I SA/Go 67/20

WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2020-03-11

Skład orzekający: WSA Dariusz Skupień, WSA Jacek Niedzielski, Asesor WSA Zbigniew Kruszewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy grunty leśne i rolne, na których znajdują się urządzenia przesyłowe (linie energetyczne), powinny być opodatkowane podatkiem od nieruchomości według najwyższych stawek, jako grunty zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej, czy też podatkiem leśnym/rolnym?
Ratio decidendi
Grunty leśne i rolne, na których posadowione są słupy i linie energetyczne, a które są udostępniane operatorom na podstawie umów o ustanowienie służebności przesyłu, są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie przesyłu energii elektrycznej. W związku z tym podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości według najwyższych stawek. Podatnikiem podatku od nieruchomości od tych gruntów pozostaje Nadleśnictwo, ponieważ przedsiębiorca przesyłowy posiada jedynie służebność, a nie władztwo nad rzeczą.
Stan faktyczny
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję Burmistrza i określiła Nadleśnictwu wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie 6.486,00 zł. Spór dotyczył opodatkowania gruntów leśnych i rolnych, na których posadowione są linie energetyczne. Organ pierwszej instancji określił podatek na 18.659,00 zł, uznając grunty za zajęte na działalność gospodarczą. SKO uchyliło tę decyzję, pomniejszając powierzchnię i kwotę podatku, ale nadal uznając grunty za zajęte na działalność gospodarczą. Nadleśnictwo zarzuciło naruszenie przepisów prawa materialnego i proceduralnego, kwestionując opodatkowanie gruntów jako zajętych na działalność gospodarczą oraz status Nadleśnictwa jako podatnika.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędziowie Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant Referent stażysta Monika Pasich po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 rok oddala skargę w całości. Państwowe Gospodarstwo Leśnie Lasy Państwowe Nadleśnictwo wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2019 r. (dalej: SKO lub Kolegium), uchylającą w całości decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z [...] września 2019r. i określającą jednocześnie skarżącemu Nadleśnictwu wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie 6.486,00 zł. Rozstrzygnięcia organów podatkowych zapadły na tle następującego stanu faktycznego sprawy. Organ pierwszej instancji decyzją z [...].09.2019 r. określił Nadleśnictwu wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie 18.659,00 zł. Z uzasadnienia decyzji organu wynika, że w wyniku wszczętego z urzędu postępowania ustalono, iż przez teren Nadleśnictwa przebiegają w obrębie gminy, linie energetyczne, których łączna powierzchnia wynosi 26.656,00 m². Odpowiadając na wezwanie organu Nadleśnictwo w piśmie z [...].01.2019 r. wskazało, że powierzchnia gruntów w 2014 r., na których posadowione są słupy energetyczne i nad którymi przebiegają linie energetyczne wynosi łącznie 26.656,00 m² i jest to powierzchnia w granicach pasa technicznego. Grunty były klasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako grunty leśne i użytki rolne. Z ustaleń organu wynika również, że Nadleśnictwo zawarło w dniu [...].09.2014 r. z P (P S.A.) umowę służebności przesyłu a powierzchnia zajętych gruntów pod liniami i urządzeniami energetycznymi wynosiła 20.620,00 m², w tym na gruntach oznaczonych jako las Ls, a na gruntach rolnych 7.700 m². Natomiast w dniu [...].10.2014 r. zawarło umowę służebności przesyłu z E Sp. z o.o. Powierzchnia zajętych gruntów pod liniami i urządzeniami energetycznymi wynosiła 6.036,00 m². Grunty były sklasyfikowane jako grunty rolne. Obie umowy poprzedzone były: umową wykonawczą z dnia [...].11.2012 r. zawartą przez Nadleśnictwo z E Sp. z o.o. (wcześniej obowiązywała ramowa umowa o współpracy zawarta [...].08.2012 r.) oraz porozumieniem z [...].11.2013 r. zawartym z P S.A. Przy określaniu podatku od nieruchomości za 2014 r. organ przyjął, obowiązującą w tym roku stawkę 0,70 zł za metr kwadratowy powierzchni wyliczył podatek od nieruchomości za 2014 r. w następujący sposób: - podstawa opodatkowania 20.620 m² - P S.A.; 6.036 m² - E Sp. z o.o. Razem 26.656 m² x 0,70 zł = 18.659,20 zł. Po zaokrągleniu 18.656,00 zł. Ostatecznie organ uznał, że grunty leśne i rolne, na których posadowione są urządzenia energetyczne i nad którymi przebiegają linie energetyczne są zajęte pod działalność gospodarczą. W wyniku rozpoznania wniesionego przez Nadleśnictwo odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną w całości i określiło wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie 6.486,00 zł. Uzasadniając swoje stanowisko organ stwierdził, że przyjęta, jako podstawa opodatkowania, powierzchnia gruntów była nieprawidłowa. Powierzchnia ta powinna zostać pomniejszona o powierzchnię gruntów, które były w 2014 przedmiotem umów dzierżawy. Nadto organ wskazał, że powierzchnia gruntów wynikająca z umowy ustanawiającej służebność przesyłu zawartej w dniu [...].09.2014 r. – 12.920 m² winna zostać pomniejszona o powierzchnię 7.700 m² z uwagi na przedłożone przez stronę w toku postępowania odwoławczego umowy dzierżawy. Organ zwrócił uwagę, że umowę ustanowienia służebności przesyłu z P S.A. strony podpisały [...].09.2014 r., jednak przed jej podpisaniem strony związane były porozumieniem z [...].11.2013 r., które potwierdzało bezumowne korzystanie z gruntów. Niemniej jednak w ocenie organu odwoławczego w porozumienie nie odnosi się do konkretnych działek ani nie wskazywało powierzchni gruntów będących w zarządzie Nadleśnictwa, wykorzystywanych przez P S.A. Dlatego w ocenie organu podatek od nieruchomości od gruntów pod liniami P S.A. w sposób niebudzący wątpliwości może być określony za okres po zawarciu umowy ustanowienia służebności przesyłu z [...].09.2014 r., a więc od 1.10.2014 r. do 31.12.2014 r. od powierzchni 12.920,00 m². Ostatecznie wysokość podatku od nieruchomości za 2014 r. została określona na kwotę 6.486,00 zł. W ocenie organu prawidłowe odczytanie normy wynikającej z art. 2 ust. 2 ustawy 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1170, zwaną dalej u.p.o.l.)., pozwala na stwierdzenie, że grunty znajdujące się pod pasami technicznymi, usytuowane pod napowietrznymi liniami energetycznymi są gruntami zajętymi na prowadzenie działalności gospodarczej zakresie przesyłu przez przedsiębiorstwo energetyczne energii elektrycznej, a tym samym, grunty te, stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.l. podlegają opodatkowaniu najwyższymi stawkami podatku od nieruchomości. Nadleśnictwo nie zgodziło się z decyzją SKO wniosło od niej skargę do tutejszego Sądu, zarzucając w niej naruszenie: 1) wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego: a) art. 3 ust.1 pkt 4 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (dalej zwanej u.p.o.l) w związku z art. 336 ustawy kodeks cywilny (dalej zwanej k.c.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zawarta przez Nadleśnictwo umowa służebności przesyłu nie należy do umów wymienionych w art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a u.p.o.l., gdyż nie przenosi posiadania, podczas gdy właściwa wykładnia wspomnianego przepisu prowadzi do wniosku, że umowa ta zawiera element posiadania zależnego i przenosi posiadanie nieruchomości,w konsekwencji czego obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za grunty pod liniami elektroenergetycznymi nie ciąży na Nadleśnictwie, lecz na przedsiębiorstwie przesyłowym tym bardziej, że organ podatkowy ustala podatek w wysokości związanej z działalnością gospodarczą prowadzoną przez operatora; b) art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b w związku z art. 1a ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 1, art. 2 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.l. w związku z art. 348 i art. 336 k.c., przez przyjęcie, że na Nadleśnictwie ciąży obowiązek podatkowy z tytułu gruntów oznaczonych jako lasy, nad którymi przebiegają linie energetyczne, liczony według regulacji ustawy o podatku od nieruchomości pomimo, że Nadleśnictwo nie prowadzi na przedmiotowym gruncie działalności gospodarczej; c) art. 1a ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lita u.p.o.l., poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że na podatniku ciąży obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości w odniesieniu do wszystkich gruntów sklasyfikowanych jako Ls nad którymi przebiegają napowietrzne linie energetyczne według stawek jak za grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej; d) art. 2a Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie przy rozstrzyganiu odwołania. 2) Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów proceduralnych, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 2a Ordynacji podatkowej, który stanowi, że niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. Organ II instancji naruszył zasadę in dubio pro tributario, poprzez jej niezastosowanie w niniejszej sprawie. Przy jej respektowaniu organ podatkowy na podstawie art. 2, art. 84 i art. 217 Konstytucji RP oraz art. 2a O.p. powinien uznać, że: - Nadleśnictwo nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości z racji służebności przesyłu. - na podatniku nie ciąży podatek od nieruchomości, lecz podatek leśny. Ponadto biorąc pod uwagę, że przepisy prawa w oparciu o które wydano decyzje, nie zmieniały się, a zmiana dotyczyła jedynie linii orzeczniczej sądów administracyjnych dokonujących wykładni tych norm, to jeśli uznamy, iż orzecznictwo sądowe jest źródłem prawa, a sąd zmienia poprzez swoje orzecznictwo normę funkcjonującą w obrocie doszło w niniejszym postępowaniu także do naruszenia zasady lex retro non agit; b) art. 7, art. 8, art. 15 kpa, poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia, na które skarżąca wskazywała w odwołaniu, co skutkowało naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a tym samym dokonaniem pobieżnej i dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; c) art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ordynacji podatkowej, poprzez naruszenie zasady zaufania i przekonywania, oraz nie dokonanie wszechstronnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie ze stanem rzeczywistym, co przejawia się: - brakiem odniesienia do faktu, że zakres zawartej umowy ustanowienia służebności przesyłu powoduje, iż grunty nią objęte pozostają w posiadaniu zależnym przedsiębiorstwa energetycznego, brakiem przeprowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia założonej przez organy podatkowe okoliczności, że przyjęta przez nie powierzchnia gruntów nie znajduje się w posiadaniu przedsiębiorstwa energetycznego, - brakiem dokładnego zbadania, czy wymienione grunty znajdują się w posiadaniu przedsiębiorstwa energetycznego i czy służą mu do prowadzenia działalności gospodarczej, związanej z przesyłaniem energii elektrycznej, - brakiem zbadania, czy posiadanie gruntów przez przedsiębiorstwo energetyczne oparte jest o zawarte umowy, przy ujawnieniu w toku postępowania faktu zawarcia takowych, a zatem, czy zachodzi konieczność przeniesienia odpowiedzialności podatkowej na inny podmiot począwszy od zawarcia umowy ustanowienia służebności przesyłu; d) Art. 210 § 1 pkt. 6 O.p. w zw. z art.210§ 4 O.p. - decyzja nie zawiera prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawne z powodu niezamieszczenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w części dotyczącej uzasadnienia faktycznego i prawnego stanowiska co do wszystkich zarzutów naruszenia przepisów postępowania opisanych w odwołaniu co uniemożliwia ocenę i weryfikację tej decyzji; e) art. 233 § 1 pkt 1) w zw. z art. 2a, art. 121 § 1 w zw. z art. 124 O.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I Instancji, pomimo tego, że decyzja narusza zasadę zaufania do organów podatkowych i zasadę przekonywania, w tym poprzez naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych przez SKO, oraz zaniechaniu wyjaśnienia dlaczego organ II instancji nie uwzględnił wszystkich zarzutów odwołania. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko skarżące Nadleśnictwo wskazało m.in., że ustawodawca obliczu pojawiających się rozbieżności w orzecznictwie i stosowaniu przepisów u.p.o.l. przez organy podatkowe poprawił obowiązujące przepisy. W uzasadnieniu do Ustawy Zmieniającej uznał, że na gruntach leśnych i rolnych, jeżeli znajdują się urządzenia przesyłowe, o których mowa w art. 49 § 1 K.c. (w tym gruntach ościennych służących obsłudze tych urządzeń) - nie jest i nie była prowadzona działalność gospodarcza / nie są i nie były zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej. Ustawodawca poszedł jednakże o krok dalej w swoich wywodach, bowiem stwierdził, że nie jest konieczne nawet badanie czy grunty są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej, bowiem wystarczy ustalenie, czy są to grunty leśne / rolne oraz czy na tych gruntach znajdują się urządzenia przesyłowe lub też grunty (ościenne) służą obsłudze tych urządzeń przesyłowych. Zdaniem ustawodawcy za grunty zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej nie uważa się gruntów, przez które przebiega infrastruktura służąca do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów lub energii elektrycznej oraz infrastruktura telekomunikacyjna, co ma skutkować zniwelowaniem wątpliwości związanych z tym, czy grunty te są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej i jednoznacznie przesądzać tę kwestię, eliminując wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Spór między stronami budziła kwestia opodatkowania gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, będących w zarządzie Nadleśnictwa, na których posadowione zostały słupy i linie energetyczne. Grunty te zakwalifikowano w ewidencji gruntów jako lasy oraz grunty rolne. W ocenie skarżącego Nadleśnictwa grunty te winny być opodatkowane zgodnie z ich klasyfikacją wynikającą z ewidencji gruntów i budynków. Z kolei zdaniem organów podatkowych sporne grunty należy opodatkować podatkiem od nieruchomości przy zastosowaniu stawki właściwej dla gruntów związanych z działalnością gospodarczą. Wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 465; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 888), opodatkowaniu podatkiem leśnym podlegają określone w ustawie lasy, z wyjątkiem lasów zajętych na wykonywanie innej działalności gospodarczej niż działalność leśna. Tej samej treści wyłączenie z opodatkowania podatkiem rolnym gruntów rolnych przewidziano w art. 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 1256). Stosownie zaś do art. 2 ust. 2 u.p.o.l., opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają użytki rolne, grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych lub lasy, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Za działalność leśną w rozumieniu ustawy o podatku leśnym uważa się działalność właścicieli, posiadaczy lub zarządców lasów w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów w stanie nieprzerobionym (art. 1 ust. 3 ). Tożsamej treści definicję "działalności leśnej" zawiera art. 1a ust. 1 pkt 7 u.p.o.l. Definicję wyrażenia "las" na potrzeby opodatkowania podatkiem leśnym zawarto w art. 1 ust. 2 ustawy o podatku leśnym, gdzie wskazano, iż są to "grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako las". Podobnie wedle art. 1a ust. 3 pkt 2 u.p.o.l. pod przez las należy rozumieć grunty tak sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków. O tym, że podstawowym kryterium decydującym o zaliczeniu gruntu jako przedmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości, rolnym czy też leśnym jest jego klasyfikacja w ewidencji gruntów i budynków stanowi art. 21 ust.1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm., obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 725 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem "podstawę wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków". To na podstawie danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków organ podatkowy wymierza odpowiedni podatek i tymi danymi jest związany. Wynikającą zatem z przepisów ustawy o podatku leśnym przesłanką wyłączającą opodatkowanie gruntów leśnych tymi podatkami jest zajęcie ich na prowadzenie działalności gospodarczej. Co do zasady zatem, grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako lasy, czy też użytki rolne, powinny zostać opodatkowane odpowiednio podatkiem leśnym lub rolnym, chyba, że grunty te zostały zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej i wówczas podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości. Nie budzi przy tym wątpliwości, że grunty pod napowietrznymi liniami przesyłowymi muszą być uznane za zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej. Napowietrzne elektroenergetyczne linie przesyłowe wraz ze znajdującymi się pod nimi pasami technicznymi zajmują bowiem przestrzeń konieczną do prowadzenia przez zakłady energetyczne działalności gospodarczej. Jest przy tym oczywiste, że przestrzeń ta nie może być jednocześnie wykorzystywana do nieograniczonej działalności leśnej. Z umów regulujących zasady korzystania z gruntów będących w zarządzie Nadleśnictwa wynikało przy tym, że ograniczenia w prowadzeniu działalności leśnej są determinowane bowiem istnieniem i działaniem istniejących i działających sieci przesyłowych, nie zaś odwrotnie, że to działalność w zakresie przesyłu energii jest limitowana ograniczeniami związanymi z prowadzeniem działalności leśnej. WSA w Gorzowie Wlkp. podziela w tej kwestii stanowisko NSA zajęte m. in. w wyroku z 22 października 2018 r. sygn. akt II FSK 2533/18, wedle którego "zajęcie" gruntów na prowadzenie działalności gospodarczej, należy rozumieć jako wykonywanie konkretnych czynności, działań na gruncie, powodujących dokonanie zamierzonych celów lub osiągnięcie konkretnego rezultatu, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Prawnie istotnym, z punktu opodatkowania gruntów podatkiem od nieruchomości gruntów leśnych, będzie fakt ich zajęcia na działalność gospodarczą, czyli rzeczywiste wykonywanie na nich czynności składających się na prowadzenie działalności gospodarczej, przy czym czynności te muszą być wykonywane, w sposób trwały. Prawidłowa wykładnia art. 2 ust. 2 u.p.o.l. prowadzi do wniosku, że grunty pod liniami energetycznymi sklasyfikowane jako lasy, podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości także wówczas, gdy nie jest wyłączona możliwość prowadzenia na nich w ograniczonym zakresie działalności leśnej. Zdefiniowane w art. 1 ust. 3 ustawy o podatku leśnym oraz w art. 1a pkt 7 u.p.o.l. pojęcie działalności leśnej jest bardzo szerokie. Jednakże nie każdy, choćby bardzo ograniczony, a nawet bagatelny, przejaw prowadzenia działalności leśnej na gruntach usytuowanych pod liniami energetycznymi, np. postawienie paśnika, zasadzenie choinek lub krzewów liściastych, pozyskanie karpiny, tworzenie poletek żerowych dla zwierzyny itp., może powodować skutek w postaci opodatkowania tych gruntów podatkiem leśnym. W przeciwnym przypadku sporne grunty podlegałyby opodatkowaniu różnymi podatkami. Zależałoby to jedynie od tego, czy pod liniami jest prowadzona w ograniczonym, czy nawet w jakimkolwiek zakresie gospodarka leśna, a nie od tego, czy grunty te są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej. Podkreślić należy, że terminu "zajęcie na prowadzenie działalności gospodarczej" nie można utożsamiać ze "związaniem z prowadzeniem działalności gospodarczej", zdefiniowanym w art. 1 a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. "Zajęcie gruntu na prowadzenie działalności gospodarczej" jest pojęciem węższym niż "związanie z prowadzeniem działalności gospodarczej", bowiem grunt zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej zawsze będzie gruntem związanym z prowadzeniem tej działalności, natomiast grunt związany z prowadzeniem działalności gospodarczej nie zawsze będzie gruntem zajętym na prowadzenie działalności gospodarczej. Zaznaczyć należy, że ten sam problem prawny był także przedmiotem rozważań NSA (m.in. w wyrokach z dnia 9 czerwca 2016 r., II FSK 1238/14 i II FSK 1156/14; z 17 czerwca 2016 r., II FSK1315/14, II FSK 1391/14, II FSK 1392/14 i II FSK 1387/14; z 4 lipca 2017 r., II FSK 1541/15; z 11 sierpnia 2017 r., II FSK 2177/15; z 15 listopada 2017 r., II FSK 795/07; z 22 października 2018 r., II FSK 1844/18). Zaakceptować należy stanowisko NSA, że podstawą opodatkowania podatkiem od nieruchomości gruntów leśnych będzie fakt ich zajęcia na działalność gospodarczą, czyli rzeczywiste wykonywanie na nich czynności składających się na prowadzenie działalności gospodarczej. Grunty znajdujące się pod pasami technicznymi, usytuowane pod napowietrznymi liniami energetycznymi są gruntami zajętymi na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie przesyłu energii elektrycznej, a tym samym grunty te, stosownie do treści art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a) tej ustawy, podlegają opodatkowaniu najwyższymi stawkami podatku od nieruchomości. Grunty te są bowiem udostępniane operatorowi na postawienie na nich słupów przesyłowych, rozciągnięciu pomiędzy nimi sieci energetycznej, a następnie w celu utrzymania i umożliwienia prawidłowej eksploatacji, konserwacji, remontu i modernizacji linii oraz urządzeń elektroenergetycznych. Działalność ta nie ma charakteru incydentalnego, albowiem w sposób ciągły następuje przesyłanie energii elektrycznej. Zasady te SKO słusznie odniosło do spornych gruntów. Z akt sprawy wynika bowiem, że E sp. z o.o. oraz P S.A. w 2014 roku prowadziły działalność gospodarczą m.in. w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, a na gruntach będących w zarządzie Nadleśnictwa są posadowione linie elektroenergetyczne będące własnością tych operatorów. W celu prowadzenia tej działalności spółki korzystały w 2014 r., z gruntów pod liniami na warunkach określonych w zawartej z Nadleśnictwem w umowie wykonawczej, (porozumieniu) a następnie na podstawie umów o ustanowieniu służebności przesyłu. Ponieważ z oświadczeń Nadleśnictwa nie wynikało, że zakres korzystania przez wskazane podmioty z linii przesyłowych w 2014 roku był inny niż wynikający z umów, stąd zapisy kontraktowe uznać należy za miarodajne dla oceny zasad korzystania z gruntów pod liniami przesyłowymi przez operatora linii przesyłowych. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika w pierwszej kolejności, że spełniony był warunek opodatkowania przedmiotowych gruntów podatkiem od nieruchomości, tzn., że grunty te zostały zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej (art. 2 ust. 2 u.p.o.l. ) Uprawnienia operatora sieci przesyłowych polegały m.in. na: prawie do korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania prac eksploatacyjnych, konserwacji, remontów.: modernizacji, usuwania awarii, wycince drzew bądź krzewów lub ich podkrzesywaniu w zakresie niezbędnym dla utrzymania linii i urządzeń elektroenergetycznych w należytym stanie, w celu uniknięcia zagrożenia dla funkcjonowania tych linii i urządzeń, wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem przez pracowników spółki. Przyjąć należy, że operatorzy linii przesyłowych, prowadząc działalność w zakresie przesyłu energii elektrycznej, wykorzystywali w sposób trwały, dla potrzeb tej działalności, pasy techniczne pod napowietrznymi liniami energetycznymi. Zostały one wytyczone w związku z przebiegającą linią energetyczną i są niezbędne do prowadzenia przesyłu energii. W art. 2 obowiązującej w 2014 roku ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej określono, że działalność gospodarcza to zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność w zakresie przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej mieści się zatem w definicji działalności gospodarczej. Działalność ta niewątpliwie ma charakter trwały i ciągły. W odniesieniu do, przysługującej operatorowi sieci przesyłowej, służebności przesyłu należy zwrócić uwagę, że generalnym celem takiej służebności jest umożliwienie przedsiębiorcy właściwego korzystania z urządzeń, których jest właścicielem i które wchodzą w skład jego przedsiębiorstwa (art. 55[1] k.c.). Nie może ulegać wątpliwości, że funkcjonowanie przedsiębiorstwa energetycznego polega na przesyłaniu i dystrybucji energii elektrycznej liniami energetycznymi, które stanowią składnik tego przedsiębiorstwa i stają się elementem połączonego z nim systemu sieci. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2012 r. poz. 1059 ze zm.) określa w art. 3 pkt 12 "przedsiębiorstwo energetyczne" jako: "podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji paliw albo energii lub obrotu nimi i przesyłania dwutlenku węgla", a w art. 3 pkt 11 definiuje "sieci" jako: "instalacje połączone i współpracujące ze sobą, służące do przesyłania lub dystrybucji paliw lub energii, należące do przedsiębiorstwa energetycznego". Przepisy tej ustawy należy uwzględniać przy wyjaśnianiu pojęcia korzystania z widocznego i trwałego urządzenia użytego w art. 292 k.c. Istnieje zatem związek techniczny i gospodarczy pomiędzy elementami sieci energetycznej, do których niewątpliwie należą linie energetyczne, utrzymujące je słupy, stacje transformatorowe i inne urządzenia. Po wybudowaniu stanowią składnik przedsiębiorstwa włączony do sieci. Jeżeli zatem przedsiębiorstwo energetyczne funkcjonuje i prowadzi działalność gospodarczą polegającą na przesyłaniu energii elektrycznej, to korzysta z urządzeń stanowiących sieć energetyczną, łącząc je z innymi elementami instalacji (tak SN w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2012 r., II CSK 218/12). Podkreślić również należy, że użyte w art. 305[1] k.c. wyrażenia "korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej" oraz "zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń" mają charakter normatywny. Obciążenie obejmuje dostęp, korzystanie poprzez bieżącą eksploatację, dokonywanie kontroli, przeglądów, konserwacji, modernizacji, remontów, usuwanie awarii, wymiany urządzeń posadowionych na danej nieruchomości w zakresie niezbędnym dla zapewnienia prawidłowego i niezakłóconego działania sieci przesyłowej przedsiębiorstwa - co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Z oświadczeń Nadleśnictwa składanych w toku postępowania nie wynika, by w odniesieniu do spornych gruntów zakres uprawnień przysługujących E sp. z o.o. na podstawie zawartej z Nadleśnictwem umowy o ustanowienie służebności przesyłu przewidywał inny (szerszy) zakres uprawnień operatora. W ocenie Sądu, co potwierdza również przywołane wcześniej orzecznictwo, udostępnienie gruntów leśnych operatorowi na posadowienie na nich słupów przesyłowych oraz rozciągnięcie pomiędzy nimi sieci energetycznych, a także w celu utrzymania i umożliwienia prawidłowej eksploatacji, konserwacji, remontu i modernizacji linii i urządzeń elektroenergetycznych powoduje, że grunty te są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej. Z przytoczonych przyczyn Sąd uznał, że trafne było ustalenie ległe u podstaw zaskarżonej decyzji, że grunty pod liniami napowietrznymi zajęte były na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie przesyłu energii elektrycznej. Konstatacji takiej, w ocenie Sądu, nie stoi na przeszkodzie ani możliwość, ani fakt prowadzenia przez stronę skarżącą na tych gruntach, w ograniczonym zakresie, określonych czynności w ramach działalności leśnej czy też rolnej. Działalność leśna jest związana z samym istnieniem i funkcjonowaniem lasu i jego ekosystemu. Tylko zaś to, że sporne grunty pod liniami elektroenergetycznymi znajdują się w granicach lasu, występuje tam roślinność leśna, i jest prowadzona gospodarka leśna, chociaż w ograniczonym zakresie, w żadnym razie nie może przesądzać o zasadności opodatkowania tych gruntów podatkiem leśnym. Podkreślić przy tym należy, że zdefiniowane w art. 1 ust. 3 ustawy o podatku leśnym pojęcie działalności leśnej jest bardzo szerokie. W takim ujęciu, w ocenie Sądu, każdy, choćby ograniczony, przejaw prowadzenia działalności leśnej na gruntach usytuowanych w pasie technicznym pod liniami elektroenergetycznymi musiałby powodować skutek w postaci opodatkowania tych gruntów podatkiem leśnym. Jak już wykazano jest to stanowisko pozbawione racji oraz niezasadne w świetle uregulowań u.p.o.l. w przedmiocie podatku od nieruchomości. Z tego też względu nie zasługuje na akceptację pogląd Nadleśnictwa wyrażony w uzasadnieniu skargi, że organy podatkowe powinny wziąć pod uwagę, że na spornych gruntach pod napowietrznymi liniami energetycznymi prowadzona jest działalność leśna. Sąd uznał również za trafne stanowisko organów podatkowych, iż podatnikiem podatku od nieruchomości od spornych gruntów było Nadleśnictwo. Zgodnie z art. 3 ust. 2 u.p.o.l., w przypadku przedmiotów opodatkowania będących w zarządzie PGL Lasy Państwowe obowiązek podatkowy ciąży na jednostkach organizacyjnych Lasów Państwowych faktycznie władających nieruchomościami lub obiektami budowlanymi. W ocenie Sądu brak jest jednocześnie podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że operator sieci elektroenergetycznej stał się podatnikiem jako posiadacz przedmiotowych gruntów. Należy uznać, że posiadaczem w rozumieniu art. 336 § 1 k.c., czyli podmiotem faktycznie władającym gruntami leśnymi położonymi pod liniami przesyłowymi, pozostawało Nadleśnictwo. Zgodnie z zapisami umów: wykonawczej i o ustanowienie służebności przesyłu operatorowi linii przesyłowych przysługiwało wyłącznie ograniczone czasowo - i wykonywane pod kontrolą Nadleśnictwa - uprawnienie do wstępu na grunty w celach obsługi urządzeń przesyłowych. Nieograniczone było wyłącznie prawo do wstępu w celu dokonania oględzin urządzeń. Wedle wykładni zawartej w uchwale 7 sędziów NSA z 9 grudnia 2019 r. II FPS 3/19 "przedsiębiorca przesyłowy, który zawarł z Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe umowę o ustanowienie służebności przesyłu na gruntach Skarbu Państwa, znajdujących się w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości od tych gruntów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2018 r.". Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zarówno treść samej uchwały jak i jej uzasadnienia i nie znajduje podstaw do jej podważania w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie Sąd, podzielając w całości motywy uchwały, uznaje je za własne. Dla unikania ich powielania poprzestaje na odwołaniu się do nich. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. podatnikiem podatku od nieruchomości, będzie podmiot, który zawarł umowę ze Skarbem Państwa, bądź też posiada nieruchomość na podstawie innego tytułu prawnego, jako posiadacz zależny. Tym niemniej jak jednak trafnie wskazał NSA w uzasadnieniu przywołanej wcześniej uchwały, umowa zawarta z Nadleśnictwem czyli jednostką organizacyjną PGL Lasy Państwowe, władającą nieruchomościami Skarbu Państwa na zasadzie trwałego zarządu, nie mogła doprowadzić do "przeniesienia" obowiązku podatkowego na przedsiębiorcę przesyłowego na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a/ u.p.o.l. (zob. pkt 4.4. uzasadnienia uchwały). Brak takiej umowy ze Skarbem Państwa oznaczać musiał, że ani poprzez zawarcie umowy wykonawczej, ani umowy o ustanowienie służebności przesyłu nie mogło dojść do przeniesienia posiadania, któremu można przypisać cechę posiadania zależnego. Nadto - co potwierdziła uchwała w odniesieniu do opodatkowania gruntów położonych pod liniami przesyłowymi - uprawnionemu ze służebności przesyłu przypisać można wyłącznie posiadanie służebności (art. 352 § 1 k.c.). Przy czym przepisy o posiadaniu rzeczy do posiadania służebności stosuje się odpowiednio (art. 352 § 2 k.c.), co jednoznacznie potwierdza, iż obu tych prawnie chronionych stanów faktycznych nie można utożsamiać (por. np. wyrok NSA z 7 marca 2018 r., II FSK 861/16). Sąd uznaje jednocześnie, że pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu uchwały przystaje również do sytuacji prawnej uregulowanej umową. Sąd podziela bowiem stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowym dotyczącym roszczeń prawnorzeczowych właścicieli nieruchomości przeciwko przedsiębiorcom eksploatujących na tych nieruchomościach urządzenia przesyłowe - i to w stanie prawnym poprzedzającym nowelizację k.c., którą wprowadzono przepisy o służebności przesyłu. Ówcześnie przyjmowano wprost, że władztwo przedsiębiorstwa w takich wypadkach odpowiadało władztwu wynikającemu z prawa służebności, co pozwalało uznać przedsiębiorstwa przesyłowe za posiadacza służebności, czyli posiadacza prawa w rozumieniu art. 352 § 1 k.c. (zob. np.: wyrok SN z 11 maja 2005 r. III CK 556/04 LEX 221731, wyrok SA w Białymstoku z 7 września 2016 r. I ACa 258/16). Z powyższego wynika, że E sp. z o.o. oraz P S.A. nie mógł być przypisany status posiadacza zależnego, a tym samym podatnika podatku od nieruchomości, albowiem miały one uprawnienie do "korzystania z rzeczy" jednak nie uzyskała "władztwa nad rzeczą", o którym mowa w art. 336 k.c. W przypadku przedsiębiorcy, ustawa podatkowa wiąże natomiast obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości z posiadaniem rzeczy a nie prawa (art. 3 ust. 1, art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l.). Z tych też powodów Sąd uznał, że podatnikiem w przypadku spornych gruntów w 2014 roku było Nadleśnictwo. Sąd nie znalazł jednocześnie podstaw do kwestionowania ustalonej powierzchni gruntów podlegających opodatkowania. Zwłaszcza, że w tym względzie nie podniesiono zarzutów. Przypomnieć jednak należy, że SKO uchylając decyzję organu pierwszej instancji stwierdziło, że ustalenia w zakresie powierzchni gruntów opodatkowanych były błędne. Zasadnie wskazał, że powierzchnia ta powinna zostać pomniejszona o powierzchnię gruntów, które były w 2014 przedmiotem umów dzierżawy. Nadto prawidłowo wskazał, że powierzchnia gruntów wynikająca z umowy ustanawiającej służebność przesyłu zawartej w dniu [...].09.2014 r. – 12.920 m² winna zostać pomniejszona o powierzchnię 7.700 m² z uwagi na przedłożone przez stronę w toku postępowania odwoławczego umowy dzierżawy. Za prawidłową oraz korzystną dla Nadleśnictwa uznać również należało konstatację organu , iż umowę ustanowienia służebności przesyłu z P S.A. strony podpisały [...].09.2014 r., jednak przed jej podpisaniem strony związane były porozumieniem z [...].11.2013 r., które potwierdzało bezumowne korzystanie z gruntów. Niemniej w porozumienie nie odnosiło się do konkretnych działek ani nie wskazywało powierzchni gruntów będących w zarządzie Nadleśnictwa, wykorzystywanych przez P S.A. Dlatego też zasadnie przyjął organ, że podatek od nieruchomości od gruntów pod liniami P S.A. w sposób niebudzący wątpliwości może być określony za okres po zawarciu umowy ustanowienia służebności przesyłu z [...].09.2014 r., a więc od 1.10.2014 r. do 31.12.2014 r. od powierzchni 12.920,00 m². Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia - jako argumentu świadczącego o wyłączeniu spornych gruntów spod opodatkowania podatkiem od nieruchomości - brzmienia przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym, ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o podatku leśnym (Dz.U. z 2018 r., poz. 1588), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. Wyjaśnić należy, że ustawą tą dokonano zmiany w treści art. 1a ust. 2a u.p.o.l., polegającej na dodaniu pkt 4. Zatem w obecnym stanie prawnym, zgodnie z art.1a ust.2a pkt 4 u.p.o.l., do gruntów związanych z działalności gospodarczej nie zalicza się gruntów: a) przez które przebiegają urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 i 1104), wchodzące w skład przedsiębiorstwa przedsiębiorcy prowadzącego działalność telekomunikacyjną, działalność w zakresie przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów lub energii elektrycznej lub zajmującego się transportem wydobytego gazu ziemnego lub ropy naftowej, b) zajętych na pasy technologiczne stanowiące grunt w otoczeniu urządzeń, o których mowa w lit. a, konieczny dla zapewnienia właściwej eksploatacji tych urządzeń, c) zajętych na strefy bezpieczeństwa oraz strefy kontrolowane urządzeń, o których mowa w lit. a, służących do przesyłania lub dystrybucji ropy naftowej, paliw ciekłych lub paliw gazowych, lub transportu wydobytego gazu ziemnego lub ropy naftowej, które zostały określone w odrębnych przepisach, - chyba że grunty te są jednocześnie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż działalność, o której mowa w lit. a."; Ponadto, wskutek ww. nowelizacji w art. 1a, po ust. 2a dodano ust. 2b w brzmieniu: "Przepisu ust. 2a pkt 4 nie stosuje się do gruntów będących w posiadaniu samoistnym, użytkowaniu wieczystym lub będących własnością przedsiębiorcy, o którym mowa w ust. 2a pkt 4 lit. a.". Analogiczne zmiany wprowadzone zostały w art. 1 ustawy o podatku leśnym. Tym samym, w zmienionym stanie prawnym, należące do Lasów Państwowych grunty pod liniami elektroenergetycznymi, sklasyfikowane jako grunty leśne, nie podlegają podatkowi od nieruchomości w razie udostępnienia ich zakładowi energetycznemu na podstawie umowy służebności przesyłu. Zmiana przepisów weszła jednak w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2019 r., wobec czego - w ocenie Sądu - pozostaje bez wpływu na wykładnię przepisów obowiązujących w 2014 r. Wprowadzone przez ustawodawcę wyłączenie jest wyłączeniem o charakterze szczególnym. Nie powoduje zatem, wbrew oczekiwaniom strony skarżącej, że, dokonana przez organy w niniejszej sprawie wykładania przepisów prawa materialnego, jest wadliwa. Jest wręcz przeciwnie, ponieważ grunty, nad którymi przebiegają napowietrzne linie elektroenergetyczne, zostały uznane przez ustawodawcę za grunty, na których prowadzona jest działalność gospodarcza. Natomiast w 2014 r. nie było regulacji wyłączających z pojęcia gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej gruntów, przez które przebiegają urządzenia wchodzące w skład przedsiębiorstwa prowadzącego działalność w zakresie przesyłania energii, zajętych na pasy technologiczne czy też strefy bezpieczeństwa. Podobnie jak nie było regulacji wyłączających z pojęcia lasów zajętych na wykonywanie innej działalności gospodarczej niż działalność leśna - lasów, przez które przebiegają napowietrzne linie elektroenergetyczne. Nie można jednocześnie przyjąć, by dokonana nowelizacja u.p.o.l., w opisanym powyżej zakresie, miała charakter wyłącznie zmiany doprecyzowującej czy też - jak określa się to – "instrukcyjnej", "porządkującej" bądź "wyjaśniającej" (zob. T. Grzybowski, Zmiana tekstu prawnego a zmiana normatywna, Państwo i Prawo 2010 r. nr 4 str. 42). W ocenie Sądu omawiana zmiana tekstu ustawy nie miała charakteru redakcyjnego. Wykładnia sądowa przepisów u.p.o.l. w brzmieniu dotychczasowym jednoznacznie opowiadała się za tym, że nieruchomości gruntowe w obszarze pasów technologicznych pod elektroenergetycznymi liniami przesyłowymi stanowiły grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. Stąd nowelizacja u.p.o.l. z dniem 1 stycznia 2019 r. musi być uznana za zmianę normatywną. Sąd uznał, że również treść uzasadnienia projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - wskazująca na ratio wprowadzenia art. 1a ust. 2b u.p.o.l. - nie może być postrzegana jako objaśnienie właściwego sposobu rozumienia przepisów u.p.o.l. w brzmieniu sprzed ww. nowelizacji, lecz jedynie jako stwierdzenie faktu ukształtowania się, na ich kanwie, określonej praktyki stosowania prawa - przez projektodawcę ocenianej negatywnie z przyczyn pragmatycznych i ekonomicznych dotyczących interesu przedsiębiorstw prowadzących działalność gospodarczą w zakresie przesyłu. Nadto należy pamiętać, że treść uzasadnienia projektu ustawy nie ma waloru wykładni autentycznej (por. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2433/11), a już tym bardziej - wykładni oficjalnej (wiążącej). Podkreśla to także Trybunał Konstytucyjny, który wskazuje, że "uzasadnienie projektu ustawy wnoszonej do Sejmu nie jest częścią tego aktu normatywnego. Może ono pomocniczo stać się źródłem dyrektyw wykładni funkcjonalnej, ale wyłącznie dyrektyw niesprzecznych z wykładnią językową i wykładnią systemową" (zob. wyrok TK z 15 października 2008r., P 32/06, OTK-A 2008, nr 8, poz. 138). Zatem, jak już wyżej wykazano, w stanie prawnym obowiązującym w analizowanym okresie grunty leśne, nad którymi przebiegały linie elektroenergetyczne, należało uznawać za zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie przesyłu energii przez przedsiębiorstwo energetyczne, co skutkowało ich opodatkowaniem podatkiem od nieruchomości według stawek najwyższych na podstawie art. 2 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.p.o.l. Tym samym Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uznanie. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skargę oddalił.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło