I SA/Go 455/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 1 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Go 455/15 w sprawie ze skargi P.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia do listopada 2009 r. oraz za marzec i kwiecień 2010 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. P.A., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie swojego małżonka, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ponieważ wniosek ten nie został złożony na urzędowym formularzu, wezwano pełnomocnika do uzupełnienia tego braku formalnego wniosku w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Do wezwania dołączono blankiet formularza, którego wzór określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257). W odpowiedzi, w dniu 27 listopada 2015 r., pełnomocnik skarżącej złożył podpisany przez siebie wniosek na formularzu według nieobowiązującego wzoru (obowiązującego do dnia 28 sierpnia 2015 r.). Zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2015 r. Referendarz sądowy pozostawił ww. wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca nie uzupełniła w ustawowym siedmiodniowym terminie braków formalnych swojego wniosku. Wyjaśnił, że wprawdzie złożyła wniosek na formularzu, lecz nie był to formularz, którego wzór określa ww. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r.; formularz złożony przez skarżącą nie zawiera oświadczenia narzucanego treścią art. 252 § 1a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadto ww. formularz został podpisany przez pełnomocnika a nie osobiście przez stronę. Pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) pełnomocnik skarżącej wniósł do tutejszego Sądu sprzeciw od ww. zarządzenia. W uzasadnieniu podniósł, że wraz z wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych nie otrzymał żadnego innego pisma czy też formularza, o którym w uzasadnieniu wspomina referendarz. Dodał, że niezgodne ze stanem faktycznym jest również stwierdzenie, że wniosek został podpisany przez niewłaściwą osobę, gdyż to on złożył skargę do Sądu i to do niego jako strony zwraca się Sąd, a nie jako do pełnomocnika, gdyż to on na podstawie pełnomocnictwa występuje jako strona skarżąca. Do sprzeciwu dołączył aktualny i podpisany, przy czym również przez siebie, formularz o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) zwanej dalej "P.p.s.a.", wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru, określonego w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. Z kolei, art. 252 § 1 P.p.s.a. określa wymogi formalne, jakie winien spełniać wniosek o przyznanie prawa pomocy. I tak, jak wynika z § 1 powołanego przepisu, wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W związku ze zmianą wprowadzoną art. 1 pkt 68 lit. a ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), poprzez dodanie § 1a do art. 252, ww. oświadczenia składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Na podstawie ustawowego upoważnienia zawartego w art. 256 P.p.s.a., Rada Ministrów w dniu 19 sierpnia 2015 r. wydała rozporządzenie w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. z 2015 r., poz. 1257). Ww. rozporządzenie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 28 sierpnia 2015 r. i stosownie do § 5 weszło w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, tj. 29 sierpnia 2015 r. Zatem, od tej daty ustalonym wzorem formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dla osób fizycznych jest wzór określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Oznacza to, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy od 29 sierpnia 2015 r. obowiązani są składać wnioski według wzorów stanowiących załączniki do rozporządzenia (w niniejszej sprawie załącznika nr 1). Wyjaśnić przy tym należy, że konieczność wydania "nowego" rozporządzenia była skutkiem wspomnianej już nowelizacji przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w ramach których zmieniono między innymi przepis art. 252 poprzez dodanie do tej regulacji cytowanego wyżej § 1a. W tym miejscu konieczne staje się przywołanie uchwały NSA z 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09, w której rozpatrywano możliwość podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy także przez pełnomocnika. W jej uzasadnieniu wskazano, że upoważnienie do uprzedzenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia musi wynikać z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie. Takiego uprawnienia nie kreuje natomiast akt rangi podustawowej, jakim jest rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów. NSA zauważył, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r. - dopisek Sędziego, nie nadała sądowi uprawnienia do uprzedzenia oświadczającego (składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy) o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wydane przez Radę Ministrów, na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 256 pkt 1 P.p.s.a., rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy, którym określono wzór formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) i o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (PPPr), i w których to formularzach zawarto, pod rubrykami wypełnianymi przez osobę ubiegającą się o prawo pomocy, sformułowanie: "Oświadczam, że znana mi jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy", nie czyni zatem zadość wymogowi przewidzianemu w § 2 art. 233 k.k., który w myśl § 6 tego przepisu stosuje się odpowiednio do składającego oświadczenie. Wskazany w treści ww. uchwały brak, jak wspomniano wyżej, został usunięty znowelizowanym art. 252 P.p.s.a., w konsekwencji czego, w obecnym stanie prawnym, oświadczenie o treści wskazanej w jego § 1a zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy może podpisać jedynie strona postępowania. Wynika to także z charakteru przestępstwa określonego w art. 233 k.k., a także możliwości przypisania konkretnemu podmiotowi, a nie jego pełnomocnikowi, odpowiedzialności karnej w przypadku wypełnienia znamion tego przestępstwa. Stosownie do treści art. 257 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Dalej, od zarządzenia referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego zarządzenia (art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 6 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi - tak jak w rozpoznawanej sprawie - wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, złożony przez pełnomocnika skarżącej w dniu 17 listopada 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy nie spełniał powyższych wymogów; nie został on bowiem sporządzony na urzędowym formularzu i nie zawierał niezbędnych w świetle tego przepisu oświadczeń. Dlatego też wezwaniem z dnia [...] listopada 2015 r. (doręczonym pełnomocnikowi skutecznie w dniu 23 listopada 2015 r.) Sąd zobowiązał skarżącą do złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu "PPF" według wzoru określonego przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r., doręczając jej jego egzemplarz w załączeniu, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki (k. 23 akt sądowych), na którym określono rodzaj przesyłki "wezw. do uzup. braków PPF, w zał. bl. form PPF". Pełnomocnik skarżącej, w zakreślonym siedmiodniowym terminie na wykonanie powyższego obowiązku, nadesłał do Sądu wypełniony formularz PPF według nieobowiązującego już wzoru. Analiza tego formularza nie pozostawia wątpliwości, że ww. wniosek został podpisany przez pełnomocnika, a nie przez stronę skarżącą osobiście. Nadto, wraz ze sprzeciwem pełnomocnik skarżącej złożył wniosek PPF na "nowym", obowiązującym formularzu, z tym, że znów opatrzony został jego własnym podpisem, a nie podpisem skarżącej. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, uznać należy, że referendarz zasadnie przyjął, że pomimo upływu zakreślonego terminu, skarżąca dotychczas nie usunęła wszystkich braków formalnych złożonego w dniu 27 listopada 2015 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy, co też uzasadnia pozostawienie tego wniosku bez rozpoznania zgodnie z dyspozycją art. 257 P.p.s.a. Jednocześnie Sąd pragnie wyjaśnić, że pełnomocnik - wbrew jego twierdzeniom zawartym w sprzeciwie - nie jest stroną postępowania, a jedynie działa w imieniu strony/skarżącego. Stroną skarżącą w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest P.A., która udzieliła pełnomocnictwa swojemu mężowi N.A. do występowania w jej imieniu. Pełnomocnik poprzez jego ustanowienie nie wchodzi w ogół praw i obowiązków swego mocodawcy. Podkreślić też należy, że czym innym jest oznaczenie strony w skardze, wcześniej w decyzji, a czym innym - doręczenie korespondencji ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Wywodzenie zatem z faktu doręczenia pisma (postanowienia, zarządzenia, wezwania) dodatkowych uprawnień czy praw przez pełnomocnika, przypisanych wyłącznie stronie postępowania, jest całkowicie chybione. Z tych względów Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.