I SA/Go 58/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lipca 2012 r. wniosku M.M. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący M.M. - reprezentowany przez doradcę podatkowego T.Z. - wezwany do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], złożył nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wystąpił o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi (zakres poprzedniego wniosku obejmował zwolnienie od kosztów sądowych). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że nie ma środków na pokrycie wpisu od skargi. Jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne. Mieszka z żoną i trojgiem uczących się dzieci w wieku 10, 15 oraz 18 lat. Podał, że ponosi koszty związane ze spłatą dwóch układów ratalnych zawartych z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w łącznej wysokości około 48.000,00 zł miesięcznie. Podkreślił, że wartość wpisów obciążających go we wszystkich sprawach zawisłych przed tut. Sądem wynosi 5.071 zł, tymczasem jego dochody ze względu na charakter prowadzonej działalności (uprawa warzyw) są nieregularne oraz zależą od wielu czynników. Oświadczył również, iż wraz z żoną są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 68,2312 ha zabudowanej szklarniami obciążonej hipoteką umowną kaucyjną na rzecz banku [...] oraz [...] S.A. na łączną kwotę 56.330.000,00 zł, samochodu [...] o wartości określonej na 50.000 zł oraz maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej. Swój dochód - w oparciu o normy szacunkowe - skarżący określił na 75.626,13 zł brutto miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że ciąży na nim zaległość podatkowa w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok w kwocie głównej 258.510,00 zł. Zarządzeniem z 27 czerwca 2012 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do przedłożenia dodatkowo: a/ wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki za ostatnie trzy miesiące; b/ kopii deklaracji w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące; c/ oświadczenia o wysokości przyznanych dopłat do produkcji rolnej z uwzględnieniem terminu ich wypłaty; d/ oświadczenia o ilości i wartości posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę samochodów oraz wyszczególnienia posiadanych maszyn rolniczych; e/ dokumentów potwierdzających zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r.; f/ oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania wraz z dokumentami potwierdzającymi te wydatki; g/ oświadczenia czy i o jakiej wartości B.M. posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną lub inne), zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.) oraz przedmioty o wartości powyżej 3000 euro. W odpowiedzi pełnomocnik nadesłał kserokopie deklaracji VAT za marzec, kwiecień i maj 2012 r., na podstawie których ustalono, że dostawa towarów oraz świadczenie usług według deklaracji VAT kształtowała się następująco: w marcu - 79.726 zł, w kwietniu - 344.625 zł, w maju - 2.755.019 zł oraz deklarowano nabycie towarów i usług: w marcu o wartości netto 957.351 zł, w kwietniu - 1.677.509 zł, w maju - 940.231 zł. Przedstawił także kserokopię rocznego zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 rok skarżącego, w którym wykazał przychód ze stosunku pracy oraz z działów specjalnych produkcji rolnej w łącznej wysokości 848.901,50 zł, dochód 847.566,50 zł oraz kwotę podatku do zapłaty 258.510,00 zł wraz z kopią wniosku o rozłożenie na raty w/w zaległości. Ponadto, w piśmie z [...] lipca 2012 r. pełnomocnik wskazał, że między małżonkami M. i B.M. istnieje ustrój wspólności małżeńskiej, zatem majątek na który składa się 5 samochodów dostawczych, sprzęt rolniczy (ciągnik, rowokoparka, brona talerzowa, rozrzutnik i przyczepa samowyładowcza) oraz nieruchomości gruntowe zabudowane szklarniami o łącznej pow. 68,2313 ha, obciążone hipotekami, wskazane w oświadczeniu objęty jest wspólnością łączną. Poinformował także, że skarżący otrzymał w 2012 r. dopłaty w wysokości 393.650,74 zł, z czego 383.347,58 zł tytułem dopłat bezpośrednich obszarowych oraz 10.303,16 zł tytułem dopłat do paliwa wykorzystywanego w rolnictwie. Jednocześnie oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania rodziny skarżącego wynoszą 5.000,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zw. dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak więc zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Na wstępie podkreślić należy, że postanowieniem z 29 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 24 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 369/12 oddalił zażalenie skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, porównując wielkości przychodów skarżącego (nawet po odjęciu obciążeń finansowych), posiadany przez niego majątek ruchomy i nieruchomy nie można przyjąć, że zapłata wpisu sądowego spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Rozpoznając kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że również ten wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy stwierdzić, że skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania Sądu z 28 czerwca 2012 r., zobowiązującego go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, co powoduje, iż wniosek został rozpatrzony jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Zaniechanie bowiem zastosowania się przez stronę do wezwania Sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że Sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, s. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Skarżący będąc wezwany w niniejszej sprawie do przedstawienia posiadanych wyciągów ze wszystkich swoich rachunków bankowych, jak i swojej małżonki, za ostatnie trzy miesiące nie ustosunkował się do wezwania, co uniemożliwia Sądowi zweryfikowanie przepływów pieniężnych skarżącego, a w konsekwencji utrudnia ustalenie jego rzeczywistej kondycji finansowej. Zgodzić się przy tym należy, że skarżący prowadzi specyficzny rodzaj działalności gospodarczej, jakim jest uprawa warzyw, zaś jego dochody mają charakter nieregularny i są zależne od wielu czynników, takich jak pogoda, odporność roślin na szkodniki czy choroby itp. Skarżący jednak nie wskazał, że jakiekolwiek zdarzenia nagłe, takie jak klęski żywiołowe i inne, mające wpływ na stan uprawy warzyw w jego gospodarstwie w ostatnim czasie miały miejsce. Po drugie zaś, skoro sam skarżący podaje, że osiągany przez niego dochód, zadeklarowany we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma charakter statystyczny, to tym bardziej dla miarodajnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawca powinien przedstawić wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych, prowadzonych dla niego oraz jego małżonki; szczególnie, że zeznanie podatkowe PIT-36 za 2011 rok oraz deklaracje VAT-7 za marzec, kwiecień i maj 2012 r. nie dowodzą twierdzeń skarżącego, że jego sytuacja jest na tyle zła, iż nie pozwala mu uczestniczyć w pełnym rozmiarze w kosztach sądowych w sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. W ocenie Sądu skarżący, wbrew temu co twierdzi, osiąga dochody regularnie, a jedynie ich wysokość w poszczególnych miesiącach roku, ze względu na specyficzny charakter prowadzonej działalności, może się różnić, bowiem na początku każdego roku skarżący ponosi koszty znacznie przewyższające wpływy osiągane ze sprzedaży, z kolei w trakcie roku ta proporcja ulega stopniowemu odwróceniu do tego stopnia, że w sezonie popytu przychody ze sprzedaży warzyw znacznie przewyższają ponoszone koszty. Potwierdzeniem tego są bez wątpienia deklaracje VAT-7 za miesiące marzec, kwiecień i maj 2012 r. W ocenie Sądu wzrost przychodów w okresie II-III kwartału jest na tyle wysoki, że nie tylko pozwala na pokrycie wszystkich zobowiązać, ale również na poczynienie stosownych oszczędności w stopniu pozwalającym na normalne funkcjonowanie skarżącego i jego rodziny, także pod koniec roku i na początku następnego roku. Dodatkowo należy stwierdzić, że skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne w swoich sprawach, powinien przewidzieć, iż następstwem podjętych przez niego działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinien poczynić stosowne oszczędności, tym bardziej, że upływ czasu bez wątpienia mu na to pozwalał. Skarżący wniósł skargę pismem z [...] grudnia 2011 r., pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył 1 marca 2012 r., zaś kolejny 22 czerwca 20102 r. Powyższych ustaleń nie może również zmienić podnoszona przez skarżącego okoliczność ciążącego na nim obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kilku sprawach jednocześnie. Zgodnie bowiem z przyjętą linią orzeczniczą, argument dotyczący ilość postępowań i związana z tym łączna wysokość wpisów nie może przemawiać za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy. Każda bowiem z tych spraw jest rozpatrywana oddzielnie, od każdej pobiera się innej wysokości wpis (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2006 r. sygn. akt I FZ 679/05). Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż skarżący, jak sam oświadczył, w 2012 r. otrzymał 383.347,58 zł tytułem dopłat bezpośrednich obszarowych oraz 10.303,16 zł tytułem dopłat do paliwa wykorzystywanego w rolnictwie. Jest to realny dochód skarżącego, który niewątpliwie wpłynął w sposób pozytywny na jego możliwości finansowe w prowadzonej działalności gospodarczej. Dokonując ponadto oceny zgromadzonego materiału, w szczególności oświadczenia, jakie przedłożył 9 lipca 2012 r. pełnomocnik skarżącego, wskazać należy, że skarżący i jego małżonka są właścicielami 5 samochodów dostawczych i parku maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej, których wartość jest równa 124.500,00 zł. Posiadanie przez skarżącego tak licznych ruchomości o znacznej wartości pozwala - zdaniem Sądu - osiągnąć potencjalne korzyści, np. poprzez ich wykorzystanie w celach zarobkowych, czy w ostateczności - poprzez ich zbycie. Dodatkowo skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 68, 2313 ha zabudowaną szklarniami, obciążoną hipoteką kaucyjną umowną na rzecz banków, co potwierdził w piśmie z dnia [...] lipca 2012r. oświadczając, iż własność w/w nieruchomości wchodzi do majątku wspólnego małżeństwa M.. Podkreślić przy tym należy, że nie wskazał żadnej nieruchomości (dom lub mieszkanie), w której pięcioosobowa rodzina zamieszkuje, w związku z czym oświadczenie również i w tym zakresie należy uznać za niepełne. Na marginesie, Sąd pragnie wskazać, że okoliczność obciążenia nieruchomości hipoteką samoistnie nie przemawia za złą sytuacją finansową podmiotu, gdyż jest to jedynie forma zabezpieczenia wierzytelności, nie zaś oznaka złej sytuacji finansowej. Jednocześnie w tym samym oświadczeniu skarżący określił koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego w wysokości 5.000,00 zł; z tym, że i w tym zakresie, pomimo wezwania, nie przedłożył dokumentów potwierdzających te wydatki. Ocena możliwości majątkowych dokonana także w kontekście spłaty przez skarżącego układów ratalnych w wysokości 48.000,00 zł miesięcznie, zdaniem Sądu pozwala przyjąć, że nie jest to okoliczność świadcząca o tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a raczej przeciwnie. Powszechnie wiadomo, że organy skarbowe przed zawarciem układu ratalnego biorą pod uwagę możliwości finansowe podatnika. Skoro więc zawarto ze skarżącym układy ratalne, których spłata obciąża go w wyżej wymienionej wysokości, organy skarbowe doszły do przekonania, iż spłata w takiej wysokości nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Podobnie też nowa okoliczność na jaką powołuje się skarżący, tj. istnienie zaległości podatkowej za 2011 r. w wysokości 258.510 zł, wynikającej z rocznego zeznania podatkowego PIT-36 nie ma wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego dokonaną przez Sąd. Jak wskazał sam skarżący, złożył on do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o rozłożenie jej na raty. Podkreślić przy tym należy, że skarżący deklarując spłatę wymienionej zaległości w 12 miesięcznych ratach, z tego 11 rat po 10.000 zł, a ostatnia w kwocie 148.510 zł, sam ocenił, że jego sytuacja jest na tyle dobra, że jest w stanie dodatkowo ponieść miesięczne koszty kolejnego układu ratalnego. Na koniec Sąd pragnie podkreślić, że poddając ocenie sytuację majątkową skarżącego, w szczególności mając na uwadze z jednej strony wysokość obciążeń finansowych strony w postępowaniu, z drugiej zaś szeroko rozumiane możliwości finansowe, a zarazem istniejące niejasności, wobec niewypełnienia w całości wezwania Sądu z 28 czerwca 2012 r., doszedł do przekonania, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.