I SA/Go 393/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia 2017 r. sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 14 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Go 393/17 w sprawie ze skargi H.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącą od wpisu od skargi. H.R., reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką lokalu mieszkalnego o pow.31,4 m2, który jest obciążony hipoteką przymusową, zabezpieczającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jej jedynym dochodem jest emerytura w wysokości około 1.060 zł. Zgodnie z zarządzeniem Referendarza sądowego z dnia 18 października 2017 r., w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wezwano skarżącą aby w terminie 7 dni dodatkowo złożyła wyciągi z ostatnich 3 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych, dokument potwierdzający wysokość otrzymywanej emerytury, oświadczenie o wysokości kosztów związanych z utrzymaniem skarżącej z wyszczególnieniem kwot przypadających na określone wydatki. Zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej termin do przedłożenia ww. dokumentów przedłożono do dnia 8 listopada 2017 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przedłożyła decyzję ZUS o wysokości świadczenia emerytalnego oraz zaświadczenie z ZUS o wysokości miesięcznego potracenia na rzecz Urzędu Skarbowego. Nadto, w piśmie z dnia [...] listopada 2017 r., skarżąca oświadczyła, że jej miesięczne wydatki to: wyżywienie ok. 300 zł, czynsz/media 250-300 zł; koszty leczenia ok. 100 zł; ubrania, kultura, komunikacja, inne 100-150 zł. Skarżąca wskazała, że z uwagi na częściowe zajęcie świadczenia emerytalnego w sytuacji gdy brakuje jej środków pieniężnych na pokrycie ww. wydatków korzysta ze wsparcia finansowego syna – P.R.. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia postanowienia Referendarz wyjaśnił, że obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Referendarz uznał, że skarżąca nie wywiązała się z ww. obowiązku. Wyjaśnił, że z zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, że skarżąca posiada rachunek bankowy w [...] S.A. oraz w [...]. Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła wyciągów z tych rachunków. Referendarz podkreślił, że uczynienie zadość wezwaniu nie byłoby nadmiernie uciążliwe, termin do ich nadesłania został przedłużony, a analiza tych dokumentów, usunęłaby wątpliwości w ocenie zdolności finansowych skarżącej. Zaznaczył, że z wskazanych decyzji wynika, iż skarżąca dysponowała w latach 2009-2013 lokatami w wysokości kilkuset tysięcy złotych. Nie oznacza to oczywiście, że obecnie skarżąca posiada jakiekolwiek oszczędności, jednak nieprzedstawienie historii ww. rachunków bankowych uniemożliwia ocenę czy skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia skarżąca, w ustawowym terminie, wniosła sprzeciw żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie skarżącej wskazana przez nią sytuacja materialna, potwierdzona dodatkowo dowodami złożonymi w dniu 8 listopada 2017 r. potwierdzała, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla prowadzonego przez siebie gospodarstwa domowego. Do sprzeciwu skarżąca załączyła wyciąg bankowy z rachunku w Banku [...] za okres od 1 września do 23 listopada 2017 r. oraz oświadczyła, iż nie posiada już rachunku bankowego w Banku [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Podkreślić przy tym trzeba, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą oświadczeń oraz załączonego do sprzeciwu wyciągu z rachunku bankowego skarżącej, Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącej od wpisu od skargi, który zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze. zm.) opiewa na kwotę 500 zł. Na chwilę obecną, jest to bowiem jedyna opłata niezbędna dla skutecznego zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że aktualna wysokość emerytury skarżącej to 1062,63 zł. Od tej kwoty dokonuje się potrącenia w wysokości 317,23 zł na rzecz organu podatkowego. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką lokalu mieszkalnego o pow.31,4 m2, który jest obciążony hipoteką przymusową, zabezpieczającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jej jedynym dochodem jest emerytura. Z kolei miesięczne wydatki skarżącej wynoszą około 850 zł: wyżywienie 300 zł, czynsz media 250-300 zł, koszty leczenia 100 zł, ubrania, kultura, komunikacja 100-150 zł. Przedłożony przez skarżącą wraz ze sprzeciwem wyciąg z rachunku bankowego potwierdza deklarowaną przez skarżącą sytuację majątkową. Zaznaczyć należy, że w momencie wydawania przez Referendarza sądowego zaskarżonego postanowienia skarżąca nie wywiązała się z obowiązku przedstawienia, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej bowiem pomimo stosownego wezwania, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych. Brak ten skutkował odmową przyznania prawa pomocy. Niemniej jednak skarżąca składając sprzeciw przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego, który potwierdził, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Z tego też względu Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie, z uwagi na ekonomikę postępowania, zaistniała podstawa do zmiany zaskarżonego postanowienia. Zaznaczyć bowiem trzeba, że stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Z powyższego przepisu wynika, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] Woś T.(red), Knysiak-Sudyka H., Romańska M. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 243.Teza 5. LEX). Tym samym utrzymanie w niniejszej sprawie zaskarżonego postanowienia w mocy spowodowałoby, że skarżąca ponownie wniosła by o przyznanie prawa pomocy przedkładając dokumenty, które w momencie rozpoznania sprzeciwu są już Sądowi znane, co prowadziłoby do zbędnego przedłużenia postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na postawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.