I SA/Go 595/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2013 r. wniosku C.O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wartości celnej i towaru, kwoty cła oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący C.O. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 581 zł wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący ma 25 lat i jest studentem. Zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Mieszka z rodzicami i siostrą, a rodzina utrzymuje się z zysków uzyskiwanych przez ojca skarżącego z prowadzonej przezeń działalności gospodarczej, oszacowanych we wniosku na 4.000 zł. Wobec uznania, że treść oświadczenia o majątku i dochodach nie jest wystarczające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, pismem z dnia 12 grudnia 2012 r. wezwano pełnomocnika skarżącego, by w terminie 7 dni złożył dodatkowo: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego, odpis zeznania podatkowego PIT za 2011 rok, dokumenty potwierdzające wysokość dochodów i obrotów za ostatni kwartał prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, wyciągi z rachunków bankowych rodziców skarżącego za ostanie dwa miesiące oraz dokumenty potwierdzające wysokość ich dochodów z działalności gospodarczej bądź wysokość wynagrodzenia za pracę. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przedstawił wyciąg z rachunku bankowego skarżącego potwierdzający brak oszczędności, roczne zeznanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. zaświadczające uzyskanie przychodu w wysokości 5.344,68 zł, zgłoszenie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z dnia [...] stycznia 2008 r. oraz deklaracje VAT-7 za wrzesień, październik i listopad 2007 r. Jednocześnie pełnomocnik poinformował, że matka skarżącego nie pracuje i nie osiąga żadnego dochodu, zaś dochody ojca który odmówił skarżącemu przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych wynoszą 4.000 zł miesięcznie. Stwierdził również, że jakiekolwiek dokumenty formalnie dokumentujące wysokość obrotu są niemiarodajne dla ustalenia wysokości dochodów, z racji tego, że ojciec skarżącego nie prowadzi ksiąg rachunkowych i nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że w związku z tym, iż skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców koniecznym było wyjaśnienie nie tylko jego sytuacji majątkowej, lecz również zbadanie, czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania ze wsparciem rodziców, gdyż w takim wypadku – jak wynika z orzecznictwa - o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców. Zaznaczył, że nie przedstawienie przez skarżącego - mimo wystosowanego wezwania - żadnych dokumentów potwierdzających deklarowaną we wniosku wysokość dochodów oraz stan majątkowy jego rodziców powoduje, iż materiał dowodowy pozostaje niekompletny, co z kolei nie pozwala zweryfikować twierdzenia o niemożności poniesienia przez stronę skarżąca kosztów postępowania. We wniesionym sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku. Pozbawienie go prawa pomocy - jak twierdzi – jest równoznaczne z pozbawienie konstytucyjnego prawa do sądu. Ponownie zwrócił uwagę, iż wykazał ponad wszelką wątpliwość, że egzystuje i kształci się dzięki pomocy rodziców. Wskazał również na znaczną ilość spraw trwających przed organami celnymi jak i przed sądem, co wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów, których wysokość przekracza możliwości finansowe jego i jego bliskich, którzy w tym zakresie odmówili mu finansowego wsparcia. Sąd zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012 poz. 270) – dalej P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak więc, zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Dokonując powyższego zestawienia Sąd uznał, iż przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania Sądu z 12 grudnia 2012 r., zobowiązującego go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, co powoduje, iż wniosek został rozpatrzony jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W tym zakresie podkreślenia wymaga także, iż skarżący będąc wezwany do przedstawienia dokumentów potwierdzających wysokość dochodów ojca poprzez przedłożenie zestawienia wartości przychodów oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące, odpisów deklaracji w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące bądź w razie osiągania wynagrodzenia za pracę – zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące, nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, umożliwiających kompleksową analizę sytuacji finansowej jego ojca, co w zasadniczy sposób utrudnia Sądowi ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. We wniesionym sprzeciwie skarżący podkreślił kilkakrotnie, że rodzice utrzymują go i finansują wydatki związane z jego kształceniem. Stwierdził także, że wykazał ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a odmowa zwolnienia go z kosztów sądowych, spowoduje pozbawienie go możliwości obrony swoich praw przed sądem. Powyższe stanowisko skarżącego należało uznać za nieuzasadnione. Jak wskazano na wstępie prawo pomocy ma charakter wyjątkowy. Jest przyznawane jedynie w przypadku, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby znajdował się osobiście w tak trudnym położeniu, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Analizując sytuację materialną skarżącego Sąd w szczególności wziął pod uwagę brzmienie art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Dz. U. 2012 poz. 788), który wskazuje, że rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Poza wskazanym wyżej wypadkiem uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Natomiast rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Przy czym w literaturze wskazuje się, że pojęcie "nadmiernego uszczerbku" należy łączyć z zaspokajaniem potrzeb uprawnionego oraz najbliższej rodziny. Natomiast oceny, czy w danej sytuacji mamy do czynienia z nadmiernym uszczerbkiem, należy dokonywać w każdym konkretnym przypadku, przy uwzględnieniu aktualnego stanu majątkowego zobowiązanego do alimentacji i jego możliwości płatniczych, a także prognozy na przyszłość (por. Jolanta Zatorska "Komentarz do zmiany art.133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprowadzonej przez Dz. U. z 2008 r. Nr 220 poz. 1431" komentarz LEX/el.2011 publ. LEX). Należy podkreślić ponadto, że obowiązek alimentacyjny rodziców na rzecz dzieci nie jest ograniczony w czasie. Ponieważ skarżący, jak sam wskazał, pozostaje na utrzymaniu rodziców, Sąd dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego, nie mógł pominąć sytuacji materialnej jego rodziców. Zatem w interesie skarżącego było kompleksowe udokumentowanie tej sytuacji chociażby poprzez przedłożenie wyciągów bankowych ojca, o które był wzywany. Określając swoją sytuację skarżący pominął okoliczność, dlaczego mimo studiowania w systemie niestacjonarnym, nie podjął żadnej pracy. Nie uszczegółowił także charakteru stosunków panujących w jego rodzinie. Nie jest wiadomym Sądowi, dlaczego ojciec skarżącego, mimo, że jest jedyną osobą otrzymującą dochody w rodzinie, odmówił przedstawienia choćby wyciągów bankowych swojego konta mimo, że jako ojciec zobowiązany do alimentacji na rzecz uczącego się dziecka, winien to uczynić. Zatem wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd dołożył wszelkich starań, by w sposób maksymalnie kompletny ocenić sytuację materialną skarżącego i jego rodziny. Tymczasem to sam skarżący uniemożliwił dokonanie tej oceny poprzez zaniechanie dostarczenia dokumentów ją umożliwiających. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania Sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma bowiem ten skutek, że Sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.