I SA/Go 583/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wierchowicz Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2011 r. sprawy ze skargi TF S.A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie. Skarżąca spółka – TF S.A. - wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2011 r. Zaskarżonym postanowieniem organ uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2011r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. i orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego , prowadzonego na podstawie wymienionego tytułu wykonawczego. Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia [...] stycznia 2011r. skarżąca wniosła zarzut niedopuszczalności w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010r. w celu realizacji zobowiązania w podatku od czynności cywilnoprawnych wraz z odsetkami za zwłokę, określonego decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] marca 2010r. Wymieniona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2010r. Decyzja ta doręczona została skarżącej 11 stycznia 2011 r. W dniu 5 stycznia 2011 r. doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienie nr [...] z [...] stycznia 2011 r. Postanowieniem z [...] lutego 2011r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił uznania zgłoszonych zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2011r. z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolejnym postanowieniem z dnia [...] kwietnia nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił uznania zgłoszonych zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Skarżąca w dniu 21 kwietnia 2011 r. złożyła pismo nazwane zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W piśmie tym skarżąca wniosła o "zobowiązanie Naczelnika Urzędu Skarbowego do bezzwłocznego umorzenia postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym [...]" oraz o "stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia". Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, uchylił w całości postanowienie organu I instancji, orzekając jednocześnie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie brak jest podstaw prawnych, by uznać, iż zobowiązanie podatkowe objęte tytułem wykonawczym z dnia [...] grudnia 2010r. było zobowiązaniem wymagalnym w dniu wszczęcia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, podlegającym wykonaniu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ dalej wskazał, że dopiero z dniem [...] stycznia 2011r. rozstrzygnięcie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych uzyskało przymiot ostateczności, a obowiązek podlegał wykonaniu w rozumieniu przepisu art. 239e Ordynacji podatkowej. Z tego też względu organ odwoławczy uznał za uzasadniony podniesiony przez spółkę "zarzut niedopuszczalności egzekucji z uwagi na brak wymagalności obowiązku określonego decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego Nr [...] z [...] marca 2010r. Powyższe zgodnie z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczeniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z [...] grudnia 2010r.". Na przedmiotowe postanowienie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Postanowieniu zarzuciła "brak odniesienia się do zarzutów zawartych w zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2011r., dotyczących rażącego naruszenia prawa i w konsekwencji nie stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia". W uzasadnieniu strona wskazała, że w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego obowiązek nie był wymagalny o czym Naczelnik Urzędu Skarbowego zarówno jako wierzyciel i organ egzekucyjny wiedział. W ocenie strony postępowanie wszczęto bez podstawy prawnej co jest kwalifikowanym naruszeniem prawa. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Nadto wskazał, że tryb nadzwyczajny postępowania w sprawach dotyczących weryfikacji w toku instancji rozstrzygnięć organów administracji, nie przewiduje stwierdzenia przez organ wyższego stopnia nieważności decyzji lub postanowienia. W ocenie organu ustawa Kodeks postępowania administracyjnego wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji w postępowaniu odwoławczym, a zastosowanie sankcji nieważności w postępowaniu odwoławczym jest rażącym naruszeniem prawa. Ponadto organ wskazał, że nie jest związany wnioskami strony co do sposobu rozpatrzenia odwołania lub zażalenia, tym bardziej gdy wykraczają one poza katalog dopuszczalnych rozstrzygnięć określony przez ustawodawcę w art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tego też względu brak było podstaw prawnych do rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga okazała się zasadna. W ocenie Sądu organ nie wyjaśnił jaki charakter miało pismo strony z dnia [...] kwietnia 2011r. nazwane "zażaleniem". W niniejszej sprawie organ odwoławczy przyjął, że pismo strony z dnia [...] kwietnia 2011r. stanowiło zażalenie na postanowienie z dnia [...] kwietnia 2011r. Należy podkreślić, iż w przedmiotowym piśmie skarżąca wniosła, o "zobowiązanie Naczelnika Urzędu Skarbowego do bezzwłocznego umorzenia postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym [...]" oraz "stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia". W uzasadnieniu strona wskazała, że "przedmiotowe postanowienie obarczone jest wadą rażącego naruszenia prawa". Innych zarzutów jak i wniosków do postanowienia z dnia [...] kwietnia 2011r. strona nie wskazała. W ocenie Sądu organ winien rozważyć czy wymienione pismo jest w istocie zażaleniem na postanowienie czy też wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia. W sprawie zastosowanie miały przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.). Na mocy art. 156 § 1 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. stwierdzenie nieważności postanowień odnosi się również do postanowień nieostateczych (w przeciwieństwie do regulacji z Ordynacji podatkowej). Stwierdzenie nieważności postanowień może nastąpić zarówno w terminie do wniesienia zażalenia, jak też po jego weryfikacji na skutek zażalenia. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu wyrażonym w odpowiedzi na skargę, że w przypadku gdy zostało wniesione odwołanie (zażalenie) w trakcie postępowania odwoławczego (zażaleniowego) organ odwoławczy nie może orzekać na podstawie art. 156 K.p.a. z uwagi na inny zakres i charakter jego działań jako organu odwoławczego oraz jako organu nadzoru. W ocenie Sadu jednak w niniejszej sprawie nie jest oczywistym, że pismo strony z dnia [...] kwietnia 2011 r. było zażaleniem. Nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności postanowienia nieostatecznego na wniosek strony złożony przed upływem terminu do wniesienia zażalenia. Niewątpliwie treść pisma wyraźnie wskazywać musi na dokonanie przez stronę wyboru trybu nadzwyczajnego. Nie można jednak przyjąć, że tylko z uwagi na złożenie pisma nazwanego "zażalenie" w terminie do złożenia zażalenia stanowi ono zażalenie, niezależnie od jego treści. Organ w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (postanowienia), wszczyna postępowanie w nowej sprawie w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji (postanowieniu), lecz orzeka jako organ kasacyjny. W związku z tym w akcie kończącym postępowanie rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji, a nie jest władny rozstrzygać innych kwestii. Oznacza to inny zakres rozstrzygania w postępowaniu prowadzonym na skutek zażalenia i inny zakres rozstrzygania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. Innymi słowy tryb postępowania wpływa na wynik sprawy. Przechodząc do niniejszej sprawy wskazać należy, że treść pisma z [...] kwietnia 2011 r. jednoznacznie nie wskazywała, że stanowi zażalenie na postanowienie. Tylko oznaczenie pisma "zażalenie" i termin w jakim zostało wniesione mogło wskazywać, że strona wszczęła postępowanie zażaleniowe. Jednakże żądanie i uzasadnienie pisma mogło wskazywać, że strona żąda wszczęcia nadzwyczajnego trybu - stwierdzenia nieważności. Organ jednak nie wyjaśnił charakteru żądania strony. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wskazał również dlaczego uznał, że pismo z dnia [...] kwietnia 2011 r. jest zażaleniem. Ma to o tyle znaczenie, że w sytuacji w której organ orzeka w trybie postępowania zażaleniowego, a strona zażalenia nie złożyła – działa z rażącym naruszeniem prawa. Oczywiście również jako rażące naruszenia prawa - szczególnie zasady dwuinstancyjności - należy uznać prowadzenie postępowania nadzwyczajnego w sytuacji gdy strona wniosła odwołanie (zażalenie). Ponadto rozstrzygnięcie sprawy ma inny charakter w postępowaniu zażaleniowym i postępowaniu nadzwyczajnym. W ocenie Sądu z uwagi na charakter jedynego zarzutu podniesionego przez stronę w piśmie z [...] kwietnia 2011r. organ zobowiązany był do wyjaśnienia czy strona złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia czy też zażalenie na postanowienie. Z treści pisma strony z [...] kwietnia 2011r. natomiast z takim samym prawdopodobieństwem można wywieść, że strona składała wniosek o stwierdzenie nieważności jak i że stanowiło ono zażalenie na postanowienie. Nie można domniemywać trybu postępowania jakiego strona żąda. Na organie ciąży obowiązek ustalenia rzeczywistej woli wnoszącego podanie. To strona wybiera tryb postępowania. Zaniechanie przez organ czynności mających na celu ustalenia woli wnoszącego podanie naruszało przepisy postępowania - w szczególności przepisy art. 7, art. 11, K.p.a. co w konsekwencji mogło mieć wpływ na naruszenie art. 157§ 2 i art. 158 § 1 w zw. z art. 126 K.p.a., a tym samym mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na marginesie dodać należy, że w złożonej skardze na postanowienie strona wyłącznie wskazała, że organ nie odniósł się do zarzutów "dotyczących rażącego naruszenia prawa i w konsekwencji nie stwierdzono nieważności zaskarżonego postanowienia". Z tego też względu, w ponownym postępowaniu organ winien podjąć czynności wyjaśniające czy pismem z dnia [...] kwietnia 2011r. strona żądała wszczęcia postępowania nadzwyczajnego, czy też było to zażalenie. Wyjaśnienie charakteru podania strony umożliwi organowi przeprowadzenia postępowania we właściwym trybie i podjęcie rozstrzygnięcia wynikającego z charakteru przeprowadzonego postępowania. W związku z powyższym Sąd na podstawie art.145 §1 pkt1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji. |Sędzia WSA |Sędzia NSA |Sędzia WSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jan Grzęda |Joanna Wierchowicz |