I SA/Go 460/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2017 r. wniosku J.O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. postanawia: 1. Ustanowić dla skarżącego radcę prawnego. 2. Umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący J.O. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] wydaną w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. z tytułu podatku rolnego i podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na doręczone wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2017 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych. Wyrokiem wydanym 8 marca 2017 r. Sąd oddalił skargę skarżącego, który następnie wnioskiem z [...] marca 2017 r. zwrócił się o przesłanie mu wyroku z uzasadnieniem. Pismem z [...] kwietnia 2017 r. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie dla niego radcy prawnego. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu wskazał, że jest osobą starszą (73 lata), przyznano mu I grupę inwalidzką. Jedynymi jego źródłami utrzymania są emerytura rolnicza w kwocie miesięcznej 160,45 zł oraz świadczenia z opieki społecznej. Skarżący oświadczył, że miesięcznie dysponuje na swoje utrzymanie kwotą nieprzekraczającą 634 zł, co powoduje niemożność poniesienia przez niego kosztów adwokackich. Oświadczył, że jest właścicielem domu mieszkalnego o pow. ok. 200 m kw. oraz gruntów rolnych o pow. 10,65 ha. Nie ma oszczędności. Wskazał, że pełnomocnik jest mu niezbędny do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w jego sprawie wyroku. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączył: pismo, w którym odniósł się do stanu sprawy i przedstawił argumentację jak w skardze, kopię decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2016 r. nr [...], decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] o przyznaniu mu [...] kwietnia 2017 r. zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 100 zł, kopię upomnienia nr [...] wystawionego przez Prezydenta Miasta z [...] stycznia 2017 r., kopię jego pisma z [...] stycznia 2017 r. skierowanego do Prezydenta Miasta wraz kopią odpowiedzi tego organu z [...] lutego 2017 r., kopię decyzji w sprawie podatku rolnego i od nieruchomości za 2015 r. , kopię odwołania z [...] października 2016 r. od decyzji nr [...] wydanej w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r., kopię odwołania z [...] marca 2016 r., kopię decyzji w sprawie podatku rolnego i od nieruchomości za 2013 rok. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 239 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej P.p.s.a.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, które przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy) w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zgodnie z art. 249a P.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznanie prawa pomocy umarza się. Rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego należało mieć na uwadze wcześniej wydane w niniejszej sprawie prawomocne postanowienie referendarza z 10 lutego 2016 r., którym zwolniono skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że skarżący w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym, zainicjowanym skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania podatkowego za 2016 r., został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w tym między innymi od wpisu od skargi, opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem czy wpisu od skargi kasacyjnej, której zamiar złożenia ujawnił wnioskując o przyznanie mu radcy prawnego w ramach prawa pomocy. Ponieważ postanowienie wydane w przedmiocie przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia ich od kosztów sądowych jest prawomocne, to postępowanie zainicjowane w tym zakresie w nowym wniosku o przyznanie prawa pomocy należało umorzyć mając na uwadze treść art. 249a P.p.s.a. Przechodząc do oceny obecnej sytuacji finansowej i majątkowej przedstawionej przez skarżącego we wniosku z dnia [...] kwietnia 2017 r. oraz dotychczas zgromadzonych dokumentach, należało stwierdzić, że jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Obecnie skarżący utrzymuje się jedynie z emerytury rolniczej, która miesięcznie wynosi 160,45 zł oraz incydentalnie otrzymuje zasiłki celowe z opieki społecznej, których jednak nie można uznać za stałe źródło dochodu, gdyż wydawane są na konkretny cel (np. zakup żywności czy zakup opału) i nieregularnie. W związku z powyższym w ocenie Sądu na obecnym etapie postępowania, biorąc pod uwagę trudną sytuację finansową skarżącego oraz w celu zapewnienia mu konstytucyjnego prawa do Sądu, należało przyznać prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 249a P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.