I SA/Go 404/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Go 404/16 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2009 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowić dla skarżącego adwokata. Skarżący R.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2016 r. wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2009 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie dla niego adwokata z urzędu. Następnie w odpowiedzi na wezwanie Sądu o wypełnienie urzędowego formularza "PPF", skarżący przesłał swój wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu, wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o sytuacji rodzinnej i majątku skarżący poinformował, że mieszka sam, nie ma majątku, jest biedny, chory i ma "milion długu". Wobec uznania, że treść oświadczenia o majątku i dochodach nie jest wystarczająca do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, wezwano go, by w terminie 7 dni złożył dodatkowo dokumenty potwierdzające jego sytuację materialną (wyciągi z rachunków bankowych, zeznania podatkowe, dokument potwierdzający wysokość i źródło dochodów) oraz informacji czy jest żonaty, a w takiej sytuacji również dokumenty dotyczące źródła i wysokości dochodów żony. Pismo sądowe, zawierające wezwanie wysłano na adres skrytki pocztowej wskazany przez skarżącego jako adres do doręczeń. Jednakże w następstwie nieodebrania przesyłki przez skarżącego mimo dwukrotnego awizo, została ona zwrócona do sądu 11.01.2017 r. Skarżący nie przesłał żądanych dokumentów. Postanowieniem z 20 stycznia 2017 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy wskazując na fakt niezastosowania się przez niego do wezwania, co zaskutkowało brakiem dowodów potwierdzających deklarację skarżącego o niemożności sfinansowania udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Referendarz sądowy zaznaczył, że oświadczenie skarżącego, że jest biedny, chory i ma milion długu, nie jest wystarczającą podstawą, w oparciu o którą można poczynić konkretne ustalenia co do stanu rodzinnego i majątkowego skarżącego. Pismem z [...] stycznia 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie odmawiające mu przyznania prawa pomocy. Wskazał w nim, że nie mógł odebrać przesyłki zawierającej wezwanie, gdyż jest chory i ma "przepuchlinę". Jednocześnie oświadczył, że nie jest żonaty, nie ma domu, utrzymuje się z prac dorywczych, nie może wyjechać za granicę. Nadto wskazał, że w izbie skarbowej i sądzie administracyjnym obecnie ma ok. 30 spraw i "nie potrafi tego obsłużyć". Dodatkowo wymienił swoje comiesięczne zobowiązania: 300 zł na rzecz funduszu alimentacyjnego, 300 zł na drugie dziecko, 125 zł grzywny w sądzie [...], 20.000,00 zł grzywny w sądzie [...]. Nadmienił, że wszystkie koszty sądowe w sprawach karnych zostały mu umorzone, co wynika z karty karnej, którą przedłożył w urzędzie skarbowym. Jednocześnie poinformował, że przesyła takie dokumenty, jakie mógł na tą chwilę załatwić. Do sprzeciwu dołączył: kopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z [...] sierpnia 2014 r., kopię historii zdrowia i chorób pacjenta wystawioną przez A z [...] sierpnia 2014 r., kopię wyniku badania usg powłoki jamy brzusznej z [...] września 2013 r., kopię wyniku gastroskopii z [...] listopada 2010 r., kopię karty informacyjnej z Katedry i Kliniki Neurochirurgii i Neurotraumatologii za okres 19 – 29 sierpnia 2002 r. Na podstawie zarządzenia sędziego z 7 lutego 2017 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów lub w razie jeżeli skarżący byłby bezrobotny – dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w niepodpisanych pismach z [...] lutego 2017 r. wskazał, że nie ma dochodów, jest chory, pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie ma kont bankowych, nie ma żony, ma dwoje dzieci i ma wiele spraw w sądzie administracyjnym. Wniósł ponownie o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniach pism skarżący wymienił choroby, na które cierpi (uszkodzony kręgosłup, wrzody żołądka, przepuklina brzuszna, problemy z pamięcią) i stwierdził, że w dacie sporządzania pism dodatkowo ma rękę w gipsie na skutek przecięcia ścięgna palca. Do pism dołączył: kopię karty informacyjnej z Izby Przyjęć Powiatowego Centrum Medycznego z [...] września 2015 r. , kopię karty informacyjnej z Izby Przyjęć Powiatowego Centrum Medycznego z [...] lipca 2015 r., kopię skierowania do poradni specjalistycznej – Poradni Chirurgii Urazowo – Ortopedycznej oraz kopię karty informacyjnej z Oddziału Urazowo - Ortopedycznego Centrum Rehabilitacji "S" Sp. z o.o. z [...] lutego 2017 r., kopię oświadczenia z [...] września 2015 r. złożonego w Powiatowym Centrum Medycznym o niemożności zapłacenia za wykonane badania i zabiegi na izbie przyjęć (240 zł), kopię pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2017 r. przekazującego odwołanie skarżącego Dyrektorowi Izby Skarbowej, kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z [...] lutego 2017 r. na kwotę 93.352 należności głównej wraz z odsetkami w wysokości 43.015,97 zł oraz kosztami egzekucyjnymi w kwocie 8.188,10 zł wraz z kopiami tytułów wykonawczych: [...]. Następnie na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych pism procesowych z dnia [...] lutego 2017 r. przez ich podpisanie bądź nadesłanie podpisanych odpisów pism w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał podpisane odpisy pism. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako "P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast zgodnie z treścią § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego adwokata. Sąd wziął pod uwagę wielokrotnie składane oświadczenia skarżącego dotyczące jego trudnej sytuacji majątkowej i osobistej. Z przedłożonych do akt sprawy kopii kart leczenia szpitalnego, zaświadczeń lekarskich oraz kopii tytułów wykonawczych wynika, że skarżący cierpi na schorzenia narządów wewnętrznych oraz wynikające z doświadczonych w ciągu jego życia urazów. Często korzysta z pomocy jednostek służby zdrowia. Sam podkreśla, że "nie potrafi obsłużyć" wielości swoich postępowań. Jednocześnie nie ma stałego źródła dochodów i utrzymuje się z prac dorywczych płacąc 300 zł miesięcznie alimentów na drugie dziecko i 300 zł na rzecz funduszu alimentacyjnego. Z przedłożonej przez niego kopii zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skierowanego do [...] wynika, że jego zobowiązania na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego wynoszą łącznie 144.556,07 zł. Natomiast z oświadczenia skarżącego oraz przedłożonych przez niego dokumentów wynika, że ma kłopot z uregulowaniem nawet najmniejszych kwot, np. rachunku za zabiegi i diagnostykę na szpitalnej izbie przyjęć (240 zł). W ocenie Sądu opartej na podstawie dotychczasowego przebiegu postępowania, oświadczeń skarżącego oraz kopii dokumentów przedłożonych przez niego znajdujących w aktach postępowania, skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Dodatkowo jego sytuację komplikuje fakt wielości spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i konieczność poniesienia kosztów z tym związanych. Nadto sposób formułowania odpowiedzi na wezwania Sądu, wskazuje na zasadność ustanowienia dla skarżącego adwokata. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.