I SA/Go 368/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku K.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 roku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 14.439 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podniósł, że nie stać go na poniesienie wpisu oraz, że nie posiada wystarczającej wiedzy, aby samodzielnie występować w postępowaniu. Oświadczył, że mieszka z żoną i dwojgiem dzieci (siedmioletnim synem i trzymiesięczną córką). Nie ma majątku. Utrzymuje się z "prac dorywczych", a swe miesięczne dochody netto określił na 3.000 zł. Poinformował jednocześnie, że jego żona otrzymuje świadczenie z tytułu urlopu macierzyńskiego w wysokości 1140 zł netto miesięcznie. Skarżący, wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a.", do złożenia dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów jego, jak i żony oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, przedstawił jedynie zaświadczenie potwierdzające wysokość dochodów jego żony deklarowaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wyciągi z trzech rachunków bankowych żony, z czego jeden zawierał niedające się zidentyfikować dane. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 października 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na wstępie wyjaśnił, że wprawdzie skarżący wskazał, że domaga się wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych to jednak treść uzasadnienia wniosku wskazywała, że żądał również ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący, pomimo wezwania do określenia zakresu żądania, nie udzielił odpowiedzi. Wobec powyższego przyjęto, że skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przechodząc do oceny sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego Referendarz podniósł, że pomimo deklaracji, że uzyskuje stałe dochody z - jak to określił - prac dorywczych, skarżący nie złożył żadnych dokumentów potwierdzających źródło, podstawę prawną oraz wysokość swoich dochodów. Powyższe zatem uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących zdolności płatniczych skarżącego. Wyjaśnił przy tym, że samo oświadczenie w tym przedmiocie nie mogło zostać uznane za miarodajne, ponieważ z art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że stronę domagającą się przyznania prawa pomocy, obciąża obowiązek wykazania, tzn. niebudzącego wątpliwości udowodnienia, że nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy pozostaje niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia była odmowa przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu podtrzymał, że utrzymuje się z tzw. prac dorywczych. Wyjaśnił, że ww. zajęcie, ze swej istoty, charakteryzuje się tym, iż nie posiada żadnej umowy będącej podstawą wykonywanej przez niego pracy. Rozliczenia zazwyczaj dokonują się w gotówce, przez co trudno udowodnić wydrukiem z rachunku bankowego wysokości otrzymywanych środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji finansowej. Zawarte we wniosku gołosłowne jego oświadczenie, że uzyskuje dochód z prac dorywczych nie sposób uznać za wystarczające, albowiem jego ogólnikowość w żadnym stopniu nie pozwala na weryfikację jego wiarygodności. Również pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów czy oświadczeń dotyczących wysokości osiąganego dochodu, nie uprawdopodobnił jego źródła poprzez wskazanie chociażby miejsc wykonywania pracy, oświadczeń pracodawców itp. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. Jak już bowiem wspomniano wyżej, to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio udokumentować, czy chociażby uwiarygodnić. Postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wszczynanym na wniosek. Sąd jedynie dokonuje jej oceny. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Dodać też przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Jest formą dofinansowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Oczywistym wobec tego jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczna jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Tego w rozpoznawanej sprawie Sąd został pozbawiony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.