I SA/Go 68/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Go 68/18 w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. i W.K. wnieśli skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2017 r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. W skardze zawarli wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, a następnie w nadesłanym formularzu ppf wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z ich oświadczeń wynikało, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestotrzyletnią córkę i dziewiętnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2.686,31 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 651,50 zł. Obok normalnych kosztów utrzymania ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów oraz rehabilitacją. Sytuacja skarżących jest Sądowi znana z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SA/Go 105/17, I SA/Go 213/17). Z tego też względu nie było potrzeby wzywania skarżących o nadesłanie dodatkowych dokumentów obrazujących ich aktualną sytuację materialną, w tym wykazanie, ponoszonych przez nich wydatków, czy potwierdzenie wysokości ich dochodów, gdyż spowodowałoby to niepotrzebne przedłużenie postępowania. Postanowieniem z 23 lutego 2018 r. referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych i oddalił ich wnioski o ustanowienie doradcy podatkowego. Następnie skarżący wnieśli sprzeciw od postanowienia, argumentując, że brak ustanowienia z urzędu doradcy podatkowego, np. w osobie doradcy podatkowego M.R., pozbawia ich możliwości ochrony interesów przed sądem. Nadto skarżący wyrazili pogląd, że organy podatkowe nie są zainteresowane zakończeniem sporu i sprawnie manipulują przepisami podatkowymi. Skarżący cierpią na wiele przewlekłych schorzeń i nie mają środków finansowych na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 powoływanej dalej jako "P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast zgodnie z treścią § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżących Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nich wnioskowanym, a tym samym nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Sąd wziął pod uwagę złożone do innych akt spraw oświadczenia i dokumenty w tym złożone między innymi do sprawy I SA/Go 110/17. Sąd podziela dokonaną przez referendarza ocenę sytuacji majątkowej i finansowej skarżących. Z dokumentów i oświadczeń przedstawionych w sprawie I SA/Go 110/17 wynikało, że skarżący nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. Sąd wziął również pod uwagę okoliczność wielości postępowań sądowoadministracyjnych zainicjowanych przez skarżących. W tej sytuacji należało stwierdzić, że poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. Jednocześnie w ocenie Sądu nie było podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy jak i innych spraw zainicjowanych skargami skarżących wskazuje, że potrafią oni samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu. Świadczy o tym prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (argumenty za post. NSA z 20 marca 2013 r. II FZ 142/13). Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji