I SAB/Go 15/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. skargi kasacyjnej M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I SAB/ Go 15/20 w sprawie ze skargi M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie sprostowania postanowienia w zakresie oczywistej omyłki pisarskiej 1. Uchyla zaskarżony wyrok w całości. 2. Umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego do załatwienia wniosku M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia [...]r. o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...]; 3. Stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się bezczynności w załatwieniu wniosku opisanego w punkcie 2; 4. Stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 5. Oddala wniosek o wymierzenie organowi grzywny; 6. Oddala wniosek o przyznanie sumy pieniężnej; 7. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje. 1. Pismem z [...] sierpnia 2020 r., , M sp. z o.o. (skarżąca), reprezentowana przez doradcę podatkowego P.L., wniosła m. in. skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: organ, SKO) w postępowaniu zainicjowanym jej wnioskiem z [...] lipca 2020 r. o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w treści postanowienia organu z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]. Skarżąca zażądała w skardze: (i) stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu jej wniosku, która miała charakter rażącego naruszenia prawa, (ii) zobowiązania organu do załatwienia wniosku w terminie 14 dni, (iii) wymierzenia organowi grzywny w kwocie 2.000 zł, (iv) przyznania skarżącej od organu sumy pieniężnej w wysokości 200 zł. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że organ, pomimo złożenia wniosku o sprostowanie [...] lipca 2020 r. do dnia wniesienia skargi nie wydał orzeczenia w tej kwestii 2. Pismem z [...] września 2020 r. organ wniósł o oddalenie skargi, co motywował twierdzeniem, że wniosek o sprostowanie został załatwiony postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. 3. Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2020 r.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. (dalej: WSA): (i)umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy; (ii) stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącej; (iii) stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; (iv) oddalił wnioski o nałożenie na organ grzywny i przyznanie sumy pieniężnej; (v) zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 4ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). 4. Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA zarzucając naruszenie art. 137 § 4p.p.s.a., co w myśl art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. skutkowało jego nieważność, ponieważ skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wyrok został podpisany przez dwóch sędziów i tak ogłoszony, a przez ogłoszenie rozumieć należy, w przypadku wyroków wydawanych w trybie uproszczonym, ich udostępnienie w sekretariacie sądu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania. W piśmie z [...] lutego 2021 r. (k. 113 akt WSA) skarżąca zrzekła się rozprawy. 5. Organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, oświadczając, że również nie żąda rozprawy. WSA w Gorzowie Wlkp., rozpoznając skargę kasacyjną oraz (ponownie) samą skargę spółki, zważył co następuje: 6. Zgodnie z art. 179a zd. 1 p.p.s.a.:"jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę".Art.179a zd.1 p.p.s.a. przyznaje zatem wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu dwojakiego rodzaju kompetencje: (i) do uchylenia zaskarżonego wyroku (kompetencja autokontrolna) oraz (ii) do ponownego rozpoznania sprawy, stanowiąca bezpośrednią konsekwencję pierwszej. Skorzystanie z tych kompetencji powinno nastąpić na jednym posiedzeniu. Użycie w powyższym przepisie sformułowania: "i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę" oznacza ciążący na sądzie obowiązek ponownego rozpoznania sprawy. Kognicja wojewódzkiego sądu administracyjnego - inaczej niż w przypadku Naczelnego Sadu Administracyjnego orzekającego w postępowaniu kasacyjnym - nie jest więc limitowana granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), lecz obejmuje rozpoznanie sprawy w jej całokształcie (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Sąd winien wydać jedno orzeczenie, które powinno zawierać dwa rozstrzygnięcia: pierwsze - kasacyjne i drugie - rozstrzygające sprawę jako sąd pierwszej instancji. Podkreślić także należy, że kontroli na podstawie art.179a p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny może dokonać w składzie innym od wydającego wyrok kontrolowany.NSA w wyroku z dnia 24 maja 2019 r. II FSK 439/19 słusznie podkreślił, że w p.p.s.a. nie ma przepisu jasno regulującego zasady wyznaczania składu orzekającego na podstawie art. 179a tej ustawy. Zarówno skład wydający pierwotne orzeczenie, jak i działający w trybie autokontroli mogą - lecz nie muszą - różnić się od siebie.Artykuł 179a p.p.s.a odnosi się do jednego z etapów postępowania sądowoadministracyjnego, jakim jest postępowanie międzyinstancyjne, a dokładniej do tej jego części, w której sąd I instancji jest władny skorzystać z przysługujących mu uprawnień autokontrolnych (tak: R. Hauser, W. Piątek, A. Skoczylas "Środki odwoławcze w postępowaniu sądowoadministracyjnym w świetle ustawy nowelizującej z dnia 9 kwietnia 2015 r. ‒ analiza najistotniejszych zmian"; ZNSA 2015 r. nr 4). Nie jest zatem prostą kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego,a z wykładni gramatycznej art. 179a odnoszącej się do nieważności postępowania, wynika że w sytuacji autokontroli nie wykluczono żadnej z podstaw nieważności. 6.1. W sprawie skarżącej, WSA w Gorzowie Wlkp., przy wydawaniu wyroku z 17 grudnia 2020 r. dopuścił się uchybienia trafnie wytkniętego przez skarżącą w skardze kasacyjnej. Mianowicie ogłosił, poprzez publiczne udostępnienie, wyrok podpisany tylko przez dwóch członków składu orzekającego, co - w świetle utrwalonej linii orzeczniczej -jest równoznaczne z wydaniem wyroku przez skład nieznany ustawie (art. 184 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), gdyż wojewódzkie sądy administracyjne orzekają w składzie trzech sędziów (art. 16 § 1 p.p.s.a.), a wyrok musi być podpisany przez cały skład sądu (art. 137 § 4 p.p.s.a.). Brak pod sentencją wymaganych podpisów wszystkich członków składu orzekającego uniemożliwia ocenę, że istotnie wszyscy sędziowie brali udział w wydaniu tego rozstrzygnięcia. Tym sam nie można stwierdzić, że skład sądu orzekającego był zgodny z przepisami prawa (wyrok NSA z 03.04.2014 r. I OSK 533/14), a tego rodzaju naruszenie prawa przez wojewódzki sąd administracyjny, może być podstawą do zastosowania art. 179a p.p.s.a. (wyrok NSA z 27.06.2018 r. II OSK 1884/16), tym bardziej, gdy nieważność wyroku - podobnie jak w niniejszej sprawie - nie wynika z wydania wyroku przez skład sądu w którym zasiadał sędzia podlegający wyłączeniu zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a.Powyższe uwagi należy dopełnić spostrzeżeniem, iż skład WSA w Gorzowie Wlkp. dokonujący autokontroli (podobnie jak skład wymieniony w rubrum wyroku z 17 grudnia 2020 r.) spełniał wymogi wynikające z art. 16 § 1 p.p.s.a. 6.2. Z powyższych przyczyn, WSA w Gorzowie Wlkp. na podstawie art. 179a p.p.s.a. uchylił własny wyrok z 17 grudnia 2020 r. w całości (pkt 1 sentencji wyroku), 7. W odniesieniu do meritum sprawy skarżącej, Sąd ustalił następujący stan faktyczny. 1) Postanowieniem opatrzonym datą "[...] czerwca 2020 r." organ stwierdził niedopuszczalność odwołania skarżącej od własnej decyzji z dnia [...] lutego 2020 r. 2) Wnioskiem z [...] lipca 2020 r. skarżąca wniosła o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w treści ww. postanowienia. 3) Postanowieniem opatrzonym datą "[...] lipca 2020 r." i podpisanym fizycznie przez trzech członków, SKO odmówiło sprostowania postanowienia z [...] czerwca 2020 r. Postanowienie nie zostało wysłane stronie. 4) Postanowieniem opatrzonym datą [...] lipca 2020 r. i elektronicznymi podpisami kwalifikowanymi tych samych członków SKO, którzy podpisali postanowienie opatrzone podpisami fizycznymi i posiadającym tożsamąz nim treść, organ ponownie odmówił sprostowania własnego postanowienia z dnia [...] czerwca 2020 r.Podpisy elektroniczne na postanowieniu złożono [...] września 2020 r. Tego też dnia postanowienie doręczono elektronicznie pełnomocnikowi skarżącej. 8 .W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył, co następuje: 8.1.Zgodnie art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: (1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; (2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; (3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekając, że organ dopuścił się bezczynności sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Na podstawie art. 149 § 2 sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a). Wymóg ten nie dotyczy jednak sytuacji procesowych takich jaka występuje w rozpoznawanej sprawie, ponieważ zgodnie z art. 141 § 1 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej: o.p.) ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie przysługuje do organu wyższego stopnia, którego w przypadku samorządowych kolegiów odwoławczych nie ma. 8.2.W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że wniosek inicjujący postępowanie wpadkowe mające za przedmiot sprostowanie postanowienia z [...] czerwca 2020 r. skarżąca złożyła 2 lipca 2020 r. Ponieważ rozpoznanie tego wniosku nie wymagało żadnego postępowania wyjaśniającego ani dowodowego, nie można uznać, by sprawa nim zainicjowana była szczególnie skomplikowana, toteż termin jej załatwienia wynosił miesiąc (art. 139 § 1 o.p.) i upływał w poniedziałek 3 sierpnia 2020 r. (art. 12 § 5 o.p.). 8.3. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że organ wydał postanowienie datowane na [...] lipca 2020 r. - pierwsze opatrzone podpisami fizycznymi, drugie podpisami elektronicznymi dnia [...] września 2020 r, przy czym doręczył drugie z nich, czyniąc to również [...] września 2020 r. 8.4. Przyjąć jednak należy, że wniosek strony załatwiało dopiero postanowienie doręczone stronie, czyli postanowienie wydane w formie elektronicznej, a opatrzone podpisami elektronicznymi dnia [...] września 2020 r. Postanowienie datowane na [...] lipca 2020 r. i opatrzone podpisami fizycznymi, wobec jego niedoręczenia, organu nie wiązało (art. 212 o.p.). Tym bardziej nie wiązało ono strony. Datą wydania postanowienia podpisanego elektronicznie jest natomiast nie data jaką wskazano w jego treści, lecz data opatrzenia go chronologicznie ostatnim z podpisów członków składu orzekającego, czyli dzień [...] września 2020 r. (por. wyrok SN z dnia 2 października 2002 r. III RN 149/01 OSNP 2003, nr 16, poz. 371).Wniosek skarżącej z 2 lipca 2020 r. o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w postanowieniu z [...] czerwca 2020 r. został zatem załatwiony postanowieniem podpisanym (a więc i de facto wydanym) dnia [...] września 2020 r. oraz tego samego dnia doręczonym stronie. Skoro termin załatwienia sprawy upływał dnia 3 sierpnia 2020 r.,więc po tej dacie organ pozostawał w bezczynności w załatwieniu wniosku skarżącej spółki. 8.5. Ponieważ jednak wydanie postanowienia popisanego elektronicznie [...] września 2020 r. (błędnie datowanego na [...] sierpnia 2020 r.) nastąpiło już po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem, toteż postępowanie sądowoadministracyjne w części dotyczącej nakazania organowi rozpatrzenia w zakreślonym terminie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a to z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (o czym orzeczono w punkcie 2sentencji wyroku). 8.6. Załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalniało jednak sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla sprawy dotyczącej bezczynności. Na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a., należało bowiem z urzędu stwierdzić, czy organ dopuścił się bezczynności i ocenić charakter tego naruszenia art. 139 § 1 o.p. 8.7. Jak już wcześniej była mowa, organ pozostawał w bezczynności od 3 sierpnia 2020 r. do 2 września 2020 r. (stąd orzeczenie w pkt. 3 wyroku). 8.8. Oceniając czy to niedziałanie miało charakter kwalifikowany, wskazać należy, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie musi być zatem bardzo znaczne i wskazywać na złą wolę organu lub powodować jakieś wyjątkowo dolegliwe dla strony skutki. W ocenie sądu przekroczenie terminu do załatwienia wniosku, choć znaczne, w okolicznościach sprawy nie daje podstaw do uznania, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. Organ, po otrzymaniu skargi,podjął czynności zmierzające do załatwienia wniosku, a nierozpoznanie go w sposób prawidłowy (terminowy) wynikało z wadliwego przyjęcia, że wniosek skarżącej załatwiało niedoręczone, aopatrzone podpisami fizycznymi,postanowienie datowane na [...] lipca 2020 r. Z tych względów orzeczono jak w punkcie 4 wyroku. 8.9. Z powyżej podanych przyczyn sąd nie znalazł również podstaw do wymierzenia organowi grzywny ani nie znalazł podstaw do przyznawania skarżącej od organu sumy pieniężnej, o których mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a.(pkt 5 i 6 sentencji wyroku). Spodziewać się należy, że organ, po zapoznaniu się z motywami zawartymi we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia,w przyszłości należycie odczyta przepisy o.p. i unikać będzie dualizmu formy wydawania orzeczeń i rozstrzygnięć. 9. Wobec zgodnego zrzeczenia się rozprawy przez obie strony, sprawa została rozpoznana na podstawie art.182 § 2 oraz art. 119 pkt 4 p.p.s.a. 10. Co do kosztów postępowania Sąd orzekł jak w pkt 7 sentencji wyroku. Jako, że zasada skargi została uwzględniona, a sama skarga doprowadziła do wykonania przez organ ustawowego obowiązku załatwienia wniosku skarżącej, o kosztach postępowania sądowego za pierwszą instancję orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 209 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów wpisu i kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję, uwzględnił, że skarżąca jedną skargą zainicjowała postępowania w trzech sprawach Sąd na podstawie art. 206 p.p.s.a., stądw ramach zwrotu kosztów zastępstwa procesowego uwzględnił 1/3 stawki wynagrodzenia pełnomocnika określonej w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687). Za postępowanie odwoławcze, uwzględniając, że organ wdał się w spór ze skarżącą w postępowaniu kasacyjnym, Sąd w zasądzonej łącznie kwocie zwrotu kosztów uwzględnił równowartość wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (240 zł) w wysokości równej połowie stawki podstawowej (§ 2 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości).