I SA/Go 410/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za wrzesień 2014 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K.K. złożył skargę na decyzję wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia. Następnie 31 października 2017 r., na urzędowym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i osobistej. Jest w separacji i od roku jest jedynym opiekunem matki, która z uwagi na stan zdrowia wymaga opieki, co uniemożliwia mu pracę na pełen etat. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Jest poręczycielem kredytu. Jedynymi dochodami gospodarstwa domowego jest emerytura matki w wysokości 1600 zł oraz wynagrodzenie skarżącego z tytuły umowy o pracę w wysokości 160 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji. W odpowiedzi wnioskodawca poinformował, że nie zamieszkuje z żoną, jednak nie posiada orzeczenia sądu o separacji. Nie posiada rachunków bankowych. Nie składał zeznania podatkowego za 2016 r. Nie może przedłożyć dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów, ponieważ ma prezes spółki uległa poważnemu wypadkowi i przebywa na zwolnieniu lekarskim. Skarżący, wraz z matką, ponosi średnie miesięczne koszty utrzymania w wysokości 1020 zł, na które składają się opłaty na czynsz, prąd, gaz, leki, telefon oraz ratę kredytu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Koszty sądowe należy traktować na równi z wydatkami bieżącymi w gospodarstwie domowym (budżecie rodziny), a więc na równi z innymi podstawowymi wydatkami, w tym spłatą kredytów. Z przepisów regulujących instytucję udzielania prawa pomocy wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego nie są wystarczające do oceny jego stanu majątkowego. Przede wszystkim wskazać należy, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. W świetle orzecznictwa NSA przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 486/14 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonki skarżącego, uniemożliwia uznanie, że spełnia on przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Niezależnie od powyższego, za mało wiarygodne należy uznać informacje o dochodach skarżącego. Skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających ich wysokość. Wskazał, że nie posiada rachunków bankowych. Stwierdzenie to budzi wątpliwości, z uwagi na dotychczasową, dużą aktywność zawodową skarżącego. Nie przedstawił także zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, tłumacząc to chorobą prezesa spółki. Wyjaśnienie to, trudno uznać za wystarczające. Za mało wiarygodną uznać należy sytuację, w której poważnie chora osoba kierująca przedsiębiorstwem nie upoważniła nikogo do dbania o tak podstawową kwestię związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej jaką są obowiązki pracodawcy. Z uwagi na powyższe, uznać należy, że przedstawione przez skarżącego informacje są niewystarczające do oceny jego możliwości finansowych, a tym samym wpływu poniesienia kosztów sądowych na utrzymanie konieczne skarżącego i jego rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.