego dochód oraz jego małżonki kształtuje się na poziomie 500 zł oraz że ma na utrzymaniu małe dziecko. W ocenie strony, wskazane dowodzą braku możliwości uiszczenia przez nią wpisu sądowego od skargi bez utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dołączonym do skargi kasacyjnej formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że przestał prowadzić działalność gospodarczą, obecnie jest bez pracy, a jedyny dochód jego rodziny, którą wraz z nim tworzą jego żona i 2,5 letnia córka, stanowi świadczenie z tytułu urlopu wychowawczego w wysokości 500 zł otrzymywane przez jego małżonkę. Ponadto skarżący wskazał, że posiada łączne zobowiązania w wysokości przekraczającej 80 tyś. złotych. W pozycji "Inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym" wyszczególnił: kredyt w [...] w wysokości 70 tyś. zł, kredyt w [...] w wysokości 8 tyś. zł, zadłużenie na rzecz ZUS w wysokości 6 tyś. Zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ma też kredyt związany z nieudaną działalnością gospodarczą w wysokości 1.600 zł. Dodatkowo oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że skarżący spełnił przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy jednakże tylko w zakresie częściowego zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, tj. w kwocie przekraczającej 400 zł. Dokonując przedmiotowego zwolnienia Sąd uwzględnił oświadczenia skarżącego dotyczące jego aktualnej sytuacji majątkowej, a przede wszystkim fakt, że zgodnie z zamierzeniem sygnalizowanym na wcześniejszym etapie postępowania, skarżący zamknął prowadzoną działalność gospodarczą, z której uzyskiwane dochody stanowiły znaczną część dochodów jego rodziny. Ponieważ w skardze kasacyjnej odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał się na dokumenty i oświadczenia już znajdujące się w aktach sądowych sprawy. (które przedstawił w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi zakończonego postanowieniem tut. Sąd z 14 października 2015 r.). Z dokumentów tych wynikało, że działalność gospodarcza, prowadzona przez skarżącego, z której miesięczne dochody określił pierwotnie na kwotę 1.500 zł. w początkowych siedmiu miesiącach 2015 r. przyniosła łączny dochód brutto w wysokości 3.997 zł. Z kolei w 2014 r. dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego nie osiągnęły kwoty 1.500 zł. Za cały rok wyniosły ok. 13.000 zł brutto. Suma dochodów małżonków wynikających z przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie była zatem wystarczająca do sfinansowania deklarowanych kosztów utrzymania (1.100 zł) oraz rat kredytu (1.000 zł). Skarżący nie wskazywał i nie wskazuje natomiast innych źródeł finansowania tych wydatków. Poddając analizie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej, Sąd wziął pod uwagę okoliczności na które powołuje się skarżący we wniosku jak i w skardze kasacyjnej. Sąd uwzględnił fakt zakończenia prowadzonej przez skarżącego wcześniej działalności gospodarczej. Jednocześnie należy zauważyć, że porównanie danych wynikających z przedstawionego materiału dowodzi istnienia rozbieżności pomiędzy złożonymi dokumentami a oświadczeniami, dotyczącymi możliwości płatniczych skarżącego. Strona wskazała, że obecnie jedynym dochodem jej rodziny jest świadczenie uzyskiwane przez małżonkę w wysokości 500 zł, przy czym posiadane wymagalne zobowiązania przekraczają kwotę 80 tyś. zł. Biorąc pod uwagę wskazane przez skarżącego koszty utrzymania rodziny oraz posiadane zobowiązania Sąd ma zastrzeżenia co do zupełności wskazanych źródeł utrzymania rodziny. W szczególności należy podkreślić, że z jednej strony skarżący nie wskazał, aby wobec niego zostały wszczęte jakiekolwiek postępowania egzekucyjne (chociażby w związku z wziętymi kredytami), zaś z drugiej strony nie wskazał źródeł pokrycia ponoszonych wydatków, między innymi na spłatę kredytów, bieżące koszty utrzymania czy ustanowionego z wyboru pełnomocnika. Powyższe wątpliwości doprowadziły Sąd do przekonania, że skarżący we wniosku przemilczał część źródeł finansowania swoich wydatków. Niewątpliwie, na pogorszenie sytuacji finansowej rodziny miało wpływ zakończenie prowadzonej przez skarżącego działalności. Niemniej jednak, wobec braku szczegółowych informacji dotyczących wszystkich aspektów sytuacji finansowej skarżącego, Sąd nie mógł dokonać miarodajnej oceny jego możliwości płatniczych i poczynić kategorycznych ustaleń w tym zakresie. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.