I SA/Go 332/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 22 czerwca 2011 r. wniosku S.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za listopad 2005 roku postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 100 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżący oświadczył, że nie ma oszczędności, a jego jedyny majątek stanowi dom o powierzchni 100 m. kw. oraz czterdziestoczterohektarowa nieruchomość rolna. Oświadczył również, że - obok prowadzenia gospodarstwa rolnego - zajmuje się działalnością gospodarczą, która jednak jest niedochodowa. Poinformował nadto, że jego nieruchomości są obciążone hipoteką przymusową, a ruchomości (2 samochody) zastawem skarbowym, natomiast jego rachunek bankowy jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Wobec uznania, że sama treść oświadczenia nie jest wystarczająca do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, wezwano go do złożenia w terminie 7 dni wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat bankowych, zestawienia wysokości kosztów uzyskania przychodów i wartości przychodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług składanych w związku z tą działalnością, podanie wysokości otrzymanych w 2010 i 2011 roku płatności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, oświadczenia o posiadanych samochodach osobowych, dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania. Skarżący nie złożył żądanych dokumentów oraz oświadczeń, składając jedynie pismo, w którym wniósł o połączenie spraw z jego skarg prowadzonych przed tutejszym sądem, uzasadniając taką konieczność faktem występowania we wszystkich sprawach tych samych stron oraz zbieżnością przedmiotów tych spraw. W piśmie tym nie ustosunkował się do wezwania o złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Wniosek skarżącego nie mógł jednak zostać uwzględniony. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący bowiem nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego deklarowany we wniosku stan posiadania oraz podnoszone tam okoliczności faktyczne. Jedynym dokumentem dostępnym przy rozpoznawaniu wniosku, jest kserokopia zawiadomienia banku o zajęciu rachunku bankowego z [...] grudnia 2010 r. wystosowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego znajdująca się w aktach administracyjnych w równolegle prowadzonej sprawie ze skargi skarżącego zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Go 324/11. Skarżący został zatem wezwany do złożenia niezbędnych, wymienionych wcześniej w niniejszym uzasadnieniu, dokumentów. Pomimo upływu terminu zakreślonego na ich złożenie skarżący nie wywiązał się z wezwania, co uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących jego sytuacji majątkowej. Sam dokument zaświadczający zajęcie rachunku bankowego pochodzący sprzed pół roku nie świadczy o tym, że skarżący obecnie nie jest w stanie sfinansować swego udziału w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie odniósł się również do wezwania o podanie wartości dopłat otrzymywanych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie przedstawił też wyciągu z rachunków bankowych. Uniemożliwił tym samym weryfikację twierdzeń o niemożności sfinansowania swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, pomimo, iż to na nim - zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii, o czym zresztą został pouczony. Na ocenę wniosku nie wpływa również treść żądania skarżącego połączenia do wspólnego prowadzenia spraw toczących się z jego skarg. Każda bowiem sprawa administracyjna kreuje oddzielną sprawę sądową i w każdej z nich z osobna rozważana jest kwestia wpisu i prawa pomocy. Ewentualne połączenie spraw do łącznego rozpoznania jest domeną sądu i to tylko w razie istnienia po temu wyraźnie wskazanych w ustawie przesłanek (art. 111 § 1 i 2 p.p.s.a.). Póki co zatem, każda ze spraw wszczętych skargami skarżącego toczy się odrębnie i w efekcie odrębnie rozpoznawane są wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wbrew ocenie skarżącego, nie narusza to w żaden sposób jego prawa do sądu, ponieważ w każdej ze spraw mógł wykazać istnienie przesłanek zwolnienia od kosztów i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jak wskazuje stosowana przez skarżącego, a honorowana przez sąd, praktyka wystosowywania jednego pisma do kilku spraw naraz, fakt uczestnictwa w większej ilości postępowań nie nastręcza dla skarżącego więcej trudności niż napotkałby w sytuacji połączenia spraw z jego skarg. Należy zarazem nadmienić, że łączne obciążenie z tytułu wpisów z zasady stanowi okoliczność uwzględnianą przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wszakże w niniejszej sprawie na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy stanął brak dokumentów pozwalających na dokonanie kategorycznych ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącego. Niemożliwość jej ustalenia nie pozwalała na zestawienie zdolności płatniczych skarżącego z wartością obciążających go kosztów sądowych, ponieważ nie doprowadzi do konkluzji o wpływie wydatków z tytułu należnych opłat na jego stan posiadania. Stąd też argument skarżącego o znacznej ilości spraw toczących się z jego skarg nie mógł przesądzić o zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Ostatecznie należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy. Jego wniosek należało zatem oddalić (art. 246 § 1 p.p.s.a.).