I SA/Go 368/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 roku postanawia: zmienić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt I SA/Go 368/15 i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi. K.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 roku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 14.439 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podniósł, że nie stać go na poniesienie wpisu oraz, że nie posiada wystarczającej wiedzy, aby samodzielnie występować w postępowaniu. Oświadczył, że mieszka z żoną i dwojgiem dzieci (siedmioletnim synem i trzymiesięczną córką). Nie ma majątku. Utrzymuje się z "prac dorywczych", a swe miesięczne dochody netto określił na 3.000 zł. Poinformował jednocześnie, że jego żona otrzymuje świadczenie z tytułu urlopu macierzyńskiego w wysokości 1140 zł netto miesięcznie. Wezwany przez Referendarza do złożenia dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów jego, jak i żony oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, skarżący przedstawił jedynie zaświadczenie potwierdzające wysokość dochodów jego żony deklarowaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wyciągi z trzech rachunków bankowych żony, z czego jeden zawierał niedające się zidentyfikować dane. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 października 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na wstępie wyjaśnił, że wprawdzie skarżący wskazał, że domaga się wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych to jednak treść uzasadnienia wniosku wskazywała, że żądał również ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący, pomimo wezwania do określenia zakresu żądania, nie udzielił odpowiedzi. Wobec powyższego przyjęto, że skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przechodząc do oceny sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego Referendarz podniósł, że pomimo deklaracji, że uzyskuje stałe dochody z - jak to określił - prac dorywczych, skarżący nie złożył żadnych dokumentów potwierdzających źródło, podstawę prawną oraz wysokość swoich dochodów. Powyższe zatem uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących zdolności płatniczych skarżącego. Wyjaśnił przy tym, że samo oświadczenie w tym przedmiocie nie mogło zostać uznane za miarodajne, ponieważ z art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że stronę domagającą się przyznania prawa pomocy, obciąża obowiązek wykazania, tzn. niebudzącego wątpliwości udowodnienia, że nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy pozostaje niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia była odmowa przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw. Podtrzymał, że utrzymuje się z tzw. prac dorywczych, które, ze swej istoty, charakteryzują się tym, iż nie posiadają żadnej umowy będącej podstawą wykonywanej przez niego pracy. Rozliczeń zazwyczaj dokonuje się w gotówce, przez co trudno udowodnić wydrukiem z rachunku bankowego wysokości otrzymywanych środków. Postanowieniem z dnia 27 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania prawa pomocy podnosząc, że skarżący nie wyjaśnił i nie udokumentował w pełni swojej sytuacji finansowej pozbawiając tym samym Sąd możliwości jej oceny. Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia w jego imieniu zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego na ww. postanowienie z dnia 27 października 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, w dniu 26 listopada 2015 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF podnosząc, że z uwagi na osiągane niskie zarobki nie stać go na pomoc adwokata oraz uiszczenie wpisu od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach oświadczył, że mieszka z żoną i dwojgiem dzieci (siedmioletnim synem i pięciomiesięczną córką). Utrzymują się z jego pracy za granicą w wysokości około 400 euro miesięcznie oraz świadczenia z tytułu urlopu macierzyńskiego małżonki w wysokości 1.340 zł netto miesięcznie. Dodał, że stałe wydatki to wynajem mieszkania (1.000zł), media (470zł) oraz kredyty (800zł). Jednocześnie wskazał, że posiada piętnastoletni samochód [...] oraz oszczędności w wysokości około 1.500 zł. Na wezwanie Sądu przesłał zaświadczenie, sporządzone w języku niemieckim, o wynagrodzeniu uzyskiwanym w Niemczech. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które do dnia wydania niniejszego postanowienia zachowało swą prawną moc. Postanowieniem z dnia 27 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nieprzedłożenie wszystkich wymaganych dokumentów potwierdzających twierdzenia skarżącego. W myśl art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. W tym miejscu przypomnieć wypada, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej: w zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść przy tym jeszcze należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (o czym świadczy zwrot "gdy wykaże"), zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Dodać też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Wskazując na powyższe, zwrócenia uwagi wymaga, że uzasadnienie obecnego wniosku strony nawiązuje do pierwotnie złożonego. Z wniosku bowiem wynika, że skarżący nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci, ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, spłatą kredytów. Żona przybywa na urlopie macierzyńskim i otrzymuje świadczenie z tego tytułu. Na obecnym etapie postępowania skarżący oświadczył, że podjął pracę w Niemczech z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie około 400 euro na potwierdzenie czego przedłożył stosowne dokumenty. Mając na uwadze powyższe okoliczności, a więc oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu z dnia [...] listopada 2015 r., treść przedłożonych dokumentów, w szczególności tych, które potwierdzają jego zatrudnienie (choć trzeba przy tym wskazać, że obcojęzyczne dokumenty dołączane do akt sprawy winny być przetłumaczone na język polski), należało uznać, że w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 27 października 2015 r., bowiem ustalona obecnie sytuacja finansowa skarżącego, w ocenie Sądu, nie pozwala na poniesienie wpisu od skargi. Uzyskiwane dochody w całości bowiem przeznaczane są na bieżące wydatki i utrzymanie rodziny, zaś wysokość ustalonego w rozpoznawanej sprawie jest znaczna (14.439 zł). Wyjaśnić również w tym miejscu należy, że ww. wpis jest jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania. Ewentualne przyszłe koszty sądowe w sprawie, takie jak wpis od skargi kasacyjnej, czy zażalenia, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku lub inne mogą się w sprawie pojawić, bądź też nie wystąpić w ogóle, co zależy od działań i wniosków samego wnioskodawcy. Ponadto ich wysokość będzie znacznie niższa aniżeli obecny wpis od skargi (np. opłata kancelaryjna 100zł czy wpis od skargi kasacyjnej - połowa wysokości obecnego wpisu), a co więcej konieczność ich poniesienia wystąpi w nieokreślonej przyszłości, kiedy sytuacja finansowa skarżącego, jak i jego małżonki może ulec zmianie, np. poprawie. Nadto Sąd uznał, że zmiana ww. okoliczności sprawy w kontekście przedstawionych argumentów nie ma wpływu na stanowisko o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata z urzędu. Przede wszystkim wskazać należy, że brak wiedzy strony skarżącej czy brak rozeznania co do obowiązujących regulacji prawnych nie należy do ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. Co więcej, na obecnym etapie postępowania nie występuje obowiązek udziału profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. Przepisy P.p.s.a. nie wymagają bowiem profesjonalnego zastępstwa procesowego przez sądem administracyjnym, nawet przed sądem kasacyjnym, a jedynie sporządzenia przez profesjonalistę określonych środków zaskarżenia. I tak, w myśl art. 175 § 1 i 3 oraz art. 194 § 4 P.p.s.a., w przypadku skarg kasacyjnych oraz zażaleń na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, których przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej wymagany jest tzw. przymus adwokacki co oznacza, że winny one być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego oraz, w określonych sprawach, doradcę podatkowego czy rzecznika patentowego. W świetle powyższego, za chybione uznać należy twierdzenie skarżącego zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r., konieczności ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia w jego imieniu zażalenia. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że skarżący wyraził chęć kwestionowania odmowy przyznania mu prawa pomocy (postanowienie o sygn. akt I SA/Go 368/15 z dnia 27 października 2015 r.), do czego nie jest wymagany tzw. przymus adwokacki. Zatem, zażalenie sporządzone przez niego osobiście będzie mogło być rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji czego uznać należy, że skarżący został w prawidłowy sposób pouczony o terminie i sposobie wniesienia zażalenia na ww. postanowienie. W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.