I SA/Go 593/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2019 r. sprzeciwu L. D. od postanowienia Referendarza sądowego z 1 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Go 593/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 rok od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: zmienić postanowienie Referendarza sądowego z 1 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Go 593/18 i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w wysokości przekraczającej kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych). L. D. wniósł skargę na wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej . W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku podniósł m.in., że jest osobą częściowo ociemniałą (nie widzi na jedno oko). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Utrzymuje się wyłącznie z dochodów z tytułu umów o pracę w łącznej wysokości około 400 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył również, że nie ma żadnych zobowiązań i innych stałych wydatków takich jak np. najem, koszty mieszkania, opłat za media, leczenia, rehabilitacji itd. Dokumenty załączone do wniosku (kopie umów o pracę) potwierdzają wysokość ujawnionych zarobków. Z wyciągu z konta bankowego za okres od [...] października do [...] grudnia 2018 r. wynika ponadto, że skarżący nie reguluje z niego żadnych rachunków; dokonuje jedynie wypłat gotówkowych. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza do nadesłania informacji czy jest żonaty, a w takim wypadku także dokumentów potwierdzających wysokość dochodów żony oraz odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2017 lub 2018 r., a jeżeli jest żonaty - również jego żony, w dniu 23 stycznia 2019 r. złożył nowy formularz PPF, w którym zawarł informację, że jest kawalerem. Dołączył kopie zaświadczeń o własnych zarobkach oraz wyciąg z konta bankowego za okres od [...] listopada 2018 r. do [...] stycznia 2019 r. Dokumenty te potwierdzają przedstawione wcześniej informacje. Postanowieniem z dnia 1 lutego 2019 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że pomimo wezwania, skarżący nie nadesłał zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 lub 2018 r., co w konsekwencji uniemożliwiło ocenę, czy jedynymi źródłami dochodów skarżącego są wskazane przez niego umowy o pracę. Ponadto skarżący oświadczył, że nie ponosi żadnych stałych wydatków takich jak czynsz czy opłaty za media. Z nadesłanych wyciągów z konta bankowego również nie wynika, aby ponosił jakiekolwiek koszty utrzymania. Okoliczność dokonywania wypłat gotówkowych nie jest jednak wystarczająca do uznania, że całość ujawnionych dochodów skarżący przeznacza na wydatki niezbędne takie jak żywność czy lekarstwa. W konsekwencji referendarz uznał, że sposób przedstawienia przez wnioskodawcę swoich dochodów i wydatków uniemożliwia ocenę czy poniesienie przez niego kosztów postępowania wiązać się będzie z uszczerbkiem jego utrzymania koniecznego. L. D. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł, że nie miał wiedzy, że samo oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy, tym bardziej, że składał je pod odpowiedzialnością karną. Jednocześnie skarżący oświadczył, że pogorszeniu uległa jego sytuacja finansowa, gdyż od [...] lutego 2019 r. stracił jedno źródło dochodu. Wyjaśnił, że nie ujawnił żadnych kosztów utrzymania mieszkania, gdyż zamieszkuje w lokalu należącym do matki – T. D., która ponosi wszystkie koszty tego lokalu. Ona też wspiera go finansowo w kwotach około 500 zł miesięcznie, z otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości około 2.000 zł. Uzyskiwane w ten sposób środki finansowe skarżący w całości przeznacza na konieczne koszty egzystencji: wyżywienie, zakup odzieży i obuwia, środków czystości i higieny, lekarstw i abonament za telefon, w łącznej kwocie około 810 zł miesięcznie. Do sprzeciwu skarżący załączył kopie rocznego zeznania podatkowego PIT-37 za 2017r., dwóch zaświadczeń o zarobkach oraz zestawienia opłat za użytkowanie lokalu należącego do T. D. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej: w zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść przy tym jeszcze należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (o czym świadczy zwrot "gdy wykaże"), zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Dodać też trzeba, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że sprzeciw zasługuje na uwzględnienie, jednakże tylko w części. W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że referendarz sądowy swoje rozstrzygnięcie oparł na fakcie, że skarżący nie wykonał w całości wezwania z [...] stycznia 2019 r. Z treści sprzeciwu, jak i z załączonych do niego dokumentów wynika, że skarżący, pomimo utraty zatrudnienia w F, nadal uzyskuje wynagrodzenie z C ze stosunku pracy w wymiarze 1/168 etatu. Nadto otrzymuje comiesięczne wsparcie finansowe od matki, u której nadto zamieszkuje, i która w całości pokrywa koszty utrzymania lokalu. Jedynymi zatem wydatkami skarżącego są koszty wyżywienia, zakupu odzieży, środków czystości, leków czy opłata za telefon. Dokonując analizy przedłożonego przez skarżącego materiału źródłowego przyznać trzeba, że uiszczenie przez niego wpisu od skargi w pełnej wysokości (tj. 3.299 zł) i jednorazowo, bez wątpienia stanowiłoby dla niego nadmierne obciążenie finansowe. Dlatego Sąd zdecydował się zwolnić go w części od tego obowiązku, w kwocie przekraczającej 500 zł. Faktem bowiem jest, że skarżący osiąga stały dochód, co uzasadnia obowiązek partycypacji w kosztach postępowania. Otrzymuje także regularną pomoc finansową od matki oraz możliwość zamieszkiwania w jej lokalu, nie ponosząc przy tym żadnych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Nadto skarżący jest osobą w wieku czynnym zawodowo i nie wykazał, iż nie jest w stanie podjąć dodatkowych działań zarobkowych, które bez wątpienia miałyby korzystny wpływ na jego sytuację materialną, tym bardziej, że do stycznia 2019 r. pracował w różnych miejscach. Wyjaśnić również w tym miejscu należy, że ww. wpis jest jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania. Ewentualne przyszłe koszty sądowe w sprawie, takie jak wpis od skargi kasacyjnej, czy zażalenia, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku lub inne mogą się w sprawie pojawić, bądź też nie wystąpić w ogóle, co zależy od działań i wniosków samego wnioskodawcy. Ponadto ich wysokość będzie znacznie niższa aniżeli obecny wpis od skargi (np. wpis od skargi kasacyjnej - połowa wysokości obecnego wpisu, zaś opłata kancelaryjna 100zł), a co więcej konieczność ich poniesienia wystąpi w nieokreślonej przyszłości, kiedy sytuacja finansowa skarżącego może ulec zmianie, np. poprawie. Jednocześnie Sąd nie stwierdził podstaw do ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. Wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawcę skargi. Przepisy P.p.s.a. nie wymagają bowiem profesjonalnego zastępstwa procesowego przez sądem administracyjnym, nawet przed sądem kasacyjnym, a jedynie sporządzenia przez profesjonalistę określonych środków zaskarżenia. Zauważyć też należy, że skarżący sam sporządził skargę, wyraźnie artykułując swoje żądania i zarzuty, jak również skutecznie korzysta z przysługujących mu środków zaskarżenia, chociażby poprzez wniesienie rozpatrywanego sprzeciwu. Ponadto Sąd I instancji obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności, Sąd, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.