I SA/Go 52/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lutego 2013 r. wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 23 grudnia 2011 r. Z.Z. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 28 lutego 2012 r. Sąd pozostawił ww. wniosek bez rozpoznania. W dniu 13 marca 2012 r. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2012 r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Uzasadniając postanowienia Sąd podkreślił, że porównując możliwości finansowe skarżącego z zakresem złożonego wniosku doszedł do przekonania, że skarżący wykazał, iż jego sytuacja majątkowa pozwala przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata, bowiem koszty profesjonalnej pomocy prawnej są znaczne. Sąd jednakże uznał, w świetle posiadanych dokumentów i oświadczeń, że skarżący jest w stanie ponieść koszt zapłaty należnego wpisu. Zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 9 października 2012 r. oddalone. Wyrokiem z 28 grudnia 2012 r. Sąd oddalił skargę Z.Z.. W dniu 2 stycznia 2013 r. skarżącego złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie wraz z odpisem wyroku. Zarządzeniem z 2 stycznia 2013 r. skarżący został wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym na skutek zgłoszonego żądania. W dniu 12 stycznia 2013 r. skarżący wniósł o zwolnienie go z ww. opłaty kancelaryjnej. Zarządzeniem z 16 stycznia 2013 r. skarżący został wezwany do złożenia powyższego wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do przedłożenia, w terminie 7 dni, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, dodatkowo: - rachunków potwierdzających ponoszone przez skarżącego koszty związane z utrzymaniem domu (energia elektryczna, gaz, woda, telefon itp.), - dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez skarżącego renty i okresu na jaki została przyznana, - wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, - przedstawienia ponoszonych przez skarżącego kosztów zakupu leków, leczenia wraz z rachunkami potwierdzającymi te koszty, - oświadczenia skarżącego o posiadanych zobowiązaniach pieniężnych (jakie oraz w jakiej wysokości) wraz z dokumentami potwierdzającymi te zobowiązania. Jednocześnie pouczono, że ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy obciąża stronę, która ubiega się o jego przyznanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nadesłał uzupełniony formularz PPF, kopię decyzji o przyznaniu renty oraz wyciągi z kont bankowych. Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów skarżący powołał się na trudną sytuację finansową spowodowaną trwałą chorobą (naczyniowo-pochodne uszkodzenie mózgu), uniemożliwiającą mu zarobkowanie na poziomie zgodnym z wykształceniem. Podniósł, że ze względu na przeniesienie na niego zobowiązań spółki zmuszony został do wzięcia kredytów. Oświadczył, że spłata rat wobec wierzycieli oraz zobowiązań kredytowych wynosi ok.1800 zł miesięcznie. Nadto ponosi koszty leczenia w wysokości 400 zł miesięcznie, opłaty za mieszkanie 300 zł miesięcznie, koszty związane z zakupem żywności 600 zł miesięcznie oraz dojazdu do pracy 350 zł miesięcznie. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku. Jego miesięczny dochód brutto to 5085,55 zł. Nadto, zwrócił się do Sądu o wskazanie jakiego rodzaju potwierdzenia dotyczące wysokości obciążeń kredytowych ma przedłożyć. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Z kolei zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego pomimo tego, że jest trudna nie daje podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych. Przedmiotem niniejszego postępowania jest porównanie drugiego wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych z pierwotnie złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 marca 2012 r., bowiem odmowa przyznania prawa pomocy prawomocnym postanowieniem Sądu z 10 lipca 2012 r. powoduje, że kolejny wniosek skarżącego w tym zakresie należy traktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Zgodnie bowiem z regulacją art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powyższy przepis uzależnia zatem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W sprawach prowadzonych w przedmiocie prawa pomocy na potwierdzenie zmiany okoliczności faktycznych mogą być dodatkowo złożone przez wnioskodawcę zaświadczenia o jego sytuacji materialnej. Sąd, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie może zatem odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w uprzednio wydanych, prawomocnych postanowieniach. We wniosku z [...] stycznia 2013 r. skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód brutto to 5085,55 zł, a miesięczne wydatki to 3,450 zł, na które składają się: spłata rat wobec wierzycieli oraz zobowiązań kredytowych - 1800 zł, koszty leczenia - 400 zł, opłaty za mieszkanie – 300 zł, koszty związane z zakupem żywności - 600 zł oraz dojazdu do pracy - 350 zł. Skarżący, pomimo wezwania go do przedłożenia rachunków potwierdzających ponoszone przez niego wydatki, poprzestał jedynie na oświadczeniu. Co prawda przedłożył wyciągi z posiadanych rachunków bankowych jednakże nie obrazują one dostatecznie jego aktualnej sytuacji finansowej. Wynika z nich, że skarżący nie posiada oszczędności i jest zadłużony. Z rachunku w [...] wynika, że saldo końcowe na dzień [...] stycznia 2013 r. to -15.984,72 zł (z przedłożonych rachunków za ostatnie 3 miesiące wynika, że zadłużenie to uległo zmniejszeniu), zaś w [...]P saldo końcowe na dzień [...] stycznia 2013 r. to -257,64 zł. Skarżący oświadczył, że ponosi znaczne koszty związane z zakupem leków (400 zł), jednakże nie przedłożył dokumentów, które mogły by to potwierdzić. Podobnie jest z kosztami związanymi z utrzymaniem mieszkania, które określił na 300 zł. Skarżący wskazał również, że ponosi szereg zobowiązań związanych ze spłatą kredytów. Ich kwotę określił na 1800 zł. Wobec tego wezwano go do nadesłania oświadczenia o posiadanych zobowiązaniach pieniężnych (jakie oraz w jakiej wysokości) wraz z dokumentami potwierdzającymi te zobowiązania. W odpowiedzi na powyższe skarżący zwrócił się do Sądu o wskazanie jakiego rodzaju potwierdzenia dotyczące wysokości obciążeń kredytowych ma dosłać. W ocenie Sądu, strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i pouczona, że ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy ją obciąża, sama powinna wskazać wiarygodne dokumenty, które potwierdzałyby złożone przez nią oświadczenia, bowiem tylko strona wie jakimi zobowiązaniami jest obciążona. Zaś w gestii pełnomocnika jest pouczenie strony, jakie dokumenty mogą uwiarygodnić składane przez nią oświadczenia. We wniosku z [...] stycznia 2012 r. skarżący powołuje się na układ ratalny zawarty z Urzędem Skarbowym, wobec czego powinien przedstawić dokument to potwierdzający, np. decyzję o zawarciu takiego układu. Pomimo tego, że skarżący nie przedłożył tego rodzaju dokumentów Sąd, rozpoznając przedmiotowy wniosek wziął pod uwagę, że wskazana w oświadczeniu skarżącego kwota na spłatę zobowiązań kredytowych to 1800 zł. Porównując przedstawioną obecnie sytuację majątkową skarżącego z tą przedstawioną we wniosku z [...] marca 2012 r. stwierdzić należy, że nie uległa ona zmianie w sposób, który uzasadniałby zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Podnoszone przez skarżącego argumenty są w zasadzie powieleniem tych wskazanych w wniosku z [...] marca 2012 r. Skarżący w dalszym ciągu nie przedłożył dokumentów obrazujących wyszczególnione przez niego wydatki, tj. rachunków za zakup leków czy też utrzymanie mieszkania. Co istotne, wskazane przez skarżącego zarobki są większe niż poprzednio. We wniosku z dnia [...] marca 2012 r. wskazał, że jego miesięczny dochód brutto to 4.825,32 zł, zaś obecnie oświadczył, że jest to 5.085,55 zł. Podkreślić należy, że na obecnym etapie, kosztem postępowania jest opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia w wysokości 100 zł. Na dalszym etapie postępowania koszty te mogą jedynie wzrosnąć o wpis od skargi kasacyjnej, który w rozpoznawanej sprawie wyniesie również 100 zł. Sąd zauważa, że skarżący osiąga stałe dochody w znacznej wysokości. Co prawda nie posiada oszczędności i jest zadłużony jednakże spłaca swoje zobowiązania na bieżąco. We wniosku o przyznanie prawa pomocy uwzględnił wszystkie swoje wydatki, które w zestawieniu z osiąganymi przez niego dochodami pozwalają przyjąć, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Zauważyć należy, że jeśli na dalszym etapie postępowania sytuacja finansowa skarżącego ulegnie zmianie może on wystąpić do Sądu z ponownym wnioskiem. Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.