I SA/Go 360/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska – Pastuszko Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Jacek Niedzielski Protokolant Sekretarz sądowy Anna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Skarżąca A Sp. z o.o. (dalej zwana Spółka, Strona, Skarżąca) złożyła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2016 r. Zaskarżone postanowienie utrzymywało w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2016 r., o odmowie wszczęcia postępowania o wydanie postanowienia o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych i pobranych w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] stycznia 2015 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: Dyrektor Izby Celnej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...], prowadzi postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zaległości z tytułu opłaty paliwowej za październik 2014 r. W dniu [...] stycznia 2015 r. organ egzekucyjny wystawił zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu innych wierzytelności do Dyrektora Izby Celnej. Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło w dniu [...] stycznia 2015 r. (z dniem doręczenia Spółce tytułu wykonawczego wraz z zajęciem innych wierzytelności). W związku z dokonanymi czynnościami organ naliczył i pobrał koszty egzekucyjne w wysokości 101.295.60 zł.tj.: opłata manipulacyjna 1% - 16.880,10 zł; opłata za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych 5% - w kwocie 84.400,50 zł; dojazd poborcy – 15 zł. Pismem z dnia [...] października 2015 r., Spółka wystąpiła o umorzenie ww. postępowania egzekucyjnego, kwestionując dopuszczalność prowadzonej egzekucji. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] listopada 2015r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2016 r. Kolejnym pismem z [...] października 2015 r. Spółka wystąpiła o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny wezwał Spółkę do sprecyzowania żądania. Wobec wskazania przez Stronę, że wnosi o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych i ich zwrot, Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] maja 2016r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania postanowienia o kosztach egzekucyjnych dotyczących postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu z dnia [...] stycznia 2015 r. Jednocześnie Dyrektor Izby Celnej pismem z dnia [...] maja 2016r., udzielił Stronie odpowiedzi w zakresie żądanego zwrotu kosztów egzekucyjnych. Spółka złożyła zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2016r., zarzucając naruszenie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego i przepisów dotyczących zasad prowadzenia postępowania oraz art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego niezastosowanie. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej. Spółka na to postanowienie wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia Spółka, wskazała że w sprawie naliczono i pobrano koszty egzekucyjne, co zasadnym czyni wydanie żądanego przez Skarżącą postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, niezależnie od etapu postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając skargę Strona skarżąca zakwestionowała przede wszystkim działania organów celnych w zakresie rozliczenia kwoty złożonego przez Spółkę zabezpieczenia generalnego. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotowa sprawa dotyczy postanowienia w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie postanowienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć czy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ ma możliwość wydania postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego. Stosownie do zapisów art. 64c § 7 i 8 powołanej ustawy, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych m.in. na wniosek zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo od dnia powiadomienia go o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych, w przypadku zakończenia postępowania wskutek realizacji obowiązku. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Należy jednak wskazać, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych w art. 64 § 1 określają, że za dokonanie określonych czynności egzekucyjnych pobiera się określoną procentową wysokość opłaty. W § 9 przywołanego przepisu określono chwilę w której powstaje obowiązek uiszczenia opłaty – z chwilą dokonania określonej czynności. Oznacza to, że opłaty te są pobierane w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie po jego zakończeniu. Właśnie z uwagi na to, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują wysokość opłat za konkretne czynności – organ z urzędu nie wydaje postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego. Czyni to natomiast w trybie art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Koszty egzekucyjne, jako że wynikają z przepisu prawa, nie są ustalane w formie aktu administracyjnego. Dopiero w sytuacji gdy zobowiązany kwestionuje ich wysokość lub zasadę ich powstania, organ rozstrzyga powyższą kwestię wydając stosowny akt administracyjny. Jednak postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych może być wydane dopiero po zakończeniu postępowania (także poprzez umorzenie egzekucji) – patrz wyrok NSA sygn. akt II FSK 2103/11. Postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, może być wydane jedynie w trybie art. 64c § 7 ww. ustawy. Przepis art. 64c § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa zatem termin, w jakim Zobowiązany uprawniony jest do skutecznego żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowienie z art. 64c § 7 powołanej ustawy może być wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Powyższe uzasadnione jest również tym, że brak jest możliwości oznaczenia z góry kosztów egzekucyjnych i przewidzenia zdarzeń faktycznych i prawnych mających wpływ na zasadę ich ponoszenia lub wysokość. Na marginesie sprawy Sąd pragnie wskazać, że organ naliczył i pobrał w trakcie prowadzonego postępowania koszty egzekucyjne za dokonane czynności w wysokości 101.295,60 zł. Na koszty te składa się m.in. opłata określona w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Między innymi przywoływane przepisy podlegały badaniu przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 uznał, że: 1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji. Trybunał przyjął, że "brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Zdaniem Trybunału, "brak określenia górnej granicy opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej prowadzi do tego, że stają się one - z punktu widzenia organu egzekucyjnego formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym". Trybunał stwierdził również, że "regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Ponadto mogą zniechęcać dłużników do dobrowolnego, choć spóźnionego - skoro sprawa dojrzała do egzekucji - regulowania zobowiązań. Opłata egzekucyjna oraz opłata manipulacyjna zostaną bowiem pobrane bez względu na spełnienie świadczenia i umorzenie postępowania". Trybunał - określając skutki wyroku - podniósł m.in., że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który m.in. powinien określić w granicach norm konstytucyjnych maksymalną wysokość m.in. opłaty manipulacyjnej. Trybunał zaznaczył, że "konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji". Wracając do niniejszej sprawy, prawidłowe jest stanowisko organu, że w rozważanej sprawie brak jest podstaw do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przedmiotowe postanowienie może być wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że nadal toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Izby Celnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. w zakresie realizacji opłaty paliwowej za miesiąc październik 2014r. Zgodnie z treścią art. 64c § 7 i § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych m.in. na wniosek zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo od dnia powiadomienia go o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych, w przypadku zakończenia postępowania wskutek realizacji obowiązku. Przepis art. 64c § 7 ww. ustawy stanowi zatem jedyną podstawę do wydania postanowienia o kosztach egzekucyjnych. Natomiast przepis art. 64c § 8 ww. ustawy określa jednocześnie termin, w jakim zobowiązany uprawniony jest do skutecznego żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Zatem postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, może być wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie na dzień wydania skarżonego postanowienia przedmiotowe postępowanie egzekucyjne nadal się toczyło. Oznacza to, że wniosek o wydanie postanowienia w tym przedmiocie jest przedwczesny. Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 61a § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, gdy żądanie, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że zwrot "nie może być wszczęte''’ należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania sprzeciwia się przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć także braku w przepisach podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania administracyjnego. W przypadku zatem stwierdzenia braku możliwości realizacji żądania z ww. przyczyn, zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania na podstawie powołanego art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że stwierdzenie zaistnienia ww. przesłanek, obliguje organ do wydania tego rodzaju postanowienie. Z uwagi na powyższe w odniesieniu do żądania wydania postanowienia, o którym mowa w art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w sprawie kosztów egzekucyjnych), Skarżącej odmówiono wszczęcia postępowania, z uwagi na brak możliwości na tym etapie prowadzenia tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny we wskazanej przez Stronę skarżącą formie. Stwierdzenie zaistnienia ww. okoliczności obligowało zatem do zakończenia postępowania w sposób formalny na podstawie art. 61 a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez odmowę wszczęcia postępowania. Tym samym w ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Z tego też względu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.