I SA/Go 332/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 kwietnia 2017 r. wniosków L.K. i W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1. Ustanowić dla skarżących doradcę podatkowego. 2. Umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. L. i W.K. wnieśli skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Wraz ze skargą złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych oraz oddalił ich wnioski o ustanowienie doradcy podatkowego. W wyniku rozpoznania wniesionego przez skarżących sprzeciwu postanowieniem z 10 stycznia 2016 r. Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza. Wyrokiem wydanym 8 marca 2017 r. Sąd oddalił skargę skarżących, którzy następnie wnioskiem z [...] marca 2017 r. zwrócili się o przesłanie im wyroku z uzasadnieniem oraz o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej. W związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy na podstawie zarządzenia Przewodniczącego z 16 marca 2017 r. skarżącym przesłano urzędowe formularze "PPF" celem ich wypełnienia oraz podpisania w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia ich wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący przesłali wypełnione na formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy, zwracając się o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia ich od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla nich doradcy podatkowego. Z ich oświadczeń wynika, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestodwuletnią córkę i osiemnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o wielkości 98 m2. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą w kwocie 2.576,27 zł oraz renty skarżącego w wysokości 651,00 zł. Na koszty utrzymania rodziny składają się opłaty za prąd w wysokości ok. 400 zł, wodę ok. 200 zł, gaz (w sezonie grzewczym) 1100 zł. Nadto ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów: 300 zł kredyt hipoteczny oraz 2x400 zł kredyty zaciągnięte na studia córki. Nadto z oświadczeń skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika, że ponoszą stale wydatki na rehabilitacją ok. 300 zł i zakup lekarstw ok. 600 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 239 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej P.p.s.a.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, które przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy) w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zgodnie z art. 249a P.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznanie prawa pomocy umarza się. Rozpatrując wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego należało mieć na uwadze wcześniej wydane w niniejszej sprawie prawomocne postanowienie referendarza z 5 grudnia 2016 r., którym zwolniono skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że skarżących w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym, zainicjowanym skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2016 r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, zwolniono od ponoszenia kosztów sądowych w tym między innymi od wpisu od skargi czy opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Zatem skoro postanowienie wydane w przedmiocie przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia ich od kosztów sądowych jest prawomocne, to postępowanie zainicjowane w tym zakresie w nowym wniosku o przyznanie prawa pomocy należało umorzyć mając na uwadze treść art. 249a P.p.s.a. Przechodząc do oceny obecnej sytuacji finansowej i majątkowej przedstawionej przez skarżących we wniosku z dnia [...] kwietnia 2017 r. oraz dotychczas zgromadzonych dokumentach, należało stwierdzić, że ich sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Osiągane regularnie przychody uległy zmniejszeniu, a jednocześnie w całości przeznaczane są na wydatki związane z utrzymaniem rodziny, domu, kształceniem dzieci i leczeniem. W związku z powyższym w ocenie Sądu na obecnym etapie postępowania, biorąc pod uwagę trudną sytuację finansową skarżących oraz w celu zapewnienia im konstytucyjnego prawa do Sądu, należało przyznać prawo pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 249a P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.