I SA/Go 706/08

Dnia 3 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w przedmiocie pochodzenia towarów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wezwany do uiszczenia ustalonego na 200 zł wpisu od skargi na wskazaną powyżej decyzję skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc, że z uwagi na egzekucję należności celnych i podatkowych znalazł się na progu bankructwa. Po wezwaniu, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm, dalej cyt. jako P.p.s.a.), do uzupełnienia informacji podanych w złożonym oświadczeniu, Referendarz sądowy odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazał, że ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący mieszka wspólnie z żoną i dwoma synami w wieku 16 i 18 lat. Prowadzi nie przynoszącą żadnego dochodu działalność gospodarczą. Jego żona pracuje za wynagrodzeniem miesięcznym wynoszącym 281 zł brutto. Miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącego wynoszą 3000 zł. Na kwotę tę składają się wydatki na mieszkanie, telewizję, radio i telefon, żywność oraz inne opłaty. Skarżący oświadczył, iż wszystkie wydatki jego rodziny finansowane są przez jego ojca i teściów oraz, że nie składał deklaracji na podatek dochodowy. Przedstawił jednak kserokopie deklaracji miesięcznych dla podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec bieżącego roku, z których wynika, że w maju i w czerwcu dokonał nabycia towarów i usług o wartości brutto 3.965 zł w każdym z tych miesięcy. Wyjaśnił także, że jego ojciec i teściowie są emerytami, lecz nie posiada informacji na temat wysokości ich dochodów oraz, że on ani żona nie posiadają rachunków bankowych. W ocenie Referendarza sądowego treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie przekonuje o zasadności jego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem, by uiszczenie wpisu od skargi bądź potencjalnych innych kosztów sądowych przekraczało jego możliwości majątkowe. W sprzeciwie, wniesionym w terminie, skarżący domagał się całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych podnosząc, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego. W argumentacji skarżący podkreślił, że odmowa udzielenia pomocy prowadzi go do pozbawienia prawa do rzetelnej oceny przez sąd działania i decyzji organów celnych, które w ocenie skarżącego są niezgodne z prawem. Podkreślił także, iż spory sądowe, które prowadzi z organami celnymi są "wielokrotne", co powoduje wysokie łączne zobowiązanie z tytułu wpisów. Z racji posiadanej wiedzy o ilości toczących się spraw sąd nie powinien rozpatrywać tylko i wyłącznie kwestii wpisu w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. między innymi, zwolnienie od kosztów sądowych. Jego zakres częściowy, zgodnie z art. 245 § 3 oraz § 4 P.p.s.a., może obejmować zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd podziela stanowisko, ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2006 roku, II FSK 741/06). Trafne jest jednak wyrażone, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Referendarza Sądowego stanowisko, iż analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego przeprowadzona na podstawie treści oświadczenia, dołączonych dokumentów oraz dokumentów zawartych w aktach administracyjnych prowadzi do wniosku, iż istnieją podstawy do przyjęcia, że poziom dochodów skarżącego jest wyższy niż deklarowany. Słusznie zwrócono uwagę, że zweryfikowanie prawdziwości podawanej informacji uniemożliwia brak danych o wysokości dochodów krewnych, na utrzymaniu których skarżący pozostaje. Istnieją także, na co zwrócono już uwagę, wątpliwości dotyczące wiarygodności oświadczeń skarżącego o wysokości i źródle dochodów. Ze złożonych odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika bowiem, iż skarżący dokonywał wydatków na nabycie towarów i usług. Nadto w aktach sprawy znajduje się odpis umowy o pracę łączącej skarżącego z J.C. reprezentującym go w niniejszym postępowaniu, z wynagrodzeniem ustalonym na 400 zł. Wobec twierdzenia skarżącego o zaniechaniu prowadzenia działalności gospodarczej i nieuzyskiwania z niej jakichkolwiek przychodów pojawia się wątpliwość co do źródła finansowania tych wydatków. Słusznie zatem zwrócono uwagę i takie też stanowisko przyjmuje niniejszy Sąd, że w świetle wiedzy wynikającej z doświadczenia życiowego mało wiarygodne lub wręcz niewiarygodne jest, by całość deklarowanych i wynikających z wymienionych dokumentów wydatków skarżącego mogła być sfinansowana przez jego krewnych uzyskujących dochody jedynie z emerytur. Analiza treści sprzeciwu potwierdza słuszność tej argumentacji, gdyż w żadnym zakresie nie podejmuje polemiki z tymi ustaleniami, operując argumentacją dotyczącą, ogólnie zarysowanego, pozbawienia skarżącego prawa do sądu. Rację ma skarżący twierdząc, że przy rozpoznaniu wniosku rzeczą istotną jest wielość spraw z udziałem skarżącego oraz ponoszonych wraz z nimi kosztów. Nie można jednak zgodzić się z argumentacją, że okoliczności te podlegają w sprawie badaniu z urzędu. Przyjąć należy, że użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wskazuje, że na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ta konstatacja dotyczy zarówno tych okoliczności, jakie podano oświadczeniu to jest sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, jak i podnoszonych przez niego wielości toczących się spraw. Trudno jest uznać, iż skarżący, reprezentowany zresztą przez doradcę podatkowego, nie jest w stanie wskazać konkretnie, ile takich sporów się toczy i jakie jest jego łączne obciążenie z tytułu kosztów. Dlatego należy uznać, że poniesienie w sprawie kosztów sądowych, na tym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 200 zł, jest dla skarżącego możliwie, także w stopniu nie powodującym uszczerbku w utrzymaniu jego i rodziny. Z tych względów na podstawie art. 245 § 1, 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 254 § 1, 255 oraz 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.