I SA/Go 93/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012 roku na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku K.T.T. o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług z tytułu importu postanawia: 1. Zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości przekraczającej 250,00 (dwieście pięćdziesiąt) złotych. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. Wnioskiem z dnia [...] marca 2012.r skarżący K.T.T. wystąpił o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego, jak również z przedstawionych dodatkowych dokumentów, wynika, że skarżący jest żonaty i ma dwoje dzieci (w wieku 17 i 13 lat). Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego o wartości 40.000 zł, wykorzystywanego przez skarżącego w działalności gospodarczej. Żonie skarżącego natomiast przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 52 m kw. Nie posiadają oszczędności ani innego majątku. Skarżący i jego żona prowadzą (każde z nich odrębnie) działalność gospodarczą - skarżący jest taksówkarzem, a jego żona świadczy usługi transportowe. Miesięczne dochody skarżącego z tego tytułu wynoszą 3.309,60 zł brutto miesięcznie, a jego żony 6.200 zł brutto. Przychody z prowadzonej przez skarżącego działalności opodatkowane są zryczałtowanym podatkiem dochodowym w postaci karty podatkowej. W związku z tym nie ewidencjonuje kosztów uzyskania przychodów. Określił je jednak szacunkowo na 3.679,49 zł, zaliczając do nich wydatki na: kartę podatkową, składkę ZUS, paliwo, "opłatę abonamentową taxi" oraz ratę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu. Wydatki te udokumentował dowodami przelewu raty kredytu oraz podatków i składek ZUS, raportami kasowymi. Skarżący nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Żona skarżącego również nie ewidencjonuje kosztów uzyskania przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ przychody z tej działalności opodatkowane są ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Podała jednak, że w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej miesięcznie ponosi: 527 zł zryczałtowanego podatku, składkę ZUS w wysokości 385,91 zł oraz koszty zakupu paliwa rzędu 1.500 zł miesięcznie, na dowód których to wydatków przedłożono dowody przelewów oraz wydruk syntetycznego zestawienia z ewidencji sprzedaży. Przedłożono również deklaracje VAT-7 potwierdzające za styczeń i luty 2012 r. sprzedaż towarów i usług o wartości netto 6.200 zł w każdym z tych miesięcy i nabycie towarów i usług związanych ze sprzedażą opodatkowaną w kwotach - za styczeń: 46 zł, a za luty: 34 zł. Skarżący oraz jego żona łącznie spłacają cztery kredyty: hipoteczny na zakup mieszkania (1900 zł miesięcznie), na zakup samochodu wykorzystywanego przez skarżącego w prowadzonej działalności gospodarczej (990,93 zł miesięcznie), na zakup komputera (176,80 zł), oraz "dofinansowanie ubezpieczenia" (196 zł miesięcznie). Dodatkowo skarżący spłaca zobowiązania z posiadanych dwóch kart kredytowych. Miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącego wynoszą 1.675 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że obejmują one również spłatę zaległości w czynszu (570 zł miesięcznie). Skarżący przedstawił również wyciągi z części posiadanych rachunków bankowych -swoich i żony. Wynika z nich, że małżonkowie nie mają oszczędności oraz że skarżący dokonywał przelewów z rachunku bankowego, z którego wyciągu nie przedstawił (końcówka numeru rach. [...]). Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, iż skarżący wraz żoną uzyskują stałe dochody z działalności gospodarczej, a zatem niewiarygodne jest oświadczenie o braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Przychody uzyskiwane przez żonę skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej przewyższają bowiem znacznie deklarowane koszty ponoszone w związku z tą działalnością (przychód brutto 6200 zł, przy kosztach rzędu 2500 zł pomijając należny podatek od towarów i usług). Przywołując orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, iż na ocenę zdolności majątkowych nie wpływa fakt obowiązywania w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej. Odnosząc się z kolei do wydatków, jakie skarżący ponosi w związku ze spłatą kredytów wskazał, iż także z orzecznictwa wprost wynika, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajana na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (por. post. NSA z 20 października 2011 r. l OZ 783/11 LEX 984400). Tym samym – w ocenie referendarz sądowego - argumentacja wniosku o licznych zobowiązaniach kredytowych nie mogła stanowić samodzielnej podstawy uwzględnia żądania skarżącego. Podobnie za przyznaniem prawa pomocy nie przemawia okoliczność korzystania przez skarżącego z kart kredytowych. Dowodzi raczej tego, iż skarżący legitymuje się posiadaniem zdolności kredytowej. Podniósł ponadto, że skarżący mimo wystosowanego do niego wezwania nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego o końcówce numeru [...], co pozwoliłoby wyczerpująco zobrazować jego stan majątkowy. We wniesionym sprzeciwie na w/w postanowienie skarżący podkreślił, iż nie przesłanie wyciągu bankowego wynikło z niedopatrzenia i wygenerowania elektronicznie niewłaściwego wyciągu. Wskazał, iż priorytetem dla niego jest regulowanie bieżących rachunków, po zapłaceniu których funduszy wystarcza jedynie na podstawowe artykuły żywnościowe. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że uzyskiwany przez niego oraz jego żonę stały dochodu z działalności gospodarczej czyni niewiarygodnym oświadczenie o braku środków na poniesie kosztów sądowych. Podkreślił, iż żona przez pół roku była osobą bezrobotną i choć od stycznia 2012 r. prowadzi własną działalność, to jednak do jej prowadzenia wykorzystuje samochód pożyczony od brata, który w każdej chwili może żądać jego zwrotu. Zwracając uwagę na charakter pracy żony oraz jego samego podniósł, iż każda awaria czy choroba to przestój w pracy a w konsekwencji brak dochodu. Tym samym, nie można uznać, że posiada stałe dochody. Zaznaczył, iż wydatek związany z opłatą rachunków telefonicznych należy zaszeregować do kategorii wydatków koniecznych, gdyż posiadanie telefonu jest niezbędnym środkiem komunikacji w ramach prowadzonej działalności. Zwrócił uwagę na zadłużenie wynikające z kart kredytowych podkreślając, iż nie jest w stanie spłacić powstałego z tego tytułu długu, który wynosi obecnie 7.000,00 zł. Nie ma on natomiast nic wspólnego ze zdolnością kredytową. Wskazując na wydatki związane ze spłata kredytu hipotecznego zaznaczył, iż są one priorytetem z uwagi na jego zabezpieczenie na mieszkaniu, które gwarantuje posiadanie dachu nad głową. W załączeniu przedłożył wyciąg z rachunku bankowego o końcówce numeru [...] z Banku [...] za okres [...].12.2011 – [...].04.2012r. z którego wynika, iż saldo na koniec okresu wynosiło zero zł. Sąd zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012 poz. 270) – dalej P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak więc, zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Dokonując powyższego zestawienia Sąd uznał, iż przedmiotowy wniosek zasługuje na uwzględnienie w części. Skarżący wbrew swoim twierdzeniom posiada źródła, z których regularnie uzyskuje dochód. Zarówno skarżący jak i jego małżonka prowadzą działalność gospodarczą. Z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że jego małżonka uzyskuje przychód przewyższający oszacowane przez nią koszty. W odniesieniu do działalności prowadzonej przez skarżącego, oświadczył on, że oszacowane koszty przewyższają uzyskiwane przez niego dochody. Sąd uznał oświadczenie skarżącego za niewiarygodne w części, w której dotyczy ono oszacowanych przez niego kosztów jak i dochodów prowadzonej działalności. W ocenie Sądu dochody skarżącego z prowadzonej działalności są wyższe niż oświadczone przez stronę. Z oświadczenia strony wynika, że działalność gospodarcza skarżącego nie pozwala mu na osiągnięcie przez niego dochodów, a co więcej generuje wyższe koszty niż przychody. Skoro jednak skarżący kontynuuje prowadzenie tej działalności, to w ocenie Sądu już samo to świadczy, że jego oświadczenia o uzyskiwanych przychodach i oszacowanych kosztach są mało wiarygodne. W ocenie Sądu mało wiarygodne jest, aby skarżący uzyskiwał dochód na poziomie od 3300 zł do 3500 zł w sytuacji, gdy jak wskazał sam koszt paliwa to 1200 zł. Skarżący na wezwanie Sądu przedłożył wyciągi z rachunków bankowych, na których płatności dokonywane na stacjach paliwowych są niewspółmiernie niskie w stosunku do kosztów zakupu paliwa, które skarżący ponosi w związku z świadczeniem usług przewozu osób. To ustalenie czyni oświadczenie skarżącego w zakresie dochodów i kosztów z prowadzonej przez niego działalności mało wiarygodnym. Ponadto z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że skarżący regularnie dokonywał wpłat gotówkowych na pokrycie bieżących płatności kredytowych, na rzecz urzędu skarbowego, ZUS itp. W ocenie Sądu świadczy to o tym, iż skarżący dysponuje pieniędzmi w gotówce poza systemem bankowym, co faktycznie uniemożliwia prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej. Sąd uwzględnił przy tym, że wynika to z charakteru świadczonych usług jak i sposobu w jaki reguluje się płatności za usługi świadczone przez skarżącego. Dodatkowo należy stwierdzić, że w żadnym ze złożonych oświadczeń skarżący nie określił jakie środki finansowe są mu niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb jego rodziny, takich jak żywność, dojazdy do szkoły itp. które niewątpliwie ponosi. Sąd zauważa również, że skarżący wraz z małżonką wspólnie mają zobowiązania kredytowe. Z doświadczenia życiowego wynika, że banki nie udzielają kredytów osobom, które nie posiadają zdolności płatniczej w zakresie ich spłaty. Skarżący powołał się na okoliczność, iż nie ma obecnie środków finansowych na spłatę kredytu w ramach umowy karty kredytowej. W ocenie Sądu samo powołanie się na okoliczność posiadania takiego zadłużenia jest niewystarczające, gdyż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, z których wynikałaby faktyczna wysokość zadłużenia, wysokość wymaganej raty oraz to, kiedy powstało zadłużenie na karcie. W tym aspekcie nie można również ocenić okoliczności, z jakiego tytułu powstało zadłużenie na karcie. Ponadto należy stwierdzić, że zaciągając zobowiązania kredytowe, skarżący powinien wziąć pod uwagę także inne wydatki, które może być zobowiązany ponieść, jak na przykład należności wobec Skarbu Państwa. Słusznie referendarz sądowy zauważył, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego czy inne zobowiązania kredytowe nie mają przed nimi pierwszeństwa. Sąd uznał, że dochody osiągane przez skarżącego i jego małżonkę mają charakter stały, gdyż wprawdzie w momencie składania wniosku o prawo pomocy małżonka skarżącego dopiero rozpoczynała prowadzić działalność gospodarczą, jednak w momencie wniesienia przez skarżącego sprzeciwu prowadziła ją już nieprzerwanie od kilku miesięcy, osiągając dochody, co pozwala ocenić, iż te dochody mają charakter stały. Sąd uznał, że nie może wziąć pod uwagę hipotetycznych okoliczności wskazanych przez skarżącego w sprzeciwie, które mogłyby uniemożliwić jego małżonce kontynuowanie działalności gospodarczej, np. zwrot użyczonego auta jej bratu, choroba, gdyż w rzeczywistości nie wydarzyły się, a więc nie mają wpływu na sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny. Jednakże mimo wyżej wskazanych okoliczności, Sąd stwierdził, że stałe comiesięczne obciążenia mogą uniemożliwić zapłatę wpisu sądowego w całości we wszystkich sprawach, zainicjowanych skargami K.T.. Rozpatrując sprzeciw na postanowienie referendarza Sąd wziął pod uwagę okoliczność wcześniej nie rozpatrywaną. Jest nią ilość 14 spraw, zawisłych przed tutejszym Sądem, zainicjowanych skargami K.T.. W każdej z nich skarżący, w razie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, byłby zobowiązany do uiszczenia go w wysokości 500 zł. Skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne w swoich sprawach, mógł przewidzieć, że następstwem podjętych przez niego działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinien poczynić stosowne oszczędności. Należy pamiętać, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych choćby w części ma charakter wyjątkowy. Sąd analizując sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny doszedł do przekonania, że skarżący i jego małżonka uzyskują dochody na poziomie, który pozwala im zabezpieczyć środki finansowe niezbędne dla utrzymania ich rodziny oraz zapłaty ciążących na nich zobowiązań. Jedynie biorąc pod uwagę wspomnianą wyżej okoliczność, iż w tym samym czasie skarżący mógłby być zobowiązany do zapłaty wpisu sądowego w czternastu sprawach z jego skargi (łącznie 7.000 zł), Sąd zdecydował o częściowym zwolnieniu skarżącego z wpisu sądowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.