I SA/Go 743/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień Asesor WSA Alina Rzepecka Protokolant Sekretarz sądowy Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi J.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z [...] r. nr [...], 2. określona, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę 117 (sto siedemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, 4. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. M.K.- C. kwotę 300 (trzysta) zł za udział w postępowaniu w charakterze kuratora sądowego. I SA/Go 743/08 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2008 r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z [...] maja 2008 r. ustalającą moment powstania długu celnego na dzień [...].10.2000 r. oraz określającą kwotę wynikającą z długu celnego poprzez wymiar cła i opłatę manipulacyjną dodatkową. Rozstrzygnięcia organów celnych zapadły na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy: W dniu [...].10.2000 r. przez przejście graniczne, l.P., zamieszkały w [...], wprowadził na polski obszar celny towar w postaci odzieży używanej, wartości 987, 00 DEM. Agencja Celna, reprezentująca l.P., dokonała zgłoszenia celnego wnosząc o objęcie odzieży procedurą tranzytu i składając wymagane zabezpieczenie. Zakończenie procedury przez wywóz towaru przez przejście graniczne miało nastąpić do dnia [...].10.2000 r. W wyznaczonym urzędzie celnym przeznaczenia nie został przedstawiony ani towar, ani też dokumenty z nim związane, stąd zostało wszczęte z urzędu postępowanie celne. Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] marca 2001, nr [...] wymierzył Stronie, l.P., cło, opłatę manipulacyjną dodatkowa oraz odsetki od kwoty nieuiszczonego cła, jak też wyliczył podatek od towarów i usług wraz z odsetkami. Rozstrzygnięcie to zaskarżył pełnomocnik Agencji Celnej wnosząc o uchylenie orzeczenia i wstrzymanie jego wykonania. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2001r. umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie uznając, że Agencja nie posiada legitymacji materialnoprawnej do występowania w postępowaniu celnym na prawach strony. Stanowiska tego nie podzielił WSA w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 24 marca 2004, sygn.3/l SA/Po 2265/01 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa GUC. Po doręczeniu tego wyroku wraz z uzasadnieniem (k. 26-29) Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] października 2004 nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] marca 2001 nr [...] w części dotyczącej podatku od towarów i usług i określił jego wysokość wraz z odsetkami, natomiast w pozostałej części utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji w przedmiocie należności celnych oraz opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Rozstrzygnięcie to doręczono Agencji w dniu 2 listopada 2004 r., co skutkowało wniesieniem w dniu [...] listopada 2004 r. skargo do WSA w Gorzowie Wlkp., a po jej rozpoznaniu, wyrokiem z dnia 27 lutego 2007, sygn. l SA/Go 620/05, Sąd uchylił decyzję ostateczną z dnia [...] października 2004, nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego. Sąd wskazał w uzasadnieniu, że organ celny w zakresie podatku VAT naruszył przepisy dotyczące właściwości rzeczowej, gdyż orzekał w sprawie jako organ podatkowy, mimo iż takiego przymiotu nie posiadał. Zarazem Sąd wskazał możliwości wyboru, jakie ma organ celny przy rozpoznawaniu sprawy po jej uchyleniu wyrokiem. W tym stanie rzeczy decyzją z dnia [...] czerwca 2007 nr [...] Dyrektor Izby Celnej uchylił w całości decyzje organu I instancji z [...] marca 2001, nr [...] i przekazał ją do ponownego rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Celnego . Orzeczeniem z dnia [...] maja 2008 nr [...] organ l instancji ustalił chwilę powstania długu celnego na [...] października 2000, określił kwotę długu celnego przez wymiar cła wraz z odsetkami oraz opłatę manipulacyjną dodatkową, wskazując zarazem, iż w przedmiotowej sprawi nie wystąpiła instytucja przedawnienia. Rozstrzygnięcie to zaskarżyła Strona - Agencja Celna wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania oraz orzeczenie zwrotu kwot należności wraz z odsetkami, wpłaconymi w dniu [...] kwietnia 2001. Skarżący wskazał, że organ orzekł o długu celnym w sytuacji, gdy też już wygasł, bowiem w dniu [...] października 2003 nastąpiło przedawnienie. W tym stanie rzeczy wydanie przez organ celny I instancji decyzji w dniu [...] maja 2008 i doręczenie jej skarżącej w dacie 14 maja 2008 uchybił przepisowi art. 230 § 4 Kodeksu celnego, bowiem powiadomienie dłużnika nastąpiło po upływie 3 lat od powstania tego długu. W konsekwencji, organ nie zastosował przepisu art. 224 pkt 3 Kodeksu celnego w zakresie wygaśnięcia długu celnego przez jego przedawnienie. W ocenie skarżącego, skoro należności celne i podatkowe zostały uiszczone w dniu [...] kwietnia 2001, to obowiązkiem organu było orzeczenie o ich zwrocie, stąd też administracja celna naruszyła treść art. 210 § 5 Ordynacji podatkowej, co potwierdza wadliwość decyzji i konieczność jej wycofania z obrotu prawnego. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane przez Naczelnika Urzędu Celnego stwierdzając, iż w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła instytucja przedawnienia długu celnego. Decyzja ostateczna została doręczona w dniu 18 sierpnia 2008, a w dniu [...] września 2008 wpłynęła skarga pełnomocnika Agencji Celnej na rozstrzygnięcie wydane przez Dyrektora Izby Celnej . Skarżący domaga się uchylenia w całości rozstrzygnięć wydanych przez organu celne obu instancji oraz obciążenie Dyrektora Izby Celnej kosztami postępowania. W ocenie skarżącego wydanie dopiero w dniu [...] maja 2008 r. decyzji w przedmiocie należności celnych i jej doręczenie w dacie 14 maja 2008 r. daje podstawy do twierdzenia, że jest to pierwsze rozstrzygniecie w sprawie, stąd też po upływie 3 lat od daty powstania długu celnego powiadomiono o tym fakcie dłużnika. Organy celne nie uwzględniły nowelizacji Kodeksu celnego, bowiem z dniem 10 sierpnia 2003 zmieniono brzmienie przepisu art. 230 § 5 tej ustawy, stąd też zastosowane przez administracje celną okresy zawieszenia obowiązujące do dnia 10 sierpnia 2003 naruszają porządek prawny. Ponieważ powiadomienie dłużnika o długu celnym, zgodnie z brzmieniem art. 230 § 4 Kodeksu celnego, mogło nastąpić do dnia 21 października 2003, a faktycznie nastąpiło dopiero w maju 2008, stąd niesporne jest, iż w sprawie wystąpiła instytucja przedawnienia i wygaśnięcia długu celnego na mocy art. 244 Kodeksu celnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazanych. Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie m.in. uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit.a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego(lit.b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (c), albo stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi nie oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi, bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza ono natomiast, że sąd ten ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrepowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże w sprawie ten sąd, co oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zamianie przepisy. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciąży na organie i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że zarówno stronie skarżącej jak organom celnym umknęło, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylając wyrokiem z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Go 620/05 decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] października 2004 r. wskazał m. in., że Sąd nie podzielił poglądu skarżącego ( K.C.), iż w niniejszej sprawie do tego samego długu celnego występuje dwóch dłużników – I.P. i skarżący, który uregulował ciążące na P. zobowiązanie. Przyjęcie takiej interpretacji prowadziłoby do stwierdzenie, iż w niniejszej sprawie I.P. i K.C. to dłużnicy solidarni, co jest sprzeczne z przepisami cyt. wyżej ustawy. Będący przedmiotem niniejszego postępowania towar został objęty procedurą tranzytu, która miała zostać zakończona najpóźniej w dniu [...] października 2000 r. w Urzędzie Celnym. Do zakończenia procedury jednak nie doszło, co oznacza, iż towar został usunięty spod dozoru celnego, następstwem czego było postanie długu celnego. Z treści art. 211 § 3 Kodeksu celnego wynika, iż w takiej sytuacji dłużnikami są: osoba która usunęła towar spod dozoru celnego, osoby które uczestniczyły w usunięciu towaru i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że towar został usunięty spod dozoru celnego, osoby które nabyły, posiadały lub są w posiadaniu towaru i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że był to towar usunięty spod dozoru celnego oraz osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty. Natomiast jeżeli w odniesieniu do tego samego długu celnego występuje kilku dłużników, są oni solidarnie zobowiązani do zapłacenia kwoty wynikającej z tego długu (art. 221 Kodeksu celnego). Sąd podkreślił, że ze stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie nie wynika, aby skarżący był którąkolwiek z tych osób. Przede wszystkim Sąd wskazał, iż skarżący występuje w roli przedstawiciela bezpośredniego, o którym mowa w art. 253 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego (działającego w imieniu i na rzecz innej osoby), a zatem biorąc pod uwagę uregulowania zawarte w art. 211 § 3 w zw. z art. 221cyt. wyżej ustawy, nie jest on dłużnikiem zobowiązanym do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego – ani samodzielnie ani solidarnie z I.P.. Fakt, iż w dniu [...] kwietnia 2001 r. dokonał on zapłaty długu celnego, nie oznacza że był bądź stał się dłużnikiem w rozumieniu powołanych wyżej przepisów Kodeksu celnego. W świetle tych rozważań zarzuty skarżącego, iż nie został objęty decyzją jako strona Sąd uznał za całkowicie bezzasadne. Prawidłowo organy celne nie objęły go swoimi decyzjami, ponieważ dłużnikiem w niniejszej sprawie był tylko I.P., jako osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej tranzytu i wobec niego kwestionowane decyzje zostały wydane. Sąd stwierdził również, że niezasadne jest także powoływanie się przez skarżącego na przepis art. 258 § 1 Kodeksu celnego, który stanowi, iż osoba posiadająca koncesję na prowadzenie agencji celnej ponosi pełną odpowiedzialność majątkową wobec organów celnych za pokrycie kwot długów celnych lub innych opłat, jakie powstały wskutek nieprawidłowego lub nieterminowego dokonania albo niewykonania czynności, do których została upoważniona agencja celna. W niniejszej sprawie udzielone w dniu [...]października 2000 r. Agencji Celnej jednorazowe upoważnienie szczególne obejmowało przygotowanie niezbędnych dokumentów i dokonanie zgłoszenia celnego, złożenie zabezpieczenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz wnoszenie odwołań i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne (art. 256 § 1 pkt 2, 5 i 6 Kodeksu celnego). Z akt administracyjnych nie wynika, aby uchybienie jakiemukolwiek z tych obowiązków przez K.C. prowadzącego Agencję Celną było podstawą powstania długu celnego. Dług ten powstał, ponieważ nie została zakończona procedura tranzytu (art. 98 Kodeksu celnego), do korzystania z której uprawnionym był w niniejszej sprawie główny zobowiązany I.P.. Z mocy przepisu art. 3 § 1 pkt 20 Kodeksu celnego przedstawiciel bezpośredni nie może stać się głównym zobowiązanym, ponieważ dokonuje zgłoszenia celnego na rzecz innej osoby. Za całkowicie chybiony Sąd uznał również zarzut naruszenia m. in. art. 133 Ordynacji podatkowej, argumentowany w ten sposób, iż skoro przeciwko BUC nie zostało wszczęte postępowanie celne, nie można w żaden sposób uzasadnić, że zapewniony został skarżącemu czynny udział w postępowaniu. Z przeprowadzonych wyżej rozważań wynika, iż nie było jakichkolwiek podstaw do wszczęcia postępowania celnego wobec skarżącego. Natomiast nie budzi wątpliwości, że skarżący winien uczestniczyć w prowadzonym postępowaniu, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylając poprzednią decyzje organu odwoławczego w niniejszej sprawie uznał, że "postępowanie celne, w którym agencja celna złożyła zabezpieczenie kwoty długu celnego i decyzja określająca kwotę długu celnego niewątpliwie co najmniej pośrednio dotyczy tej agencji celnej". Ponieważ ocena prawna wyrażona w tym wyroku wiąże w niniejszej sprawie organ odwoławczy (art. 153 P.p.s.a.), organ ten prowadząc dalej postępowanie celne umożliwił skarżącemu uczestnictwo w nim, poprzez doręczanie wszelkich zawiadomień, wydawanych postanowień i decyzji wraz z zawartymi w nich pouczeniami. Jednakże uznanie skarżącego jako strony postępowania w rozumieniu przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa nie rodzi uprawnień materialnych objętych przepisami Kodeksu celnego. W tym miejscu należy podkreślić, iż Agencji Celnej organ celny I instancji doręczył "do wiadomości" zawiadomienie o wszczęciu postępowania celnego w niniejszej sprawie, a zatem skarżący od początku tego postępowania wiedział, iż ono się toczy i brał w nim czynny udział składając odwołanie od decyzji organu I instancji oraz dwie skargi do sądu administracyjnego. Odnosząc wskazane rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że z akt postępowania wynika, że adresatem chylonej przez WSA wyrokiem z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Go 620/05 decyzji Dyrektora Izby Celnej z [...] października 2004 r. był I.P.. W wyniku uchylenia wskazanej decyzji Dyrektor Izby Celnej decyzją z [...] czerwca 2007 r. uchylił decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z [...] marca 2001 r. Adresatami tej decyzji byli I.P. i skarżący K.C.. Te same osoby były również adresatami zarówno decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z [...] maja 2008 r. jak i zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej . W świetle powyższych ustaleń oraz przytoczonego wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z 27 lutego 2007 r. stwierdzić należy, że nie było podstaw do objęcia skarżącego wskazanymi decyzjami przez organy celne, ponieważ dłużnikiem w niniejszej sprawie był tylko I.P., jako osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej tranzytu i wobec niego kwestionowane decyzje zostały wydane. Tym samym stwierdzić należy, że organy celne obu instancji naruszyły we wskazanym zakresie wskazane przepisy, a w szczególności art. 153 P.p.s.a., prowadząc ponownie postępowanie nie uwzględniły bowiem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Go 620/05, które wiążą w sprawie zarówno sąd jak i organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Rozpoznając sprawę ponownie rolą organów będzie uwzględnienie wskazań wynikających bezpośrednio z uzasadnienia niniejszego wyroku, jak również z wyroku z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Go 620/05. W tym stanie rzeczy oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Sąd uwzględnił skargę stwierdzając, że naruszono inne przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 152 orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, a na podstawie art. 200 P.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania. Jednocześnie w związku z postanowieniem Sądu z 3 lutego 2009 r. o ustanowieniu kuratora dla uczestnika postępowania, którego miejsce pobytu nie jest znane Sąd na podstawie § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów ( Dz. U. nr 27, poz. 197 ze zm. ) przyznał wynagrodzenie ustanowionemu w sprawie kuratorowi. /-/ D. Skupień /-/ J. Niedzielski /-/ A/ Rzepecka