I SA/Go 623/08

Dnia 30 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: asesor WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W związku z wezwaniem do uiszczenia ustalonego na 200zł wpisu od skargi na wskazaną na wstępie decyzję, T.K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że z uwagi na egzekucję należności celnych i podatkowych znalazł się na progu bankructwa. W treści wniosku skarżący oświadczył, że mieszka wspólnie z żoną i dwoma synami w wieku 16 i 18 lat, że prowadzi nie przynoszącą żadnego dochodu działalność gospodarczą, że jego żona pracuje za wynagrodzeniem miesięcznym wynoszącym 281 zł brutto. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 3000 zł. Stanowią je należności za mieszkanie, telewizję, radio i telefon, żywność oraz "inne opłaty". Całość tych kosztów finansowana jest przez jego ojca i teściów. Skarżący wezwany w trybie art.255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz.1270 ze zm. - dalej cyt. jako "p. p. s. a." ) do uzupełnienia informacji podanych we wniosku oświadczył, że pomimo formalnego zarejestrowania, faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej i dlatego nie składa związanych z nią deklaracji podatkowych. Następnie w kolejnym oświadczeniu poinformował, że pomoc finansowa ojca i teściów stanowi jedyne źródło finansowania wydatków jego rodziny. Wskazał też, iż ojciec i teściowie utrzymują się z emerytur. Po rozpoznaniu wniosku referendarz sądowy postanowieniem wydanym dnia 1 września 2008r. odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie siedmiu dni od doręczenia powyższego postanowienia referendarza sądowego, zgodnie z art.259 §1 p. p. s. a. skutecznie wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Nie godząc się z odmownym rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa podkreślał, iż od chwili wszczęcia postępowania weryfikacyjnego przez organa celne jego sytuacja finansowa i jego rodziny ulega ciągłemu pogorszeniu. Pozbawienie go prawa pomocy w kwestii całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, jest równoznaczne z brakiem możliwości poddania przez Sąd ocenie zgodności z prawem działań organu celnego dokonanych w trakcie całego postępowania administracyjnego. Sytuacja ta powoduje, że w rzeczywistości pozbawiony zostaje Konstytucyjnego prawa do Sądu, który jako jedyna instytucja może zbadać działania organu celnego w zakresie zgodności z prawem. Zauważył, iż nawet najbardziej zapobiegliwy, przezorny i profesjonalny przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w swoich działaniach nie jest w stanie uwzględnić ewentualnie mogące powstać skutków, które mogłyby być pokryte z planowanych wydatków. Odmowa udzielenia mu przez Sąd pomocy prawnej jest równoznaczne z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organ celny za dostatecznie udowodnionych Stan taki spowoduje, że nigdy nie będzie w stanie uzyskać stanowiska niezawisłego Sądu w sprawach, które doprowadziły jego życie do koszmaru i rzeczywistego bankructwa. Podkreślił, iż duża ilość trwających sporów z organem celnym, które znajdują się na różnych etapach rozstrzygania, zarówno przed sądem jak i organem celnym, doprowadziła do sytuacji, kiedy określane w decyzjach administracyjnych wysokie zobowiązania i w związku z tym wysokie wpisy sądowe przekraczają nie tylko jego możliwości, ale również możliwości ich bliskich -nawet gdyby hipotetycznie założyć, że takową pomoc w ogóle oni mu udzielą. Przekonywał, iż pozbawienie go pomocy w kwestii całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, spowoduje, że decyzje organu celnego nie zostaną poddane rzetelnej i niezależnej ocenie Sądu, a zatem odmowa przyznania takiej formy pomocy doprowadzi do sytuacji, która utrwali organ celny w przekonaniu, że jego działania stanowiąc zachowaniu granic prawa i braku naruszenia prawnych unormowań. Kończąc, wniósł o uchylenie skarżonego postawienia i ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku o udzielenie mu pomocy prawnej. Z dodatkowych oświadczeń złożonych przez skarżącego na wezwanie Sądu wystosowane w trybie art.255 p.p.s.a wynika między innymi, iż zatrudnia on jednego pracownika, zaś środki wypłacane na jego wynagrodzenie pochodzą z zaoszczędzonej pomocy finansowej otrzymywanej od teściów i ojca. Wskazał, iż zgodnie z informacją pozyskaną od żony z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową wynika, że jest ona zatrudniona na czas określony do dnia 31 marca 2009r. i że uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 281,50zł. Wymienił również sygnatury poszczególnych spraw zawisłych przed sądem, oraz poniesione w związku z tym koszty postępowań sądowych. W kwestii pozyskiwanej od rodziny pomocy materialnej wskazał, iż źródłem dochodu teściów i ojca jest uposażenie otrzymywane z emerytur. Jednocześnie podkreślił, iż nie zna wysokości kwot tych dochodów, albowiem w/w osoby odmówiły mu podania takich informacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art.260 p.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis art.246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Prawo pomocy w istocie swej ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z drugiej jednak strony, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005roku, FZ 478/04 (niepubl.) podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art.84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając na względzie powyższe rozważania, w oparciu o całokształt złożonych dokumentów, okoliczności sprawy, sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy Sąd doszedł do przekonania, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu w kwocie 200zł. Sąd wziął pod uwagę, iż przedmiotowa sprawa nie jest jedyną w której skarżący zobowiązany jest do uiszczenia należnego wpisu sądowego. W takiej sytuacji ocena kondycji majątkowej strony powinna opierać się na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej sytuacji finansowej strony. Niewątpliwie w tej mierze należało zważyć na czynnik prowadzenia licznych postępowań sądowych, pomoc otrzymywaną od rodziny jako jedyne źródło pokrycia jego potrzeb związanych z utrzymaniem siebie i rodziny oraz brak dochodów z działalności gospodarczej. Tym samym, zważywszy na całokształt okoliczności sprawy, oraz z uwagi na niebezpieczeństwo pozbawienia skarżącego i jego najbliższych możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, bądź ograniczenia prawa do kontroli wydanej w jego sprawie decyzji administracyjnej Sąd na podstawie art.246 §1 pkt 2 w związku z §3 p. p. s. a. orzekł jak w sentencji.