I SA/Go 826/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda Sędziowie Sędzia WSA Stefan Kowalczyk (spr.) Asesor WSA Alina Rzepecka Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Kosiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2009 r. sprawy ze skargi T.K. - Firma Handlowa "A" na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru oddala skargę. I SA / Go 826 / 08 U Z A S A D N I E N I E Skarżący T.K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...].09.2008r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu wydaną w pierwszej instancji z [...] maja 2008 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...].08.2005 roku nr [...] Z akt sprawy wynika że : Pismem z [...] września 2006 roku pełnomocnik strony - J.C. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności między innymi zaskarżonej decyzji ostatecznej w świetle art. 247 §1 pkt 2 i 3 ordynacji podatkowej lub o wznowienie postępowania celnego i podatkowego na podstawie art. 240 §1 pkt 1 i art. 246 § 1 ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja objęta wnioskiem została wydana zarówno bez podstawy prawnej jak i z rażącym naruszeniem prawa. Organ bowiem dokonał weryfikacji świadectw pochodzenia nie posiadając odpowiednich uprawnień. Brak jest umowy międzynarodowej, która pozwalałaby polskim organom występować o pomoc prawną bezpośrednio do organów nie będących organami celnymi tych państw. Tym samym, otrzymane tą drogą wyniki weryfikacji uznał za dokumenty uzyskane bezprawnie, które w konsekwencji nie powinny były stanowić dowodu w sprawie. Wskazał też na brak dyspozycji, co do zakresu i sposobu przeprowadzenia samej weryfikacji. Zarzucił organom nie wyjaśnienie na czym polegało fałszerstwo świadectw pochodzenia i kto jego dokonał. Podkreślił też, iż organy mimo że dysponują zbiorem wzorów stempli i podpisów stosowanych przez organy zagraniczne w procesie potwierdzania świadectw pochodzenia, nie skorzystały z tych zasobów przy przyjmowaniu zgłoszenia celnego. W związku z tą okolicznością wniósł o powołanie biegłego, celem potwierdzenia lub obalenia tezy organów celnych o sfałszowaniu świadectw pochodzenia towarów przedłożonych przez stronę w oryginale w toku zgłaszania towarów, gdyż tylko taki dowód, jak uzasadniał, może być uznany za dowód w postępowaniu celnym w świetle art.180 § 1 ordynacji podatkowej. Pełnomocnik wskazał ponadto na nieprawidłowe wyliczenie odsetek od długu celnego, bowiem organ celny powołał podstawy prawne do stosowania odsetek wyrównawczych, w uzasadnieniu odniósł się również do odsetek wyrównawczych, ale w sentencji dokonał obliczenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. W jego ocenie także nieprawidłowo zastały zastosowane stawki celne, albowiem w art.13 § 3 Kodeksu celnego brak było delegacji do ustanawiania stawek celnych konwencyjnych oraz autonomicznych. Na zakończenie podkreślił, że organ w każdym przypadku pobierał próbki towarów, które winny były być dowodem w toku prowadzonego postępowania na ustalenie kraju pochodzenia towaru. Wskazał, iż w świetle pkt 5 załącznika nr 49 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 września 2001 roku w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych / Dz. U. Nr 117, poz. 1250 z późn. zmianami /, w celu zastosowania stawek celnych autonomicznych lub konwencyjnych można nie żądać przedstawienia dokumentu potwierdzającego pochodzenie towarów, gdy na towarach umieszczono w sposób trwały oznaczenie kraju pochodzenia. Uznając więc, że czynnik ten może mieć istotny wpływ na wysokość stawki celnej, wniósł o przeprowadzenia dowodu na okoliczność ustalenia kraju pochodzenia towarów w oparciu o pobrane próbki zgłoszonych przez stronę towarów. Z ogółu materiału zebranego w sprawie wynika, iż działająca z upoważnienia strony Agencja Celna dokonała [...].05.2003 roku zgłoszenia celnego do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym w ramach procedury uproszczonej towaru w postaci odzieży / zgłoszenie celne uzupełniające Jednolity Dokument Administracyjny SAD nr [...] z [...] czerwca 2003 roku. Organ celny działając w oparciu o uprawnienia wynikające z § 20a ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 roku w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania, oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia / Dz.U. z 1997r., Nr 130, poz. 851 ze zm. / przekazał świadectwo pochodzenia do weryfikacji organowi wystawiającemu ten dokument, w celu sprawdzenia jego autentyczności oraz prawidłowości danych w nim zawartych. Weryfikacja wykazała, iż świadectwo pochodzenia nr [...] załączone do przedmiotowego zgłoszenia celnego zostało sfałszowane. Naczelnik UC biorąc powyższe pod uwagę wznowił postępowanie, a następnie decyzją z [...].05.2005 roku uchylił swoje poprzednie rozstrzygnięcie w części dotyczącej kodu kraju pochodzenia, zastosowania stawki celnej i dokonał określenia kwoty długu celnego i należnego podatku za sprowadzany towar. Dyrektor Izby Celnej decyzją z [...] sierpnia 2005r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Strona złożyła na w/w orzeczenie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z 7.08.2007 roku o sygn. akt l SA/Go 2129 / 05 ją oddalił. Orzeczenie stało się prawomocne od 25.10.2007 roku. Z kolei w kwestii wniosku z dnia [...] września 2006 roku Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z [...] października 2006 roku pozostawił go bez rozpoznania wskazując, iż podanie to nie spełniało wymogów określonych w przepisach prawa wynikających z art.169 §1 i § 2 ordynacji podatkowej. W złożonym w ustawowym terminie zażaleniu strona wniosła o uchylenie skarżonego postanowienia, wszczęcie postępowania zgodnie z wnioskiem strony jak też o wstrzymanie wykonania skarżonego postanowienia. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W związku ze skargą strony na w/w rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem o sygn. akt l SA/Go 238 / 07 z 25.09.2007 roku uchylił zaskarżone postanowienia, wskazując na naruszenie przez organ celny przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Dyrektor Izby Celnej orzekając jako organ I instancji, odmówił decyzją z [...] maja 2008r. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez niego [...].08.2005 roku utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzedu Celnego z dnia [...].05.2005 roku. W motywach uzasadnienia powołując się na treść art.249 § 1 ordynacji podatkowej wyjaśnił, iż organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności : żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art.247 § 1 pkt 4. Podkreślił, iż wskazana norma prawna ustanawia przesłanki odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, które mają charakter przykładowy, co wynika ze zwrotu "w szczególności". Wskazał, że z uwagi na fakt, iż w rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł na decyzję Dyrektora Izby Celnej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z 7.08.2007 roku sygnatura lSA/Go 2129 / 05 ją oddalił, to ze względu na zasadę powagi rzeczy osądzonej należało odmówić stwierdzenia nieważności decyzji. W odwołaniu na powyższe rozstrzygnięcie strona wskazała, że zarówno Sąd nie rozpatrzył całego materiału dowodowego - nie wskazał na czym polegało fałszerstwo przedłożonego do zgłoszenia świadectwa pochodzenia, nie kwestionował sposobu weryfikacji autentyczności tego świadectwa, przez co naruszył podstawowe zasady postępowania określone w ordynacji podatkowej. Odpowiedź dotycząca weryfikacji była zbyt lakoniczna, nie daje też pewności, że została sporządzona w formie przewidzianej przez prawo miejscowe i w ramach kompetencji osób, które je wystawiły i podpisały. Nie zostało też ustalone, czy organ weryfikujący jest jedynym podmiotem uprawnionym do wystawienia i weryfikacji świadectw pochodzenia. Nie ustalono również jakie czynności podjął podmiot zagraniczny dokonujący weryfikacji świadectwa pochodzenia. Ponieważ ma ono kluczowe znaczenie dla postępowania, polski organ celny winien był na podstawie art.270 §2 Kodeksu celnego zażądać legalizacji świadectwa pochodzenia przez polski urząd konsularny lub zażądać innej przewidzianej prawem formy jego legalizacji. Stronie nie wyjaśniono na czym polegało fałszerstwo świadectwa pochodzenia, mimo że ma do tego pełne prawo Dalszą część odwołania poświęcił rozważaniom nad kwestią charakteru dowodów, dokumentów urzędowych i ich oceny w postępowaniu podatkowym. Z tego też względu, zdaniem strony, nie można twierdzeń organu II instancji /rozpatrujących wniosek Strony o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej/ odnoszących się do tzw. powagi rzeczy osądzonej uznać za zgodne z prawem. Dyrektor IC po rozpatrzeniu zarzutów odwołania decyzją z [...] września 2008r. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. W motywach uzasadnienia powołał się na treść art.73 Prawa celnego w myśl którego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art.12 oraz przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku ordynacja podatkowa, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Ponadto, art.26 ustawy z dnia 19 marca 2004r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne / Dz.U. Nr 68, póz.623 / stanowi, iż przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Natomiast zgodnie z przepisem prawa zawartym w art.207 § 2 ordynacji podatkowej, decyzja jest rozstrzygnięciem sprawy co do jej istoty albo w inny sposób kończącym sprawę w danej instancji przez organy administracji państwowej. Podkreślił, iż zasadniczym celem stwierdzenia nieważności decyzji jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, które są dotknięte poważnymi wadami mającymi charakter materialnoprawny. Instytucja ta jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art.128 ordynacji podatkowej, dlatego też może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 247 § 1 ordynacji podatkowej. Przedmiotem postępowania dotyczącego omawianego trybu jest spór o istnienie bądź nieistnienie określonych, wprost wskazanych przez ustawodawcę wad decyzji, a także co do dopuszczalności stwierdzenia nieważności z uwagi na skutki terminów przedawnienia zobowiązań. Organ administracyjny podejmuje wyjaśnienie okoliczności sprawy jedynie w zakresie tego sporu, a z uwagi na to, że działa jako organ kasacyjny, są to przede wszystkim okoliczności prawne. W decyzji wydanej w wyniku przeprowadzenia postępowania znajduje się wyłącznie rozstrzygnięcie dotyczące bytu prawnego decyzji, której zarzuca się wadliwość w zakresie wymienionym w art. 247 § 1, natomiast nie zawiera załatwienia sprawy co do praw lub obowiązków strony, a to z tego względu, iż wykracza to poza przedmiot postępowania w tym trybie. Odpowiadając na zarzut strony, iż Sąd I instancji nie rozpatrzył całego materiału dowodowego wskazał na uprawnienia sądów wynikające z art.175 i art.184 Konstytucji RP. Podkreślił też, iż środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny. Organy administracji publicznej nie są uprawnione do oceny orzeczeń sądów administracyjnych. Do oceny takiej, ani tym bardziej krytyki w formie zawartej w odwołaniu od skarżonej decyzji, nie jest również uprawniona strona. Podkreślił, iż wbrew wywodom pełnomocnika art. 249 §1 pkt 2 ordynacji podatkowej wyraźnie stwierdza, iż organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję. Wskazał, że fakt wydania przez sądy administracyjne obu instancji wyroków w sprawie decyzji Dyrektora Izby Celnej z [...].08.2005 roku uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Jednocześnie wyjaśnił, iż decyzja ostateczna nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Powołał się na art.83 Kodeksu celnego, zgodnie, z którymi po zwolnieniu towarów organ celny, w celu upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym, może m.in. w szczególności kontrolować dokumenty i dane handlowe dotyczące operacji przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem, a także zgodnie z § 20a ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 roku mówiącym, iż w celu sprawdzenia autentyczności świadectwa pochodzenia towarów lub prawidłowości danych w nim zawartych organ celny może skierować je do weryfikacji do organu wystawiającego świadectwo, więc organ celny przekazał świadectwo pochodzenia do weryfikacji do władz, które je wystawiły. Zgodnie z § 20a) w/w rozporządzenia jeżeli odpowiedź organu do którego skierowano świadectwo w celu weryfikacji nie będzie zawierała informacji pozwalających na stwierdzenie, że weryfikowany dokument jest autentyczny i zawiera prawidłowe dane, dokument uznaje się za nieprawidłowy do potwierdzenia pochodzenia. Tymczasem w wyniku weryfikacji, organ wystawiający świadectwo określił wręcz, iż zostało ono sfałszowane. Tym samym niemożliwym było zastosowanie wnioskowanej przez stronę stawki celnej 18%. W takim działaniu organów celnych, nie można upatrywać rażącego naruszenia prawa. W skardze skarżący podniósł w znacznej mierze zarzuty, tożsame do tych podniesionych na etapie postępowania odwoławczego. Podkreślił, iż wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oparty został na przesłankach, które nie zostały do tej pory poddane ocenie przez organ celny i sąd, a tym samym nie mamy do czynienia z zasada "powagi rzeczy osądzonej".. Wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy celne obu instancji, jako wydanych z naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Skarga nie jest zasadna. Istota sporu w niniejszej sprawie zasadza się na odmiennej ocenie, co do dopuszczalności wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Postępowanie w trybie nadzwyczajnym wymaga do jego wszczęcia wykonania tych samych czynności procesowych, co wszczęcie postępowania w trybie zwykłym, niemniej, w trybie zwykłym postępowanie jest wszczynane w danej sprawie, w której bada się istnienie i zakres interesu prawnego lub obowiązku, o których orzeka się w decyzji. Natomiast postępowanie w trybie nadzwyczajnym wszczyna się w sytuacji, w której istnieje już ostateczna decyzja podatkowa, a możliwość jej wzruszenia wymaga oceny w świetle przesłanek stawowych. Ustanowienie przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wiąże się niewątpliwie z zasadą trwałości decyzji ostatecznej, wyrażoną w art.128 ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem ostateczne są decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym. Przy czym wskazać należy, że przymiot ostateczności można przypisać decyzjom w następujących sytuacjach: po pierwsze, gdy nie jest przewidziane odwołanie, po drugie, gdy bezskutecznie upłynął ustawowy termin do wniesienia odwołania, bo strona takiego odwołania nie złożyła i po trzecie, gdy jest to decyzja wydana przez organ odwoławczy w wyniku rozpatrzenia odwołania strony. Gdy mamy do czynienia z decyzją ostateczną, to zgodnie ze zdaniem drugim art.128 ordynacji podatkowej , trwałość takiej decyzji polega na tym , że jej uchylenie lub zmiana , jak też stwierdzenie nieważności albo wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie ordynacja podatkowa oraz w ustawach podatkowych. Stwierdzenie nieważności decyzji, o co wnosił skarżący, możliwe jest jedynie w wypadku stwierdzenia, że decyzja ta zawiera jakąkolwiek z wad kwalifikowanych wymienionych w art. 247 ordynacji podatkowej. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która : 1. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, 2. została wydana bez podstawy prawnej, 3. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, 4. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 5. została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, 6. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały 7. zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, 8. w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą. Z treści natomiast art. 248 §1 - §3 ordynacji podatkowej wynika, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. Zgodnie zaś brzmieniem art.249 § 1 - § 2 w / w ustawy organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności : 1. żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub 2. sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4. Okoliczności, o których mowa w § 1, uwzględnia się również w zakresie wszczęcia postępowania z urzędu. Dla wyniku niniejszego postępowania i wydanych przez organ rozstrzygnięć wpływ miał fakt, iż w sprawie decyzji objętej wnioskiem strony o stwierdzenie nieważności orzekał sąd pierwszej instancji, który wyrokiem oddalił skargę. Decyzja z [...].08.2005 roku nr [...] była przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Sąd rozstrzygając skargę oddalił, a wydany wyrok jest prawomocny od dnia 25.10.2007 roku i nadal funkcjonuje w obrocie prawnym. Należy podkreślić iż do argumentów wymienionych przez stronę we wniosku, uzasadniających jej zdaniem konieczność stwierdzenia nieważności w/w rozstrzygnięcia, odniósł się zarówno sąd pierwszej instancji jak i Naczelny Sąd Administracyjny. W orzeczeniach tych poddano ocenie między innymi takie zagadnienia jak: uprawnienia organów celnych do występowania o weryfikację świadectw pochodzenia, otrzymany od organów Chińskiej Republiki Ludowej wynik weryfikacji, stawki celne, czy odsetki wyrównawcze. Przede wszystkim należy jednak podkreślić, iż sąd z urzędu nie będąc związanym granicami skargi - w pierwszej kolejności ustalał, czy zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji. Tym samym nie może być skutecznie podnoszone w jakikolwiek sposób, czy przez kogokolwiek wywodzone istnienie w decyzji z dnia [...].08.2005 roku wad powodujących nieważność. W świetle powyższego trzeba uznać, iż zaskarżone rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej zostały wydane zgodnie z obowiązującym prawem. Stosownie bowiem do treści art. 249 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art.247 § 1 pkt 4. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, jak też nie zawiera innego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji. Asesor WSA A. Rzepecka Sędzia NSA J.Grzęda Sędzia WSA S.Kowalczyk