I SA/Go 972/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2009 r. na skutek sprzeciwu wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu; 2. w pozostałej części wniosek oddalić. W związku z wezwaniem do uiszczenia ustalonego na 200 zł wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru, skarżący T.K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że sytuacja w jakiej znalazł się od momentu wszczęcia postępowań celnych w stosunku do jego firmy , do momentu wydania decyzji obciążających go kwotą należności celno-podatkowych ulega ciągłemu pogorszeniu. Według skarżącego zakończenie części postępowań administracyjnych uniemożliwiło mu dalszą działalność i znalazł się na progu bankructwa. Dodał, że w 2006 r. przebywał w areszcie , w związku z czym , jak i z prowadzonym nadal postępowaniem prokuratorskim , próby podjęcia zatrudnienia "kończą się fiaskiem". W treści wniosku skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwoma synami w wieku 18 i 19 lat, prowadzi nieprzynoszącą żadnego dochodu działalność gospodarczą, jego żona pracuje na podstawie umowy na czas określony za wynagrodzeniem miesięcznym wynoszącym 281,50 zł brutto. Od [...] lipca 2002 r. w małżeństwie skarżącego występuje ustrój rozdzielności majątkowej. Żona poinformowała skarżącego , że nie ma żadnego majątku. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 3.000 zł. Stanowią je należności za mieszkanie, telewizję, radio i telefon, koszty wyżywienia oraz "inne opłaty". Egzystencja rodziny opiera się na finansowym wsparciu ojca skarżącego oraz teściów. Wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej P.p.s.a.) skarżący przedłożył kopie deklaracji VAT-7 za październik , listopad i grudzień 2008 r. , w których nie wykazano podatku należnego. Oświadczył także, iż nie posiada rachunków bankowych oraz lokat , a teściowie oraz ojciec są emerytami, lecz skarżący nie posiada wiedzy co do wysokości ich świadczeń emerytalnych , bowiem odmówili podania mu tych danych. Po rozpoznaniu wniosku PPF referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 lutego 2009 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia wynika, że w ocenie referendarza treść oświadczeń skarżącego jest nieprzekonująca i nie wykazał on, by uiszczenie wpisu od skargi bądź potencjalnych innych kosztów sądowych przekraczało jego możliwości majątkowe. Według referendarza trudno też uznać , by wydatek na radio i telewizję służył utrzymaniu koniecznemu i przeznaczenie asygnowanych na ten cel kwot na koszty sądowe z pewnością nie spowoduje niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny. Skarżący w ustawowym terminie skutecznie wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Nie godząc się z odmownym rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy podkreślał, iż od chwili wszczęcia postępowania weryfikacyjnego przez organy celne jego sytuacja finansowa i jego rodziny ulega ciągłemu pogorszeniu. Pozbawienie prawa pomocy w kwestii całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, jest według skarżącego równoznaczne z brakiem możliwości poddania przez Sąd ocenie zgodności z prawem działań organu celnego dokonanych w trakcie całego postępowania administracyjnego. Sytuacja ta powoduje, że w rzeczywistości pozbawiony zostaje konstytucyjnego prawa do Sądu, który jako jedyna instytucja może zbadać działania organu celnego w zakresie zgodności z prawem. Skarżący zauważył także, iż nawet najbardziej zapobiegliwy, przezorny i profesjonalny przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, w swoich działaniach nie jest w stanie uwzględnić ewentualnie mogących powstać skutków, które mogłyby być pokryte z planowanych wydatków. Odmowa udzielenia mu przez Sąd prawa pomocy jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organ celny za dostatecznie udowodnione. Stan taki spowoduje, że nigdy nie będzie w stanie uzyskać stanowiska niezawisłego sądu w sprawach, które doprowadziły jego życie "do koszmaru i rzeczywistego bankructwa". Podkreślił, iż duża ilość trwających sporów z organem celnym, które znajdują się na różnych etapach rozstrzygania, zarówno przed sądem jak i organem celnym, doprowadziła do sytuacji, kiedy określane w decyzjach administracyjnych wysokie zobowiązania i w związku z tym wysokie wpisy sądowe przekraczają nie tylko jego możliwości, ale również możliwości bliskich - nawet gdyby hipotetycznie założyć, że takową pomoc w ogóle oni mu udzielą. Przekonywał, iż pozbawienie go prawa pomocy w kwestii całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, spowoduje, że decyzje organu celnego nie zostaną poddane rzetelnej i niezależnej ocenie Sądu, a zatem odmowa przyznania takiej formy pomocy doprowadzi do sytuacji, która utrwali organ celny w przekonaniu, że jego działania stanowią o zachowaniu granic prawa i braku naruszenia prawnych unormowań. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie skarżonego postawienia i ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku o udzielenie mu prawa pomocy. Sąd zważył: W myśl art. 260 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 3 cyt. ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zgodnie z § 4 art. 245 P.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści cyt. wyżej przepisu wynika, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. Mając na względzie powyższe rozważania, w oparciu o całokształt złożonych dokumentów, okoliczności sprawy, sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy Sąd doszedł do przekonania, że skarżący zasługuje jednak na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w części od opłat sądowych, a mianowicie od wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Sąd wziął m.in. pod uwagę, iż przedmiotowa sprawa nie jest jedyną, w której skarżący zobowiązany jest do uiszczenia należnego wpisu sądowego. W takiej bowiem sytuacji ocena kondycji majątkowej strony musi być oparta na analizie wymaganych kosztów postępowania sądowego i aktualnej sytuacji finansowej strony. W tej mierze nie mógł być pominięty czynnik związany z prowadzeniem licznych postępowań sądowych, wzgląd należało też mieć na to, że pomoc otrzymywana od wstępnych stanowi właściwie wyłączne źródło pokrycia potrzeb skarżącego dotyczących jego utrzymania oraz pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym członków najbliższej rodziny. Skarżący wykazał przy tym , że nie osiąga dochodów z działalności gospodarczej. W tych okolicznościach Sąd przyjął , że domaganie się uiszczenia należnych opłat sądowych może spowodować niebezpieczeństwo pozbawienia skarżącego i jego najbliższych możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, bądź może prowadzić do ograniczenia prawa do kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej. Na podstawie powołanych wyżej przepisów art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł zatem, jak w sentencji.