I SA/Go 374/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Rzepecka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 r. na rozprawie sprawy ze skargi L.K. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2005-2008 1. Oddala skargę. 2. Przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu doradcy podatkowemu P.S. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych 40/100 - obejmującą należny podatek od towarów i usług w wysokości 110,40 zł). I SA/Go 374/15 U Z A S A D N I E N I E Skarżący, L. i W.K., wnieśli skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] lipca 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] marca 2015 r. o odmowie wszczęcia postępowania. Rozstrzygnięcia organów podatkowych zapadły na tle następującego stanu faktycznego sprawy. Pismem z dnia [...] marca 2015 r. Skarżący złożyli wniosek o umorzenie zaległości podatkowych za lata 2005, 2006, 2007 i 2008. Uzasadniając wniosek wskazali na bardzo trudną sytuację materialną rodziny oraz złym stanem zdrowia jej członków. Do wniosku Skarżący dołączyli dokumenty obrazujące stan ekonomiczny i zdrowotny rodziny. Postanowieniem z [...] marca 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 165 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) orzekł o odmowie wszczęcia postepowania. Uzasadniając swoje stanowisko organ pierwszej instancji stwierdził, że z informacji znajdujących się w bazie danych organu wynika, iż Skarżący nie posiadają zaległości podatkowych za lata 2005 – 2008. Z danych organu wynika, że Skarżący we wskazanych latach osiągali dochody, jednak nie powodowały one powstania zobowiązań podatkowych. Organ wskazał, iż stosownie do art. 165 a Ordynacji podatkowej, gdy żądanie, na podstawie którego wszczęto postępowanie podatkowe, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek przyczyn nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Barak zaległości podatkowych mogących stanowić podstawę przeprowadzenia postępowania w zakresie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych skutkuje brakiem możliwości wszczęcia postepowania w sprawie. Skarżący wnieśli zażalenie od powyższego postanowienia, w którym stwierdzili, że za lata 2005 – 2008 odebrano im możliwość odliczenia ulg w latach następnych, mimo spełnienia i przedstawienia dokumentów uprawniających do ulg. Podkreślili, iż wnosili nie tylko o umorzenie zaległości podatkowych ale również o zobowiązania podatkowego. Wskazali, że organ podatkowy powinien zastosować również inne przepisy Ordynacji podatkowej, np. art. 52. Na równi z zaległością podatkową traktuje się nadpłaty, czy art. 253, czy art. 19 Ordynacji podatkowej. Wskazali również na interes państwa. Jeżeli nie będą mogli się leczyć przejdą na rentę, a rodzina stanie się beneficjentem opieki społecznej. Postanowieniem z [...] lipca 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zasadnie organ pierwszej instancji zastosował w sprawie art. 165 a § 1 Ordynacji podatkowej i odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie uli w spłacie zaległości podatkowych w latach 2005 – 2008, ponieważ w dacie złożenia wniosku, jak również w dacie wydania postanowienia ([...] marca 2015 r.) Skarżący nie posiadali zaległości podatkowych za te lata. Tym samym nie istniał przedmiot postępowania w zakresie udzielenia ulgi podatkowej. W zakresie podniesionego przez Skarżących zarzutu, iż decyzjami za lata 2005 - 2008 zostali pozbawieni możliwości odliczenia w latach następnych ulg mimo spełnienia warunków uprawniających do nich, organ odwoławczy stwierdził, że kwestie rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za wskazane okresy związane z prawem do odliczenia ulg podatkowych, zostały rozstrzygnięte decyzjami organu pierwszej instancji oraz decyzjami Dyrektora Izby Skarbowej. Decyzje te korzystają z przymiotu ostateczności w administracyjnym toku instancji, co oznacza, że nie przysługuje od nich odwołanie. Oznacza to również, że kwestie rozstrzygnięte tymi decyzjami, m.in. w zakresie prawa do ulg, nie mogą być rozstrzygane w innym postępowaniu, np. w postępowaniu w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zaległości podatkowych. Organ podkreślił, że ustawodawca w art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej przewidział możliwość umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Tym samym postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowych uwarunkowane jest od istnienia zaległości podatkowej w dacie wniesienia żądania. Organ odwoławczy wskazał również, że obowiązujące przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują umorzenia zobowiązań podatkowych przed terminem ich płatności. Podstaw takich nie można upatrywać również w odpowiednim stosowaniu art. 52 i 253 Ordynacji podatkowej. Nie zgadzając się z postanowieniem organu odwoławczego skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zarzucili postanowieniu nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania. Stwierdzili, że niejasności w przepisach nie mogą być rozstrzygane pozytywnie dla fiskusa, gdyż byłoby to pogwałceniem jednej z podstawowych zasad prawa podatkowego. Błędy fiskusa nie mogą szkodzić podatnikowi. Zarzucili również niewłaściwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Nadto zarzucili naruszenie art. 120, 121 § 1, 2, art. 122 i 139 Ordynacji podatkowej. Dodatkowo Skarżący zarzucili zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 18, 32, 68, 69, 71 i 75 Konstytucji RP. Uzasadniając swoje stanowisko Skarżący wskazali okoliczności podniesione już we wniosku o umorzenie zaległości, jak i w zażaleniu od postanowienia organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało oddalić jako oczywiście niezasadną. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] lipca 2015r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] marca 2015r. o odmowie wszczęcia postępowania. Zdaniem Sądu, organy podatkowe prawidłowo zastosowały w sprawie art. 165 a § 1 Ordynacji podatkowej w powiązaniu z art. 51 §1 cyt. ustawy stanowiący, że zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 67a. § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika (...) może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną - to przepis ten określa "przedmiot" postępowania dotyczącego ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Przedmiot postępowania musi istnieć w dacie jego wszczęcia. Datą wszczęcia postępowania w przypadku postępowań wszczynanych na wniosek, a takim jest postępowanie w trybie art. 67a Ordynacji podatkowej, jest data doręczenia organowi żądania (art. 165 § 3 Ordynacji podatkowej), chyba, że organ odmówi wszczęcia postępowania w trybie art. 165a tej ustawy. Przedmiot postępowania musi istnieć w dacie wszczęcia postępowania gdyż w takiej sytuacji wszczynanie i prowadzenie postępowania bez istnienia "przedmiotu" postępowania byłoby "bezprzedmiotowe". Organ administracyjny nie może wszcząć postępowania i czekać na powstanie przedmiotu postępowania. Jeżeli więc art. 165a Ordynacji podatkowej wymienia wśród przesłanek odmowy wszczęcia postępowania fakt, że "z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte"- to, w ocenie Sądu, brak istnienia zaległości podatkowej w dacie złożenia wniosku o jej umorzenie jest taką okolicznością. Postępowanie o umorzenie zaległości podatkowej nie może prowadzić do kontroli prawidłowości innych postępowań, czego oczekują w niniejszej sprawie Skarżący. Zasadnie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia, że kwestie związane z prawem do odliczenia ulg w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2005 - 2008 zostały rozstrzygnięte decyzjami organu pierwszej instancji oraz decyzjami Dyrektora Izby Skarbowej. Decyzje te korzystają z przymiotu ostateczności w administracyjnym toku instancji, co oznacza, że nie przysługuje od nich odwołanie. Jeżeli Skarżący nie zgadzają się z wydanymi za poszczególne lata decyzjami wymiarowymi, to mogą próbować wzruszyć je w nadzwyczajnych trybach postepowania określonych w Ordynacji podatkowej (art. 240, czy art. 247). Tym samym stwierdzić należy, że podniesione przez Skarżących zarzuty w szczególności zarzut naruszenia art. 120, 121 § 1, 2, art. 122 i 139 Ordynacji podatkowej są oczywiście niezasadne. Organ odwoławczy nie naruszył art. 139 Ordynacji podatkowej. Wskazać należy, że wniosek Skarżących o umorzenie zaległości wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 11 marca 2015 r. Organ pierwszej instancji wydał natomiast postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w dniu [...] marca 2015 r. (data doręczenia 11 kwietnia 2015 r.). Zażalenie Skarżących wpłynęło do organu pierwszej instancji w dniu 20 kwietnia 2015 r. (data nadania 18 kwietnia 2015 r.) i zostało przekazane do organu odwoławczego w dniu 7 maja 2015 r., który wydał swoje postanowienie [...] lipca 2015 r. Tym samym organy obu instancji nie naruszyły terminów wskazanych w art. 139 Ordynacji podatkowej. Organy podatkowe nie naruszyły również wskazanych przez Skarżących przepisów Konstytucji RP, ponieważ nie miały one zastosowania w sprawie. Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę. Jednocześnie na podstawie § 4 ust. 1 w zw. z § 3 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. nr 32, poz. 153) Sąd przyznał pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, doradcy podatkowemu, wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.