I SA/Go 644/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2010 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku I.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wartości celnej towaru, kwoty wynikającej z długu celnego, kwoty podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie określenia wartości celnej towaru, kwoty wynikającej z długu celnego, kwoty podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego I.P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że zła koniunktura w transporcie samochodowym doprowadziła do sytuacji, w której majątek firmy wystawiany jest na sprzedaż. Z oświadczenia o stanie majątkowym oraz przedstawionych dokumentów wynika, że skarżący ani jego żona nie mają oszczędności na rachunkach bankowych. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a swoje dochody miesięczne brutto z tego tytułu określił na kwotę 3000 zł. Ponadto, jest właścicielem nieruchomości o pow. 0,58 ha określonej jako nieużytki. Jego żona, od listopada 2009 r., nie pracuje i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 536 zł. Skarżący natomiast prowadzi działalność gospodarczą, a swoje dochody miesięczne brutto z tego tytułu określił na 3000 zł. Na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zw. dalej p.p.s.a.) skarżący przedstawił wyciągi z rachunków bankowych swoich i żony potwierdzające brak oszczędności. Przedstawił także deklaracje miesięczne w podatku od towarów i usług składane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wykazywano w nich nadwyżkę podatku należnego za kwiecień 2010r. podatekw wysokości 4.429 zł, za maj i czerwiec 2010 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc w wysokości odpowiednio: 3.773 złi 4.664 zł. Skarżący przedstawił również wydruk zatytułowany jako "bilans z księgi"z którego wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego za okres od [...] kwietnia do [...] czerwca 2010 r. przyniosła stratę w wysokości -42.540,03 zł (przychody: 70.010,58 zł, koszty uzyskania przychodów: 112.550,61 zł). Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2010r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że z oświadczeń skarżącego oraz przedłożonych przez niego dokumentów dotyczących rozliczeń podatkowych związanych z działalnością gospodarczą wynikają istotne sprzeczności. Jak podkreślił, skarżący oświadczył, że jego dochody wynoszą 3.000,00 zł, podczas gdy z dokumentacji potwierdzającej działalność gospodarczą wynika, że przynosi ona stratę (czyli ujemną różnicę pomiędzy wartością przychodów i kosztów ich uzyskania). Nadto wydatki związane z tą działalnością nie znajdują odzwierciedlenia w wykazie operacji dokonywanych na rachunkach bankowych. Zaznaczył, że mimo braków zasobów finansowych, skarżący nadal finansuje działalność gospodarczą co pozwala przyjąć, że posiada on niewskazane we wniosku źródła finansowania swoich wydatków, których miesięczna wartość i tak znaczenie przekracza potencjalne koszty sądowe należne w niniejszej sprawie (jedyna na obecnym etapie postępowania opłata w wysokości 200 zł). Skarżący, w ustawowym terminie siedmiu dni od doręczenia powyższego postanowienia referendarza sądowego, wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że nie dochodzi zwolnienia jedynie od wpisu, lecz od kosztów sądowych całości, gdyż jak twierdzi na obecną chwilę nie wiadomo jak będzie wyglądało dalej postępowanie sądowoadministracyjne i jakie zapadanie rozstrzygnięcie, a zatem nie wiadomo też jakie będą rzeczywiste jego koszty. Ponadto wskazał, że na chwile obecną jest prowadzonych kilka postępowań w jego sprawach przed Naczelnikiem Urzędu Celnego i każde z nich może znaleźć swój finał w sądzie, co może doprowadzić do zwielokrotnienia kosztów sądowych. W ocenie skarżącego, zasadniczym argumentem przemawiającym za zwolnieniem go od ponoszenia kosztów sądowych jest fakt debetów na przedstawionych rachunkach bankowych, co oznacza, że nie posiada on możliwości finansowych poniesienia tych wszystkich opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 260 p.p.s.a. wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocyw zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zaś, przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,a w zakresie częściowym - czyli w takim o jaki wnioskował skarżący - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem, zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe i jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Z cyt. wyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika jednak, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na jego korzyść, tylko wszystko, co wątpliwe skarżący winien wyjaśnić, bo to po jego stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego, zaś uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, należy podkreślić, że Sąd może a nie musi przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o wspomniany przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba. Mimo bowiem, że prawo pomocy ma w swej istocie stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, to jednak stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności, zgodnie z którą, to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r. II FSK 741/06). Godzi się też zauważyć, że zła sytuacja majątkowa osoby fizycznej, która prowadzi bieżącą działalność gospodarczą, sama przez się nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Wydatki na koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. W działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które wiążą się z koniecznością ponoszenia wydatków finansowych. Do takich zaliczają się również wydatki sądowe konieczne do dochodzenia swoich praw m.in. w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Wydatki te należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Inne potraktowanie kosztów sądowych oznaczałoby nieuzasadnione preferowanie jednych wydatków przed innymi. Zwolnienie w takiej sytuacji od kosztów sądowych prowadziłoby do kredytowania na uprzywilejowanych warunkach każdego, kto uzna, że wydatki związane stricte z bieżącą działalnością są bardziej istotne niż te, które służą ochronie interesów w postępowaniu przed sądem. Mając na względzie powyższe zasady, w oparciu o złożone przez skarżącego dokumenty, jak też z uwagi na okoliczności sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, aby uzyskiwane dochody przez osoby pozostające w gospodarstwie domowym skarżącego, nie były wystarczające aby skarżący ponosząc ciężar kosztów postępowania, mógłby doznać uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i członków rodziny, w szczególności w sytuacji gdy wpis jest jedynym, na obecnym etapie postępowania, kosztem. Skarżący, w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, iż jego dochody łącznie z dochodami żony, która pobiera zasiłek dla bezrobotnych wynoszą 3.536,00 zł (w tym: 3.000 zł z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej), zaś swoje miesięczne wydatki określił (oświadczenie o wysokości miesięcznych wydatków) na łączną kwotę 2.880,00 zł. Ponadto, ze złożonej przez skarżącego dokumentacji wynika, że działalność gospodarcza za II kwartał 2010 r. przyniosła stratę (nadwyżka kosztów uzyskania przychodów nad przychodami), a nie jak oświadczył sam skarżący - dochód miesięczny w wysokości 3.000,00 zł. Na podkreślenie zasługuje również fakt, że skarżący wliczając w koszty uzyskania przychodu "pozostałe wydatki" w kwocie 109.756,61 zł nie wskazał, na co owe wydatki zostały poniesione. Nie są również wiarygodne wyjaśnienia skarżącego, że zasadniczym argumentem mającym świadczyć o zwolnieniu go od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie jest wykazany debet na rachunkach bankowych. Analiza operacji na kontach bankowych oraz przedłożona dokumentacja dotycząca prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, a w szczególności deklaracje dla podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2010 r. potwierdzają, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą dostarczając i nabywając towary na kwoty zdecydowanie przekraczające koszty należnew niniejszym postępowaniu. Ponadto Sąd zauważa, że sama okoliczność ujemnego salda na rachunkach bankowych nie jest jeszcze w ocenie Sądu wystarczającą przesłanką do uznania, iż skarżący znajduje się w złej sytuacji finansowej. Zdaniem Sądu, okoliczność podnoszona w sprzeciwie, że w przyszłości skarżący będzie być może musiał ponieść więcej kosztów z tytułu opłat sądowych w tym postępowaniu bądź uiścić więcej wpisów sądowych, gdyż przed Naczelnikiem Urzędu Celnego toczą się obecnie postępowania w których jest on stroną i które mogą ewentualnie znaleźć swój finał w sądzie, nie ma znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego w niniejszym postępowaniu. Sąd bada bowiem szeroko rozumiane możliwości finansowe strony na moment złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, nawet argument dotyczący wielości ewentualnych postępowań sądowo-administracyjnych i związany z tym obowiązek poniesienia stosownych kosztów nie może przemawiać za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy. Każda bowiem sprawa jest rozpatrywana oddzielnie (postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 679/05). Na marginesie należy nadmienić, że prawo pomocy może być przyznane stronie na każdym etapie postępowania, a zatem w przypadku zmiany okoliczności istnieje możliwość wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Ponadto w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji, to na podstawie art. 200 p.p.s.a., skarżącemu przysługiwać będzie prawo żądania zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. A zatem, skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w tych okolicznościach, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 orzekł jak w sentencji postanowienia.