I SA/Go 714/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopol-skim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2008 r. wniosku Syndyka masy upadłości upadłego J.Z. (prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo "B" J.Z.) o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 17.709 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc w uzasadnieniu wniosku, iż pomimo, że saldo rachunku bankowego, gdzie przechowywane są środki znajdujące się w masie upadłości jest dodatnie i wynosi 62.946,15 zł, to jednak środki te są niezbędne do zakończenia postępowania upadłościowego, co zostanie uniemożliwione poprzez zapłatę żądanego od skarżącego wpisu. Pismem sądowym z dnia [...] października 2008 r. w trybie art. 208 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skarżący został wezwany do: - złożenia wyciągu z rachunku bankowego, na którym przechowywane są środki znajdujące się w masie upadłości, zawierającego wskazanie wszystkich operacji przeprowadzonych na rachunku w ciągu dwóch ostatnich miesięcy - złożenia oświadczenia, czy upadły prowadzi działalność gospodarczą, ze wskazaniem wysokości miesięcznych przychodów oraz kosztów jej prowadzenia. Skarżący nie złożył żądanych dokumentów i oświadczeń, nadsyłając jednak pismo z [...] października 2008 r. informujące o cofnięciu skargi. W związku z treścią tego pisma, wezwano skarżącego do oświadczenia w terminie 7 dni, czy cofnięcie skargi oznacza również cofnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem uznania, w razie nieudzielenia odpowiedzi, że skarżący wniosek podtrzymuje. Pomimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie złożył oświadczenia. Wniosek skarżącego podlegał w tej sytuacji merytorycznemu rozpoznaniu. Ocenę jego zasadności trzeba jednak poprzedzić rozważeniem który z przepisów będzie stanowić podstawę prawną orzeczenia o prawie pomocy - czy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej określanej jako "p.p.s.a.") - dotyczący osób fizycznych, czy też art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, gdzie wskazuje się przesłanki prawa pomocy w przypadku, gdy o jego przyznanie ubiega się osoba prawna. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w sytuacji, gdy ze skargą występuje syndyk masy upadłości, niezależnie od tego czy upadłym jest osoba prawna, czy przedsiębiorca będący osobą fizyczną, ewentualne koszty postępowania pokrywane są ze środków masy upadłości. Z art. 62 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60 poz. 535 ze zm.) wynika, że masa upadłości, to majątek upadłego w dniu ogłoszenia upadłości i nabyty w toku prowadzenia postępowania upadłościowego. Wszelkie dysponowanie tym majątkiem nie ma więc bezpośredniego wpływu na bieżące utrzymanie osoby upadłego i jego rodziny, ponieważ nie służy jego finansowaniu. W związku z tym w przypadku wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy syndyka masy upadłości w razie, gdy upadłym jest osoba fizyczna, ocena sytuacji majątkowej nie może być dokonywana przy uwzględnieniu przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a., ponieważ nie przystają one do statusu prawnego masy upadłości. Z tej przyczyny zasadne jest odwołanie się do przesłanek wymienionych w art. 246 § 2 p.p.s.a. dotyczącym przesłanek prawa pomocy, w razie, gdy o jego przyznanie ubiega się osoba prawna (argumentum a simili). Zgodnie natomiast z drugim z wymienionych przepisów, prawo pomocy przysługuje w razie wykazania, że osoba ubiegająca się o jego przyznanie nie ma środków wystarczających na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z oświadczenia i dokumentów przedstawionych przez syndyka masy upadłości w niniejszej sprawie wynika, że w jego dyspozycji na rachunku bankowym upadłego znajdują się wolne środki, co do których nie ma przeszkód, że mogą zostać w części przeznaczone na koszty sądowe. Należy bowiem podkreślić, że zasadą jest, że strony postępowań sądowych ponosić koszty postępowania. Odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie od obowiązku ich uiszczania jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy uiszczenie kosztów sądowych wykracza poza możliwości płatnicze strony, stwarzając barierę w realizacji prawa do zaskarżenia decyzji administracyjnej. Skarżący jednocześnie w sposób przekonujący i wyczerpujący nie wyjaśnił obiektywnych i konkretnych okoliczności, z których wywodził niemożność poniesienia kosztów sądowych, na które na obecnym etapie postępowania składa się jedynie wpis od skargi. Za wystarczające uzasadnienie żądania zwolnienia od jego poniesienia nie można bowiem uznać stwierdzenia, iż poniesienie wpisu uniemożliwi zakończenie postępowania upadłościowego. Należy również zwrócić uwagę, iż na przeszkodzie ustaleniu możliwości płatniczych masy upadłości stanęło niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, które obrazowałyby wysokość kwot wpływających do masy upadłości jak również wartość bieżących obciążających ją należności. Tymczasem ciężar wykazania istnienia przesłanek prawa pomocy spoczywa na stronie (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie majątku i dochodach strony, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony, sąd (bądź referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać z wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Zważywszy zatem, że skarżący nie złożył żądanych dokumentów, uniemożliwiając dokonanie kategorycznych - niewątpliwych ustaleń dotyczących jego sytuacji płatniczej, należało uznać, iż skarżący nie wykazał niemożności poniesienia kosztów sądowych. Uwzględniając powyższe, orzeczono jak w sentencji.