I SA/Go 57/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku M.M. o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2012.r skarżący M.M., reprezentowany przez doradcę podatkowego T.Z. wystąpił o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie ma środków na pokrycie wpisu od skargi. Jest rolnikiem. Mieszka z żoną i trojgiem dzieci. Podał również, że spłaca należności wynikające z układu ratalnego zawartego z naczelnikiem urzędu skarbowego przy ratach miesięcznych wynoszących łącznie 48.000 zł. Podał także, że wartość wpisów obciążających go we wszystkich sprawach zainicjowanych z jego skarg, wynosi 5.071 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jego dzieci mają 18, 15 i 10 lat. Oświadczył również, iż z żoną są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 68,2312 ha zabudowanej szklarniami. Nieruchomości te są obciążone hipoteką kaucyjną na kwotę 56.330.000 zł. Skarżący i jego żona są również właścicielami samochodu [...] o wartości określonej na 50.000 zł oraz maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej. Swój dochód - w oparciu o normy szacunkowe - skarżący określił na 75.626,13 zł brutto miesięcznie. Na podstawie zarządzenia z 25 kwietnia 2012 r., wobec uznania, że treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie jest wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności finansowych skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 poz. 270), wezwano skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dodatkowo: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, odpisów deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące, zestawienia wszystkich płatności związanych z prowadzeniem i posiadaniem gospodarstwa rolnego otrzymanych w 2011 i 2012 roku, oświadczenia o wszystkich posiadanych samochodach, wartościowych ruchomościach oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. W odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik skarżącego przedstawił m. in.: - wydruki z ksiąg rachunkowych zatytułowane "struktura zakupów" z których wynika, że wartości zakupów za pierwszy kwartał 2012 r. wyniosła 3.400.977,33 zł, a za cały 2011 rok: 14.837.781,67 zł - wydruki z ksiąg rachunkowych zatytułowane "struktura sprzedaży", z których wynika, że wartość sprzedaży za pierwszy kwartał 2012 roku wyniosła 577.509,86 zł, a za cały 2012 rok: 15.522.299,43 zł - odpisy deklaracji VAT-7 za: styczeń 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 43.614 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 1.026.065 zł brutto); za luty 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 57.780 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 1.101.850 zł brutto); za marzec 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 114.233 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 1.174.560 zł brutto) Skarżący przedstawił również oświadczenie, z którego wynikało, że wraz z żoną są dodatkowo właścicielami pięciu kilkunastoletnich oraz około dwudziestoletnich samochodów dostawczych oraz szczegółowo wymienionych w oświadczeniu maszyn i urządzeń rolniczych. Koszty miesięcznego utrzymania swojej rodziny określił skarżący na 5.000 zł. Postanowieniem z dnia 18 maja 2012 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, iż z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pozostałych oświadczeń i przedstawionych dowodów nie wynikają przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza skarżący nie przedstawił dokumentów w pełni obrazujących jego stan posiadania, czym uniemożliwił poczynienie pełnych i niewątpliwych ustaleń w tej kwestii. Skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania z 7 marca 2012 r. wystosowanego w trybie art. 255 P.p.s.a. Wśród złożonych dokumentów brak w szczególności zażądanego w wezwaniu oświadczenia o wysokości płatności uzyskiwanych w związku z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz - co szczególnie istotne - wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony. Referendarz ocenił, iż brak takich wyciągów tamuje możliwość oceny, czy istotnie nie posiada środków nie-zbędnych do sfinansowania należnych w sprawie kosztów sądowych. Referendarz ponadto stwierdził, iż oceny powyższej nie zmienia podany w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt, że budżet domowy skarżącego obciąża spłata dwóch układów ratalnych zawartych z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w łącznej kwocie 48.000,00 zł miesięcznie. Ponoszenie tej wysokości rat układu stawia w wątpliwość wiarygodność oświadczenia skarżącego o braku środków koniecznych do poniesienia kosztów sądowych (wpis ustalono na 1.842 zł). Za możliwością uiszczenia przez skarżącego należnego w sprawie wpisu przemawia w ocenie referendarza również analiza złożonych przez niego deklaracji VAT, z których wynika, że skarżący każdego miesiąca nabywa towary oraz usługi o wartości wielokrotnie przewyższającej wysokość ustalonego wpisu oraz sumy wpisów należnych we wszystkich sprawach prowadzonych z jego skarg. W uzasadnieniu referendarz poddał ocenie również wskazaną przez skarżącego okoliczność, iż jest on wprawdzie posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni 68,2313 ha zabudowanej szklarniami, ale obciążonej hipoteką kaucyjną umowną na rzecz banków. Referendarz stwierdził, że obciążenie nieruchomości hipoteką samoistnie nie przemawia za złą sytuacją finansową podmiotu. Jest bowiem jedynie formą zabezpieczenia wierzytelności, nie uprawniając automatycznie domniemania o złej sytuacji majątkowej. Referendarz nie uznał nadto, by za całkowitym zwolnieniem od kosztów sądowych przemawiał fakt ponoszenia znacznych wydatków związanych ze spłatą kredytów, czego w niniejszej sprawie należy domniemywać na podstawie informacji o zabezpieczeniu hipotecznym na rzecz banku. Trzeba bowiem pamiętać, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajana na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania takie jak rata kredytu nie mają przed nimi pierwszeństwa (zwrócił na to uwagę NSA w post. z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). We wniesionym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podniósł, iż skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W uzasadnieniu pełnomocnik argumentował, że jak wskazano we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazany miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 75.626,13 zł jest dochodem statystycznym, ustalonym na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 listopada 2011 r. w sprawie norm szacunkowych dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej. Dochód ten ustala się poprzez przemnożenia powierzchni upraw (w m2) przez ustaloną przez ministra Finansów normę szacunkową dochodu rocznego. Obliczony iloczyn stanowi dochód roczny do opodatkowania podatkiem dochodowym. To w ocenie pełnomocnika skarżącego wskazuje, iż ten sposób obliczania dochodów nie odpowiada rzeczywistym dochodom prowadzonego przez stronę gospodarstwa. Na wysokość osiąganych dochodów ma wpływ wiele niezależnych od skarżącego czynników tj. aura, choroby czy szkodniki roślin. Jako potwierdzenie swojej argumentacji przytoczył dane, dotyczące wysokości sprzedaży oraz wydatków, ujęte w deklaracja VAT-7 od stycznia 2012 r. Pełnomocnik wskazał w szczególności, że wydatki znacznie przewyższają wysokość sprzedaży. Stwierdził ponadto, że w kolejnych miesiącach wysokość wydatków nad wielkością sprzedaży będzie się konsekwentnie zmniejszać, aż w końcu sprzedaż przewyższy wysokość ponoszonych wydatków (z uwagi na sezon na artykuły warzywne). Powyższe w ocenie pełnomocnika skarżącego potwierdza, iż realny dochód strony nie odpowiada dochodowi statystycznemu, a dopłaty które otrzymuje skarżący, są formą dofinansowania do strat ponoszonych w produkcji rolnej. Sąd zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012 poz. 270) – dalej P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak więc, zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Dokonując powyższego zestawienia Sąd uznał, iż przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania Sądu z 25 kwietnia 2012 r., zobowiązującego go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń co powoduje, iż wniosek został rozpatrzony jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Podkreślenia wymaga także, iż skarżący będąc wezwany do przestawienia posiadanych przez siebie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące nie ustosunkował się do wezwania, co w zasadniczy sposób utrudnia Sądowi ustalenie jego rzeczywistej kondycji finansowej. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania Sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten bowiem ten skutek, że Sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Odnosząc powyższe do sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście złożonego przez niego oświadczenia, Sąd stwierdził, że skoro skarżący podaje, iż osiągany przez niego dochód, zadeklarowany we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma charakter statystyczny, to dla miarodajnej oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej powinien przedstawić wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych, prowadzonych dla niego oraz jego małżonki. Skarżący był wzywany o przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych jego i jego małżonki za ostatnie trzy miesiące zarządzeniem referendarza z 25 kwietnia 2012 r. Wezwanie obejmowało okres, który w ocenie skarżącego jest dla niego najmniej dochodowym, a jednocześnie najbardziej kosztownym w kontekście ponoszonych wydatków – pierwszy kwartał roku. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych ani swoich ani jego małżonki, co finalnie uniemożliwia Sądowi ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, szczególnie pod względem osiąganych przychodów oraz dokonanych wydatków. Sąd poddając ocenie sytuację majątkową skarżącego na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów i oświadczeń, doszedł do wniosku, że osiągane przez skarżącego dochody, po uwzględnieniu ponoszonych wykazanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym kosztów, związanych z prowadzoną działalnością gospodarstwa ogrodniczego, są wystarczające do ponoszenia kosztów sądowych w całości. Skarżący wykazał, że jego dochód statystyczny brutto wynosi 75.626,13 zł. Na jego utrzymaniu jest 5 osobowa rodzina. Zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i we wniesionym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podkreślał, że skarżący prowadzi specyficzny rodzaj działalności, jakim jest uprawa warzyw, a jego dochody mają charakter nieregularny i są zależne od wielu czynników, takich jak pogoda, odporność roślin na szkodniki czy choroby itp. W ocenie Sądu skarżący wbrew swoim twierdzeniom osiąga dochody regularnie, a jedynie ich wysokość w poszczególnych miesiącach roku może się różnić. Jednakże biorąc pod uwagę podnoszoną przez pełnomocnika skarżącego we wniesionym sprzeciwie okoliczność, iż na początku każdego roku skarżący ponosi koszty znacznie przewyższające wpływy osiągane ze sprzedaży oraz, że w trakcie roku ta proporcja ulega stopniowemu odwróceniu do tego stopnia, że w sezonie popytu na artykuły warzywne przychody ze sprzedaży warzyw znacznie przewyższają ponoszone koszty, Sąd ocenił, że wzrost przychodów jest wówczas na tyle wysoki, iż nie tylko pozwala na pokrycie wszystkich zobowiązać, ale również na poczynienie stosownych oszczędności w stopniu pozwalającym na normalne funkcjonowanie skarżącego i jego rodziny także pod koniec roku i na początku następnego roku. Prowadzona przez skarżącego działalność ma charakter stały. Zatem wyłączając zdarzenia nagłe, takie jak klęski żywiołowe i inne mające wpływ na załamanie uprawy warzyw, skarżący jest w stanie przewidzieć, jakie środki finansowe będą mu niezbędne do kontynuowania działalności w kolejnych miesiącach roku. Z oświadczenia, jakie przedłożył 14 maja 2012 r. pełnomocnik skarżącego, wynika, że skarżący i jego małżonka są właścicielami parku maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej, których wartość jest znaczna. Są to między innymi: przyczepa samowyładowawcza M (rok prod. 2005 wartość 25.000,00 zł), rozrzutnik A (rok prod. 2005 wartość 20.000,00 zł), brona talerzowa G (rok prod. 2006 wartość 35.000,00zł). Posiadane przez skarżącego maszyny rolne są różnej wartości i zostały wyprodukowane w latach 1991 – 2006. Łączna wartość wymienionych w oświadczeniu maszyn rolniczych jest równa 124.500,00 zł. Jednocześnie w tym samym oświadczeniu skarżący określił koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego w wysokości 5.000,00 zł. Fakt, że skarżący w trakcie prowadzonej działalności dokonuje zakupu coraz bardziej nowoczesnych maszyn, modernizując w ten sposób prowadzone gospodarstwo, świadczy o tym, że skarżący w perspektywie roku gospodaruje środkami finansowymi tak, że jest w stanie dokonać stosowych zakupów. Podobnie okoliczność, iż skarżący spłaca układy ratalne w wysokości 48.000,00 zł miesięcznie, nie świadczy o tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Powszechnie wiadomo, że organy skarbowe przed zawarciem układu ratalnego biorą pod uwagę możliwości finansowe podatnika. Skoro więc, zawarto ze skarżącym układy ratalne, których spłata obciąża go w ww. wysokości, organy skarbowe doszły do przekonania, iż spłata w takiej wysokości nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Dodatkowo należy stwierdzić, iż skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne w swoich sprawach, mógł przewidzieć, że następstwem podjętych przez niego działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. Skargę wniósł pismem z [...] grudnia 2011 r., zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy – 20 kwietnia 2012 r. Widoczny upływ czasu dał możliwość skarżącemu na poczynienie stosownych oszczędności na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 1.842,00 zł. Ponadto nieprzedłożenie przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych, mimo wezwania, czyni głębszą analizę jego sytuacji finansowej niemożliwą. Mimo wezwania skarżący nie udokumentował także w żaden sposób, w jakiej wysokości otrzymuje dopłaty do produkcji rolnej. Mając zatem na uwadze z jednej strony wysokość obciążeń finansowych strony w postępowaniu z drugiej zaś szeroko rozumiane możliwości finansowe a zarazem istniejące niejasności, które wobec niewypełnienia w całości wezwania Sądu z 25 kwietnia 2012 r., Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.