I SA/Go 475/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku ze skargą na decyzję wymienioną w sentencji postanowienia skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z informacji przedstawionych we wniosku wynikało, że skarżący nie ma majątku ani nie uzyskuje dochodów. Wezwany do udokumentowania tych danych oraz podania i wykazania ewentualnych dochodów żony skarżący złożył dokumenty potwierdzające, że w latach 2012 i 2013 deklarował stratę z prowadzonej działalności gospodarczej oraz informację o licznych zobowiązaniach z tytułu kredytów. Poinformował również, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów oraz, że przeciwko niemu w Niemczech prowadzone jest postępowanie upadłościowe. Poinformował nadto, iż jest żonaty, jego żona prowadzi działalność gospodarczą, lecz nie skarżący zna jej dochodów. Powołał się na obowiązującą w jego małżeństwie rozdzielność majątkową. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie tylko od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie tego prawa. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest jednak ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym (art. 199 p.p.s.a.), zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony - przy uwzględnieniu oczywiście wysokości kosztów postępowania. Zgodnie jednak z przytoczonym art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o jego przyznanie (por. post. NSA z 5 sierpnia 2014 r. II FZ 1207/14). Skarżący nie spełnił tego wymogu. W świetle przedstawionych dowodów i oświadczeń skarżącego nie ma podstaw do kwestionowania oświadczenia skarżącego o braku majątku, w tym: oszczędności. Wyłącznie te informacje nie mogły stanowić jednak wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku. Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że jest żonaty. Z tej przyczyny, żądając zwolnienia od kosztów sadowych, winien był wykazać, że nie jest ich w stanie ponieść z pomocą żony. Wymóg ten wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14). Z oświadczeń skarżącego nie wynika wszelako by znajdował się z żoną w separacji i nie utrzymywał z nią żadnych kontaktów. Koniecznym było w tej sytuacji wezwanie skarżącego na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia informacji dotyczącej sytuacji majątkowej żony. Ten jednak, powołując się na rzekomą niewiedzę co do dochodów żony nie zastosował się do wezwania. Oświadczenie skarżącego jakoby nie znał stanu majątkowego małżonki ani źródła i wysokości jej dochodów jest niewiarygodne. Argumentacja taka nie zasługuje jednak na uwzględnienie także dlatego, że - jak wskazano - rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Ostatecznie uznano, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, tzn. nie przedstawił oświadczeń i dokumentów wyczerpująco i niewątpliwie wyjaśniających jego sytuację materialną, a tym samym nie udowodnił, że poniesienie kosztów postępowania przekracza jego możliwości finansowe. W tym stanie rzeczy postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).