I SA/Go 63/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 czerwca 2012 r. wniosku A.O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A.O. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej rozstrzygająca w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od marca do grudnia 2009 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi określonego na 1.500 zł (k. 16), skarżąca wniosła o zwolnienie od tej opłaty (k. 40). W uzasadnieniu wniosku podniosła, że nie ma środków na pokrycie wpisu od skargi. Jest rolnikiem. Mieszka z mężem i trojgiem dzieci. Podała również, że spłaca należności wynikające z układu ratalnego zawartego z naczelnikiem urzędu skarbowego przy ratach miesięcznych wynoszących 10.000 zł, natomiast ostatnia rata, przypadająca na [...] grudnia 2012 r., wynieść ma 101.567,05 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że jej dzieci mają 10, 7 i 5 lat. Oświadczyła również, iż z mężem są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 8,3720 ha zabudowanej szklarniami. Nieruchomości te są obciążone hipoteką kaucyjną na kwotę 30.000.000 zł. Skarżąca i jej mąż są również właścicielami samochodu [...] o wartości określonej na 80.000 zł oraz maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej. Swój dochód - w oparciu o normy szacunkowe - skarżąca określiła na 17.562,96 zł brutto miesięcznie. Mąż skarżącej pracuje i zarabia 3.053 zł netto. Na podstawie zarządzenia z 21 maja 2012 r., wobec uznania, że treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie jest wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności finansowych skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 poz. 270), wezwano jej pełnomocnika do złożenia w terminie 7 dni dodatkowo: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącej i męża za ostatnie trzy miesiące, odpisów deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące, zestawienia wszystkich płatności związanych z prowadzeniem i posiadaniem gospodarstwa rolnego otrzymanych w 2011 i 2012 roku, oświadczenia o wszystkich posiadanych samochodach, wartościowych ruchomościach oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny (wezwanie - k. 55). Pismo sądowe zawierające powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 maja 2012 r. (k. 57). W odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik skarżącego przedstawił m. in.: - wydruki z ksiąg rachunkowych zatytułowane "rejestr zakupów" (k. 66, 70) z których wynika, że wartości zakupów wartość ta za okres od początku 2012 r. do końca kwietnia 2012 r. wyniosła 693.084 zł, a za cały 2011 rok: 4.356.387,42 zł - wydruki z ksiąg rachunkowych zatytułowane "rejestr sprzedaży", z których wynika, że wartość sprzedaży za okres od początku 2012 r. do końca kwietnia 2012 r. wyniosła zł, a za cały 2012 rok: 15.522.299,43 zł - odpisy deklaracji VAT-7 (k. 60 - 65) za: luty 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 1.008 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 113.348 zł brutto); za marzec 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 32.321zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 236.895 zł brutto); za kwiecień 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 149.848 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 90.729 zł brutto) Pełnomocnik poinformował jednocześnie, że w 2011 roku skarżąca otrzymała dopłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 197.048,08 zł, które jednak miały stanowić "instrument stabilizacji dochodów rolników, dofinansowaniem (formą zadośćuczynienia) do strat w produkcji rolnej" (k. 58). Poinformował również, że miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącej wynoszą 5.000 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego przyznania domagała się skarżąca, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie pełnych kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (lub referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pozostałych oświadczeń i przedstawionych dowodów nie wynikają przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie przedstawiła bowiem dokumentów w pełni obrazujących jej stan posiadania, czym uniemożliwiła poczynienie pełnych i niewątpliwych ustaleń w tej kwestii. Skarżąca nie ustosunkowała się w pełni do wezwania z 21 maja 2012 r. wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a. Wśród złożonych dokumentów brak bowiem wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża. Zaniechanie ich przedłożenia tamuje możliwość oceny, czy istotnie skarżąca nie posiada środków niezbędnych do sfinansowania należnych w sprawie kosztów sądowych. Oceny powyższej nie zmienia podany w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt, że budżet domowy skarżącej obciąża spłata rat układu ratalnego zawartego z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego wynoszących 10.000 zł miesięcznie. Ponoszenie tej wysokości rat układu stawia w wątpliwość wiarygodność oświadczenia skarżącej o braku środków koniecznych do poniesienia kosztów sądowych (wpis ustalono na 1.500 zł). Za możliwością uiszczenia przez skarżącą należnego w sprawie wpisu przemawia również analiza złożonych przez nią deklaracji VAT, z których wynika, że skarżąca każdego miesiąca nabywa towary oraz usługi o wartości wielokrotnie przewyższającej wysokość ustalonego wpisu. We wniosku o prawo pomocy skarżąca wskazała, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 8 hektarów zabudowaną szklarniami, obciążoną hipoteką kaucyjną umowną na rzecz banków. Obciążenie nieruchomości hipoteką samoistnie nie przemawia za złą sytuacją finansową podmiotu. Jest bowiem jedynie formą zabezpieczenia wierzytelności, a jej (hipoteki) ustanowienie nie uprawnia automatycznie domniemania o złej sytuacji majątkowej. Podobnie nie można uznać, by za całkowitym zwolnieniem od kosztów sądowych przemawiał fakt ponoszenia znacznych wydatków związanych ze spłatą kredytów, czego w niniejszej sprawie należy domniemywać na podstawie informacji o zabezpieczeniu hipotecznym na rzecz banku. Trzeba bowiem pamiętać, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajana na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania takie jak rata kredytu nie mają przed nimi pierwszeństwa (zwrócił na to uwagę NSA w post. z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Sumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącej, jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw, nie mógł zostać uwzględniony. Stąd orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).