I SA/Go 736/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Skowrońska – Pastuszko Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska (spr.) Protokolant Referent Alicja Rakiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa "J" sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Przedsiębiorstwo "J" Spółka z o.o. złożyło skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2008r. Nr [...]. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2008r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Postanowienie to wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego przyjął do realizacji, wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze Nr [...] z dnia [...] listopada 2007r. i nr [...] z dnia [...] listopada 2007r. Podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stanowiła decyzja wymiarowa Nr [...] z dnia [...] września 2007r. W dniu [...] marca 2008r. na wniosek wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wyżej wymienionych tytułów wykonawczych. Na postanowienie to skarżąca nie wniosła zażalenia. Skarżąca pismem z dnia [...] kwietnia 2008r. wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu skarżąca podała, że odpadły podstawy prawne kontynuacji egzekucji, w związku z uchyleniem przez Dyrektora Izby Skarbowej decyzji wymiarowych. Pismo to Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] maja 2008r. przekazał do rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego . Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie Nr [...] z dnia [...] maja 2008r., którym orzekł o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie godząc się z rozstrzygnięciem skarżąca złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, w którym wniosła o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji oraz wydania orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając żądanie skarżąca podniosła, iż postanowienie organu pierwszej instancji rażąco narusza prawo, albowiem na skutek uchylenia decyzji wymiarowej tytuł wykonawczy został usunięty z obrotu prawnego i tym samym odpadła podstawowa przesłanka do prowadzenia egzekucji. Stosownie zatem do art. 59 § 1 ust. 2 postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem Nr [...] z dnia [...] lipca 2008r. uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zasadniczą kwestią mającą znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia jest to, czy, a jeżeli tak to w jakim zakresie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącej. Organ wskazał, że z pisma z dnia [...] czerwca 2008r. oraz akt przekazanych przez organ pierwszej instancji nie wynika czy organ egzekucyjny dokonał wszczęcia postępowania egzekucyjnego w odniesieniu o przyjętego do realizacji tytułu wykonawczego Nr [...] z [...] listopada 2007r. W aktach brak jest potwierdzenia doręczenia zobowiązanej spółce tego tytułu wykonawczego, jak również dokumentu świadczącego, iż zastosowany został środek egzekucyjny, w następstwie czego dłużnikowi zajętej wierzytelności zostało doręczone zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, i że doręczenie to miało miejsce przed doręczeniem zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego. Z tego też względu organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie dopełnienia przez organ egzekucyjny przesłanek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, określonych w art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie organu okoliczność ta ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, której przedmiotem jest wniosek o umorzenie postępowania. Na postanowienie to skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 56 § 1 pkt 4 i art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez bezzasadne zawieszenie postępowania egzekucyjnego zamiast jego umorzenia wobec braku przesłanek do prowadzenia egzekucji oraz naruszenia przepisów art. 233 Ordynacji podatkowej z uwagi na bezzasadne uchylenie postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania zamiast umorzenia postępowania w sprawie. Skarżąca wskazała, że wszystkie tytuły wykonawcze wydane w toku postępowania przeciwko spółce zostały utracone i tym samym usunięte z obrotu prawnego. Odpadły zatem przesłanki do prowadzenia postępowania egzekucyjnego . Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazać należy, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczyło postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. Z akt administracyjnych natomiast nie wynika czy tytuł wykonawczy [...] został doręczony skarżącej spółce lub czy na jego podstawie zastosowano jakikolwiek środek egzekucyjny. Organ II instancji w uzasadnieniu wydanego postanowienia słusznie zatem wskazał, że organ I instancji powinien przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające m.in. w zakresie ustalenia, czy postępowanie egzekucyjne było w ogóle prowadzone na podstawie wyżej wymienionego tytułu wykonawczego. Uwzględnienie przez organ egzekucyjny w wydanym postanowieniu postępowań egzekucyjnych, co do których nie zbadano powyższych okoliczności, stanowi o wadliwości tego orzeczenia, która powinna skutkować jego uchyleniem w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia. Ustalenie czy postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2007r. było prowadzone (wszczęte) ma znaczenie dla rozstrzygnięcia złożonego przez stronę wniosku, gdyż tylko w odniesieniu do trwającego postępowania - postępowanie można umorzyć. Do wszczęcia egzekucji dochodzi bądź w chwili doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, bądź w chwili przystąpienia do pierwszej czynności egzekucyjnej (przy której doręcza się tytuł wykonawczy). Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, art. 138 kpa zawiera zamknięty katalog decyzji (bądź postanowień), które mogą zostać wydane na skutek rozpatrzenia odwołania (albo zażalenia) przez organ II instancji. W § 1 pkt 2 tego artykułu przewidziano uprawnienie organu odwoławczego do uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości lub w części i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy, jednak w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, decyzja(postanowienie) mogą zostać uchylone w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, jak określa art. 138 § 2 kpa. Z powyższego wynika, że gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ II instancji jest zobligowany do uchylenia decyzji (postanowienia) w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ ten nie może dokonać częściowego uchylenia zaskarżonego orzeczenia, albowiem w takiej sytuacji byłby zmuszony, by w wydanym postanowieniu w pozostałym zakresie rozstrzygnąć sprawę co do jej istoty. Niewątpliwie postanowienie organu I instancji odnosiło się do obu tytułów wykonawczych. W odniesieniu tylko do jednego tytułu bezspornie postępowanie się toczyło. Na gruncie rozpoznawanej sprawy można ponadto przywołać treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2007 r. w sprawie I OSK 1859/06 (LEX 338621), w którym stwierdzono, że podjęcie decyzji przez organ I instancji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym, ponieważ naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. W takim przypadku organ II instancji ma tylko kompetencje kasacyjne. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, z uwagi na wyżej podniesione okoliczności należało uznać, że organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że istniała potrzeba przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w znacznej części, a tym samym prawidłowe też było orzeczenie tego organu w przedmiocie uchylenia w całości postanowienia z dnia [...] maja 2008r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W niniejszej sprawie istniała potrzeba przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, przy czym czynności w tym zakresie powinny zostać przeprowadzone przez organ I instancji. Wydanie merytorycznego orzeczenia przez Dyrektora Izby Skarbowej bez uprzedniego dokonania powyższych czynności naruszałoby bowiem wyrażoną w art. 15 kpa zasadę dwuinstancyjności postępowania. Z tego względu nie można uznać, że organ II instancji dopuścił się naruszenia art. 233 Ordynacji podatkowej wskazując na konieczność wyjaśnienia stanu faktycznego w odniesieniu do jednego z tytułów wykonawczych. Organ odwoławczy wskazał w jakim zakresie postępowanie winno zostać uzupełnione. Postanowienie organu I instancji wydane po ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie mogło zostać poddane kontroli instancyjnej. Wskazać również należy, że postanowienie o zawieszeniu postępowania wdane w dniu [...] marca 2008r. stało się ostateczne. Strona od tego postanowienia nie złożyła zażalenia. Organ egzekucyjny natomiast jest zobowiązany do zawieszenia postępowania w przypadkach o których mowa w art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W pkt 4 przywołanego przepisu wymieniono przesłankę - żądanie wierzyciela o zawieszeniu. W niniejszej sprawie wierzyciel – Naczelnik Urzędu Skarbowego – złożył w dniu [...] marca 2008r. wniosek do organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Z tego też względu organ związany wnioskiem wierzyciela – zobowiązany był do zawieszenia postępowania. Na marginesie wskazać należy, że poprzez uchylenie decyzji które stanowiły podstawę wystawienia tytułów wykonawczych – uchylono podstawy wydania tych tytułów. Co nie oznacza, że tytuł wykonawczy został automatycznie "usunięty z obrotu prawnego". Jednakże wyeliminowanie z obrotu decyzji na podstawie której wystawiono tytuł egzekucyjny w konsekwencji prowadzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawę umorzenia stanowi m.in. okoliczność, gdy egzekwowany obowiązek wygasł "z innego powodu". Sytuacja taka wystąpi w przypadku, gdy uchylona zostanie decyzja administracyjna, która stanowiła podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, a to spowoduje, że przestanie istnieć podstawa prawna egzekwowanego obowiązku. Obowiązek o charakterze publicznoprawnym nie będzie istniał m.in. w przypadku gdy został określony w decyzji administracyjnej, a decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego, po wystawieniu tytułu wykonawczego. Wskazać należy, że organ egzekucyjny nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ jednak jest obowiązany do sprawdzenia czy wierzytelność (obowiązek) jeszcze istnieje. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji. |Asesor WSA |Sędzia WSA |Sędzia WSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jacek Jaśkiewicz |Krystyna Skowrońska-Pastuszko |