I SA/Go 410/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Go 410/17 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za wrzesień 2014 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K.K. złożył skargę na decyzję wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia. Następnie 31 października 2017 r., na urzędowym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i osobistej. Jest w separacji i od roku jest jedynym opiekunem matki, która z uwagi na stan zdrowia wymaga opieki, co uniemożliwia mu pracę na pełen etat. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Jest poręczycielem kredytu. Jedynymi dochodami gospodarstwa domowego jest emerytura matki w wysokości 1600 zł oraz wynagrodzenie skarżącego z tytuły umowy o pracę w wysokości 160 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji. W odpowiedzi wnioskodawca poinformował, że nie zamieszkuje z żoną, jednak nie posiada orzeczenia sądu o separacji. Nie posiada rachunków bankowych. Nie składał zeznania podatkowego za 2016 r. Nie może przedłożyć dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów, ponieważ ma prezes spółki uległa poważnemu wypadkowi i przebywa na zwolnieniu lekarskim. Skarżący, wraz z matką, ponosi średnie miesięczne koszty utrzymania w wysokości 1020 zł, na które składają się opłaty na czynsz, prąd, gaz, leki, telefon oraz ratę kredytu. Postanowieniem z 28 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz stwierdził, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego nie są wystarczające do oceny jego stanu majątkowego. Ponieważ sytuacja osoby fizycznej nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka, a w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione było żądanie dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. Ponieważ skarżący nie przedłożył dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonki, w ocenie referendarza sądowego niemożliwym było uznanie, że spełnia on przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako "P.p.s.a.). Niezależnie od powyższego referendarz uznał za mało wiarygodne informacje o dochodach skarżącego. Stwierdził, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających ich wysokość. Nie przedstawił także zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, tłumacząc to chorobą prezesa spółki. Z uwagi na powyższe, referendarz sądowy uznał, że przedstawione przez skarżącego informacje są niewystarczające do oceny jego możliwości finansowych, a tym samym wpływu poniesienia kosztów sądowych na utrzymanie konieczne skarżącego i jego rodziny. Skarżący wniósł sprzeciw, w którym podważył dokonaną przez referendarza sądowego ocenę jego sytuacji majątkowej wskazując, że w zaskarżonym postanowieniu padło wiele stwierdzeń, które zostały bezpodstawnie wysnute, np. ocen nieuznania wiarygodności informacji o dochodach skarżącego. Polemizując ze stanowiskiem referendarza skarżący wskazał, że spółkę prowadzoną wraz z żoną zamknął w lipcu 2011 r. ze względu na fakt zachorowania żony na nowotwór złośliwy. W 2013 r. skarżący został prokurentem w firmie P Sp. z o.o. i w 2014 r. spółka została przez pełnomocnika właściciela obiektu wyrzucona siłą oraz pozbawiona możliwości dalszego funkcjonowania. Kontynuując stwierdził, że od lutego 2015 r. został zatrudniony w spółce I na stanowisku Dyrektora administracyjnego w wymiarze 1/10 etatu, gdyż jest jedynym opiekunem matki, która wymaga stałej opieki, a skarżący nie może podjąć pracy w pełnym wymiarze godzin. Wskazał, że od 2009 r. ma z żoną ustanowioną rozdzielność majątkową i zadał w związku z tym pytanie, czy ma od niej wymagać partycypacji w kosztach sądowych. Dodał, że od 2011 r. jego żona nie pracuje, choruje i pozostaje na utrzymaniu swoich przyjaciół. Do sprzeciwu dołączył: kserokopię umowy o pracę, kserokopię aktu notarialnego o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, kserokopię zaświadczenia lekarskiego żony, kserokopię opinii psychologicznej prezesa spółki I. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast zgodnie z treścią § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego, a tym samym nie znalazł do podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Sąd wziął pod uwagę złożone do akt sprawy oświadczenia i dokumenty. Wstępnie wymaga podkreślenia, że ani na wezwanie referendarza sądowego ani też później wraz z wniesieniem sprzeciwu skarżący nie przedłożył orzeczenia potwierdzającego separację małżonków. Dołączona do sprzeciwu kopia umowy o pracę skarżącego potwierdza wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia – w kwocie 175 zł miesięcznie, tj. w wysokości zbliżonej do wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy (160 zł). Odnosząc się do podniesionej argumentacji skarżącego w zakresie braku możliwości współfinansowania m.in. kosztów sądowych przez jego małżonkę w związku z ustanowieniem w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, podkreślić należy, że zawarcie takiej umowy nie znosi z małżonków obowiązku wzajemnej pomocy wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) wobec faktu choćby formalnego pozostawania w związku małżeńskim. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika również, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia pełnych informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonki. Skarżący począwszy od złożenia wniosku o udzielenie mu prawa pomocy aż do wniesienia sprzeciwu nie wskazał, jakie dochody uzyskuje jego małżonka czy też jaki jest jej majątkowy stan posiadania. Samo stwierdzenie, że małżonka nie pracuje nie poparte stosownymi zaświadczeniami, należało uznać za niewystarczające, gdyż w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji obrazującej możliwości finansowe małżonki. Oceny powyższej nie mogło zmienić załączone do sprzeciwu zaświadczenie lekarskie, gdyż potwierdza ono fakt leczenia psychiatrycznego żony skarżącego, ale nie pozwala ocenić jej zdolności płatniczych. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że samo podniesienie argumentacji, co do braku aktywności zawodowej żony skarżącego bez jednoczesnego poparcia tej argumentacji stosownymi dokumentami, uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny wysokości przychodów oraz ponoszonych wydatków gospodarstwa domowego skarżącego. W ocenie Sądu załączona przez skarżącego opinia psychologiczna dotycząca Prezesa Zarządu Spółki, w której zatrudniony jest skarżący nie mogła wpłynąć na ocenę jego sytuacji majątkowej. Z przedłożonego dokumentu nie wynika, aby osoba reprezentująca pracodawcę skarżącego wspólnie ze skarżącym prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, czy też była jego małżonką. Stąd informacje i dokumenty te należało ocenić jako pozostające bez wpływu na ocenę zdolności płatniczych skarżącego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji