I SA/Go 350/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wierchowicz Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień Asesor WSA Barbara Rennert (spr.) Protokolant Damian Bronowicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006r. sprawy ze skargi S.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wójta gminy z dnia [...]r. nr [...]. W dniu 14 lutego 2006 r. S.D. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2006r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku łącznym za 2002 r., 2003 r., II, III i IV raty za 2004 r. oraz za 2005 r. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 17 października 2005 r. S.D. wniósł do Wójta Gminy o umorzenie całości jego zobowiązań w podatku łącznym – dotyczącym gospodarstwa rolnego położonego. Wniosek uzasadnił tym, iż w latach wcześniejszych nie zalegał z żadnymi płatnościami, ale jego trudności finansowe zostały spowodowane błędnie wykonanymi pracami melioracyjnymi na części gruntów rolnych, których jest właścicielem. Spowodowało to niemożność prowadzenia upraw na tym terenie. Uprawia jednak pozostałą część gruntów i przezwyciężą złą sytuację finansową. Z dołączonego do wniosku oświadczenia wynika, iż skarżący nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, osiągając dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości przeliczeniowej 521,30 zł oraz z prac dorywczych u innych gospodarzy, którzy za te prace płacą środkami żywnościowymi. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,17 ha. W gospodarstwie tym znajduje się dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje skarżący, o powierzchni 40 m3 oraz stare zdewastowane "poniemieckie" budynki gospodarcze. W domu znajdują się podstawowe sprzęty – łóżko, krzesła, szafki, piec kaflowy, lodówka i zepsuta pralka, a w gospodarstwie kilka starych maszyn rolniczych (w tym niesprawny ciągnik). Skarżący jest kawalerem i ma na utrzymaniu dziecko, na które mimo ciążącego na nim obowiązku nie płaci alimentów. Obecnie nie ma kredytu w banku lecz dług u osoby fizycznej (880 zł), która była poręczycielem jego kredytu i kredyt ten spłaciła. Miesięcznie za energię elektryczną płaci ok. 30 zł, wodę 5 zł, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 100 zł, na ubezpieczenie gospodarstwa wydaje 70 zł rocznie, a na leki 20 zł miesięcznie. Kosztów ogrzewania mieszkania nie ponosi, ponieważ sam wyrabia drewno w lesie. Skarżący nadto oświadczył, iż zdarzeniem losowym, które miało wpływ na jego stan majątkowy było wymoknięcie zbóż w wyniku źle przeprowadzonej melioracji w 1999 r. Z dokumentów dołączonych do akt wynika, iż komornik sądowy prowadzi przeciwko skarżącemu egzekucję alimentów w miesięcznej kwocie 220 zł, przy czym zaległość względem wierzyciela wynosi ponad 1.800 zł, a względem ZUS ok. 13.000 zł (dane z 2004 r.). We wrześniu 2004 r. na poczet tych alimentów komornik zajął wierzytelność skarżącego przysługującą mu od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – Oddział Regionalny. Nadto prawomocnym wyrokiem z dnia [...] sierpnia 1999 r. Sąd Rejonowy w oddalił powództwo skarżącego o zapłatę przeciwko Rejonowemu Związkowi Spółek Wodnych. Natomiast z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] września 2005 r. wydanego w sprawie VI Ca 400/05 oddalającej apelację od wpisu w księdze wieczystej, prowadzonej dla gospodarstwa rolnego skarżącego, hipoteki przymusowej na rzecz Gminy wynika, iż zarzuty dotyczą błędnych, zdaniem skarżącego, wyroków Sądu Rejonowego w i Sądu Okręgowego , a wyroki te nie mają żadnego wpływu na dokonany wpis, ani związku z tym wpisem. Wpis hipoteki przymusowej został dokonany prawidłowo na podstawie dołączonego do wniosku tytułu wykonawczego. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Wójt Gminy odmówił skarżącemu umorzenia zaległości w podatku łącznym w kwocie 1.193,70 zł za 2002 r., 2003 r., II, III i IV raty za 2004 r. oraz za 2005 r., wyjaśniając, iż nie można uznać wskazanych przez skarżącego motywów za zasadnych przy przyznawaniu ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ powołał art. 67a § 1 pkt 3. i art. 207 § 1 Ordynacji podatkowej. Z uzasadnienia wynika, iż dwukrotnie próbowano spisać oświadczenie majątkowe w domu skarżącego, ale go nie zastano. Budynki gospodarcze i mieszkalny są w złym stanie, w obejściu widać brak wkładu pracy skarżącego. Powołuje się on na źle przeprowadzoną meliorację przez RZSW, ale powództwo z tego tytułu zostało oddalone przez Sąd Rejonowy w . Natomiast uzyskane za 2004 r. dopłaty z ARiMR w kwocie 2.070 zł zostały zajęte przez komornika na poczet zaległych alimentów. Na rok 2005 r. skarżący jeszcze pieniędzy nie otrzymał. Organ I instancji uznał, iż po przeanalizowaniu sytuacji podatnika oraz faktu, iż jest on organowi podatkowemu bardzo dobrze znany nie można stwierdzić, iż w gospodarstwie podatnika nastąpiło zdarzenie, które mogło obniżyć jego zdolności płatnicze. Skarżący nie uprawia pola, nie prowadzi hodowli zwierząt, nie robi nic w swoim gospodarstwie, aby funkcjonowało. Jest zdolny do pracy, ale nie podejmuje stałego zatrudnienia. Powoływanie się na źle przeprowadzoną meliorację nie ma związku ze sprawą, tym bardziej, że sąd II instancji oddalił powództwo. Decyzję doręczono w dniu [...] listopada 2005 r. skarżącemu, który dnia 7 grudnia 2005 r. złożył od niej odwołanie, wnosząc o obiektywne i wnikliwe rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, iż po czteroletnim okresie przebywania na rencie inwalidzkiej został jej pozbawiony, ale starał się poprzez Powiatowy Urząd Pracy o podjecie pracy. Został skierowany na kurs operatorów sprzętu budowlanego lecz badania lekarskie wykazały, iż jest niezdolny do pracy. Do odwołania skarżący dołączył kserokopię wniosku o przeprowadzenie sprawdzianu na uprawnienie operatora maszyn i in. urządzeń technicznych, w którym znajduje się orzeczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2004 r. o niezdolności do wykonywania zawodu operatora oraz kopia wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS (data wydania nieczytelna), iż skarżący jest zdolny do pracy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż kontrola w postępowaniu odwoławczym decyzji mających charakter uznaniowy (tak jak w niniejszej sprawie) ogranicza się do badania czy w sprawie nie zaistniało naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. Ocena ta nie wykazała, aby organ administracyjny naruszył przepisy prawa materialnego – art. 67a § 1 pkt 3 w zw. z art. 67b § 1 pkt 3a oraz art. 67b § 2 Ordynacji podatkowej. Organ I instancji uwzględnił obowiązujące zasady postępowania podatkowego, a odmawiając umorzenia zaległości obiektywnie ocenił sytuację majątkową podatnika. Powyższą decyzję skarżący otrzymał w dniu 26 stycznia 2006 r., a w dniu 14 lutego 2006 r. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając jej naruszenie prawa i powielając argumenty zawarte w swoich dotychczasowych pismach złożonych przed organami obu instancji, jak i w odwołaniu. Wskazał, iż uprawę żyta prowadził na działce o powierzchni 0,4 ha, ponieważ na tej działce nie została przeprowadzona wadliwa melioracja. Wadliwą melioracją zostało objęte pole o powierzchni 2,53 ha. Wyrządzona prze meliorację szkoda, wstrzymanie świadczenia rentowego, utrata pracy spowodowały znaczące pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego od 1999 r., która trwa nadal. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, wskazując iż badał jedynie czy w sprawie nie zaistniało naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, a w szczególności czy organ I instancji zebrał, rozważył i właściwie ocenił materiał dowodowy. W ocenie organu odwoławczego decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani procesowego, a ocena sytuacji skarżącego znajduje wyraz w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zważył: Skarga okazała się zasadna. Przedmiotowa sprawa dotyczy umorzenia zaległości podatkowej w podatku rolnym (zobowiązanie łączne) za lata 2002 - 2005 na wniosek złożony w październiku 2005 r., zatem do jej rozpoznania należy stosować przepisy obowiązujące w momencie złożenia wniosku o umorzenie. Art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) – Ordynacja podatkowa stanowi, iż organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis ten upoważnia organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza iż organy te mogą, ale nie muszą umorzyć zaległość podatkową. Nie oznacza to jednak, iż decyzje wydawane w tym zakresie mogą być dowolne. Mimo prezentowanych we wcześniejszym orzecznictwie NSA poglądów, iż decyzje odmawiające umorzenia podlegają kontroli jedynie w zakresie ich zgodności z przepisami proceduralnymi i kompetencyjnymi, należy przyjąć, iż kontrola Sądu winna dotyczyć zgodności decyzji pod względem formalnym, jak i materialnym. Dokonując kontroli przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania przez organy obu instancji Sąd stwierdził pewne uchybienia w zakresie postępowania dowodowego, a przede wszystkim w kwestii oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Należy podkreślić, iż budzi wątpliwości sposób dokonania ustaleń faktycznych wynikających z uzasadnienia decyzji organu I instancji, choć w aktach brak dowodów, z których ustalenia te wynikałyby. Nie wiadomo na podstawie jakiego dowodu organ ustalił, iż zabudowania w gospodarstwie skarżącego są w złym stanie i ogólnie widać w nim brak wkładu pracy zobowiązanego. Organ I instancji ustalił, iż S.D. nie uprawia całego pola, a jedynie jego część – 0,4 ha. Ustalenia tego dokonał na podstawie oświadczenia skarżącego o uprawie na tym areale żyta i ugorowaniu pozostałej części gruntów. Ustalenia te miały negatywne konsekwencje dla skarżącego, ponieważ organ na ich podstawie przyjął, iż nie uprawia on pola, nie prowadzi hodowli zwierząt i nie robi nic w swoim gospodarstwie, aby ono funkcjonowało i choć jest zdolny do pracy nie podejmuje stałego zatrudnienia. Z taką interpretacją zebranych dowodów nie sposób się zgodzić. Organ nie ustalił jaki dokładnie areał w gospodarstwie skarżącego nadaje się pod uprawy, a z zebranych dowodów nie wynika, aby można było przyjąć, iż uprawa niewielkiego areału spowodowana była niechęcią skarżącego do pracy, a taki wniosek można wyciągnąć z uzasadnienia decyzji, choć wprost nie został on sformułowany. Organ uznał jedynie, iż skarżący niezasadnie powołuje się na wadliwie przeprowadzoną meliorację, ponieważ jego powództwo w tym zakresie zostało oddalone. Taki wniosek także nie wynika z zebranych w sprawie dowodów, wśród których znajduje się jedynie wyrok oddalający powództwo skarżącego o zapłatę. Z jakiego powodu było ono niezasadne winno wynikać z uzasadnienia tegoż wyroku, ale w aktach uzasadnienia tego brak, choć organ I instancji się powołuje się na uzasadnienie apelacji skarżącego od dokonanego wpisu hipoteki przymusowej. Sprawa dotycząca wpisu hipoteki przymusowej nie ma żadnego związku z zarzutem źle przeprowadzonej melioracji i zarzutu tego nie można obalać powołując się na wyrok oddalający apelację od wpisu dokonanego w księdze wieczystej. Zdaniem Sądu organ I instancji winien przesłuchać skarżącego w charakterze strony i dopiero po przeprowadzeniu tego dowodu ocenić powody, dla których nie uprawia pola, nie prowadzi hodowli zwierząt, nie pracuje. Oceniając, iż skarżący nie robi nic aby jego gospodarstwo rolne funkcjonowało, organ winien rozważyć jaki wpływ na brak upraw, hodowli czy remontów w gospodarstwie ma fakt, iż poza dorywczą pracą u innych rolników skarżący nie ma żadnych dochodów, ponieważ jedyny dochód w postaci dopłat rolniczych w całości został zajęty przez komornika na poczet zaległości alimentacyjnych. Zasadniczy sprzeciw Sądu budzi wskazanie przez organ I instancji, iż negatywna dla skarżącego decyzja zapadła nie tylko po przeanalizowaniu sytuacji podatnika (z czym należy się zgodzić choć analiza ta została, jak wyżej wykazano, przeprowadzona wadliwie), ale także "z faktu, iż jest on organowi podatkowemu bardzo dobrze znany". Stwierdzenie takie zawiera w sobie negatywną i przede wszystkim subiektywną ocenę skarżącego, do której organ nie był uprawniony, czym naruszył przepis art. 121 § 1 cyt. ustawy – Ordynacja podatkowa. W decyzji organ nie wskazuje z czego wynika ta "dobra znajomość" skarżącego i jaki ma ona wpływ na stwierdzenie, że w gospodarstwie S.D. nie nastąpiło zdarzenie, które mogło obniżyć jego zdolności płatnicze. Należy przy tym podkreślić, iż skarżący takich zdolności nie ma w ogóle, a ocena iż nie ma ich z własnej winy nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Sytuację materialną podatnika z uwzględnieniem powyższych wskazań traktować należy jako ważny interes podatnika wskazany w cyt. wyżej art. 67a Ordynacji podatkowej (nie przesądzając na tym etapie postępowania o zasadności wniosku skarżącego) i tego zakresu powinny dotyczyć ustalenia organu podatkowego (jak i ocena tych ustaleń), a zostały poczynione w tej materii tylko w bardzo ograniczonym zakresie. Skoro organ powołuje się na niezasadność zarzutów skarżącego dotyczących wadliwie przeprowadzonej melioracji stwierdzoną jakoby wyrokiem Sądu Rejonowego w oddalającym powództwo winien dysponować chociażby uzasadnieniem tego wyroku. Zważywszy powyższe Sąd stwierdził, iż postępowanie organu I instancji naruszyło, oprócz powołanego wyżej przepisu, art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ organ ten nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego, gdyż nie zebrał całego materiału dowodowego, a nawet ten który został zebrany nie był w wyczerpujący sposób rozpatrzony. Mankamenty tego postępowania doprowadziły w efekcie do naruszenia przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Organ odwoławczy obowiązany był ponownie rozpatrzyć sprawę i wydać decyzję. Jednakże w niniejszym postępowaniu organ II instancji ograniczył się jedynie do wskazania, iż Burmistrz wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasady uznaniowości, która dotyczy decyzji wydawanych w trybie art. 67a w zw. z art. 67b Ordynacji podatkowej. Przyjął, iż organ I instancji uwzględnił obowiązując zasady postępowania podatkowego, a odmawiając umorzenia zaległości obiektywnie ocenił sytuację majątkową podatnika. Zważywszy powyższe rozważania z takimi twierdzeniami nie sposób się zgodzić. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakoniczne i bardzo ogólnikowe. Nieco bardziej szczegółowo zaskarżoną decyzję omawia odpowiedź na skargę lecz jej uzasadnienie nie może być uznane za uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie dostrzegł błędów w prowadzonym przez Wójta postępowaniu, które spowodowały niepełne ustalenie stanu faktycznego i co za tym idzie wadliwe rozpatrzenie zebranych dowodów, naruszając tym samym wskazane wyżej przepisy, ponieważ sam dodatkowego postępowania w trybie art. 229 Ordynacji podatkowej nie przeprowadził. Nie ocenił zatem przedłożonego w postępowaniu odwoławczym orzeczenia lekarskiego o niezdolności skarżącego do wykonywania zawodu operatora, jak i orzeczenia o treści przeciwnej wydanego w tym samym czasie, a także twierdzenia skarżącego, iż na kurs zawodowy został skierowany przez Powiatowy Urząd Pracy. Utrzymując wadliwą decyzję w mocy organ II instancji naruszył przepis art. 233 § 1 pkt 1 ustawy – Ordynacja podatkowa. Na marginesie należy także zauważyć, iż organ odwoławczy w swojej decyzji wadliwie powołał przepisy art. 67 § 1a pkt 3 w zw. z art. 67b § 1 pkt 3a oraz art. 67b § 2 Ordynacji podatkowej. Podstawę prawną wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowi jedynie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (zasadnie powołany w decyzji organu I instancji) bez związku z art. 67b § 1 pkt 3a i § 2, ponieważ te przepisy dotyczą podatnika prowadzącego działalność gospodarczą, a nie jest nim S.D., który takiej działalności (zgodnie ze złożonym oświadczeniem) nie prowadzi. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ( - ) Barbara Rennert ( - ) Joanna Wierchowicz ( - ) Dariusz Skupień