I SA/Go 825/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2009 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu stałego w kwocie 200 zł od skargi na wskazaną na wstępie decyzję, T.K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że z uwagi na egzekucję należności celnych i podatkowych znalazł się na progu bankructwa. Skarżący oświadczył, że mieszka wspólnie z żoną i dwoma synami w wieku 16 i 18 lat, prowadzi nieprzynoszącą żadnego dochodu działalność gospodarczą, jego żona pracuje za wynagrodzeniem miesięcznym wynoszącym 281zł brutto. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 3000 zł. Stanowią je należności za mieszkanie, telewizję, radio i telefon, żywność oraz "inne opłaty". Całość tych kosztów finansowana jest przez jego ojca i teściów. Skarżący wezwany w trybie art.255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm., zwanej P.p.s.a.) do uzupełnienia informacji zawartych w oświadczeniu podał , iż nie składał deklaracji na podatek dochodowy, a przedłożył kserokopie deklaracji VAT-7 (lipiec, sierpień, wrzesień 2008 r.), w których nie wykazano podatku należnego. Poinformował, że ani on ani jego synowie nie posiadają rachunków bankowych, dlatego też nie może nadesłać wyciągów i wykazów. Podał ponadto, iż żona, z którą ma rozdzielność majątkową, oświadczyła mu ustnie, że również nie posiada żadnych oszczędności, rachunków bankowych, kont oraz lokat. Wyjaśnił, że jego ojciec i teściowie są emerytami. Wysokości ich świadczeń nie zna. Po rozpoznaniu wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 grudnia 2008r. odmówił przyznania prawa pomocy (k.29). W ustawowym terminie siedmiu dni od doręczenia powyższego postanowienia referendarza sądowego, zgodnie z art.259 §1 P.p.s.a. , skarżący skutecznie wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Nie godząc się z odmownym rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy podkreślał , iż od chwili wszczęcia postępowania weryfikacyjnego przez organy celne jego sytuacja finansowa i jego rodziny ulega ciągłemu pogorszeniu. Twierdził, że pozbawienie go prawa pomocy w kwestii całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, jest równoznaczne z brakiem możliwości poddania ocenie przez Sąd zgodności z prawem działań organu celnego dokonanych w trakcie całego postępowania administracyjnego. Sytuacja ta powoduje, że w rzeczywistości pozbawiony zostaje konstytucyjnego prawa do sądu, który jako jedyna instytucja może zbadać działania organu celnego w zakresie zgodności z prawem. Zauważył, iż nawet najbardziej zapobiegliwy, przezorny i profesjonalny przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w swoich działaniach nie jest w stanie uwzględnić ewentualnie mogących powstać skutków, które mogłyby być pokryte z planowanych wydatków. Odmowa udzielenia prawa pomocy jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organ celny za dostatecznie udowodnionych Stan taki spowoduje, że nigdy nie będzie w stanie uzyskać stanowiska niezawisłego sądu w sprawach, które doprowadziły jego życie do koszmaru i rzeczywistego bankructwa. Podkreślił, iż duża ilość trwających sporów z organem celnym, które znajdują się na różnych etapach rozstrzygania, zarówno przed sądem jak i organem celnym, doprowadziła do sytuacji, kiedy określane w decyzjach administracyjnych wysokie zobowiązania i w związku z tym wysokie wpisy sądowe przekraczają nie tylko jego możliwości, ale również możliwości jego bliskich - nawet gdyby hipotetycznie założyć, że takową pomoc w ogóle oni mu udzielą. Przekonywał, iż pozbawienie go pomocy w kwestii całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, spowoduje, że decyzje organu celnego nie zostaną poddane rzetelnej i niezależnej ocenie sądu, a nadto utrwali organ celny w przekonaniu, że jego działania stanowią o zachowaniu granic prawa i braku naruszenia prawnych unormowań. Sąd zważył : W myśl art. 260 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis art.246 §1 P.p.s.a. określa przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Prawo pomocy w istocie ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu , umożliwiając realizację praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z drugiej jednak strony, jak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. ( sygn. FZ 478/04 ) opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art.84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając na względzie powyższe rozważania, w oparciu o całokształt złożonych dokumentów oraz przedstawione okoliczności sprawy, po dokonaniu oceny sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy Sąd doszedł do przekonania, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu w kwocie 200 zł. Należność powyższa na obecnym etapie postępowania stanowi jedyne koszty sądowe, które skarżący jest obowiązany ponieść . Wymieniona kwota nie jest znaczna , niemniej Sąd wziął pod uwagę, iż przedmiotowa sprawa nie jest jedyną, w której skarżący zobowiązany jest do uiszczenia należnego wpisu sądowego. W tej sytuacji oceny możliwości poniesienia opłat sądowych w niniejszej sprawie dokonano z uwzględnieniem wielości postępowań sądowych zainicjowanych przez skarżącego oraz jego aktualnej sytuacji finansowej (brak dochodów z działalności gospodarczej, pomoc rodziny w ponoszeniu kosztów bytowych). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 w związku z § 3 P. p. s. a. Sąd orzekł zatem, jak w sentencji.