I SAB/Go 2/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędzia WSA Alina Rzepecka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Głowacka po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na rozprawie sprawy ze skargi N Sp. z o.o. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2014 r. oddala skargę. N Spółka z o.o. wniosła skargę na bezczynność organu – Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie podatkowej prowadzonej pod numerem [...]. Uzasadniając skargę skarżąca spółka wskazała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie podatkowe o nr [...]. W związku z faktem, że przekroczono terminy wyznaczone do zakończenia sprawy, spółka w dn. 5.02.2015 r. wniosła ponaglenie, które Dyrektor Izby Skarbowej załatwił pismem z dnia [...].03.2015 r. Strona wykorzystała więc dostępne, przedsądowe środki zaskarżenia bezczynności, a zatem skarga stała się dopuszczalna, a z niżej przedstawionych względów konieczna i uzasadniona. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że organ wezwał S.B. i R.P. na przesłuchania, lecz na przełomie XI-XII 2014 r. zaplanowane przesłuchania odwołał. Urząd w dniach od 16.11.2014 r. do 16.02.2015 r. zwlekał z przesłuchaniem S.B., uznając nieprawidłowo, że należy czekać na rozstrzygnięcie Izby Skarbowej z zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej. Zdaniem spółki, zwłoka w przesłuchaniu była niedopuszczalna, ponieważ zażalenie wywołało jedynie sprawę incydentalną nie związaną z głównym przedmiotem sprawy, a samo rozstrzygnięcie nie mogło mieć wpływu na wynik postępowania podatkowego. Organ do dnia 2.02.2015 r. zwlekał z wezwaniem na przesłuchanie B.K.-G.. Zwłoka ta jest wielomiesięczna, a powyższy wniosek wypływa z porównania materiału dowodowego zgromadzonego pomiędzy 16.11.2014 r. a 2.02.2015 r., tj. że żaden dowód pozyskany w tym terminie nie uzasadniał przesłuchania, tym samym jeśli uznano, że świadka tego należy przesłuchać, to uznanie to wyprowadzono na podstawie dowodów, które zgromadzono przed dniem 16.11.2014 r. Nadto wezwanemu w sprawie świadkowi B.K.-G. wyznaczono takie terminy, które zdążyły upłynąć jeszcze przed terminem doręczenia wezwań. W konsekwencji świadek bez swej winy nie stawił się na wyznaczone terminy, a to powoduje, że sprawa będzie musiała trwać dłużej niż to jest konieczne. Wskazano również, że na wcześniejszym etapie sprawy organ zgłosił zamiar przesłuchania B.K.-G. i R.P.. Z winy organu do przesłuchań nie doszło, a nowych terminów przesłuchań nie wyznaczono, co wynika z faktu że do dnia wnoszenia skargi organ nie doręczył stronie zawiadomień o przesłuchaniach (art. 190 § 1 o.p.). W konsekwencji tego, że przesłuchania są bez powodu opóźniane sprawa podatkowa nie zostanie zakończona do dnia 31.03.2015r. W sprawie będzie więc musiał zostać wyznaczony nowy termin do załatwienia sprawy, przy czym mając na uwadze praktykę organów podatkowych, to ten nowy termin będzie właśnie uzasadniany koniecznością przesłuchania któregoś z wymienionych wyżej świadków. Skarżąca spółka wskazał, że dowodem, iż sprawa prowadzona jest nieefektywnie jest zawiadomienie z dn. [...].01.2015 r, w którym organ wyznaczając nowy termin do zakończenia sprawy powołał się na okoliczności, które nie znajdują oparcia w materiale dowodowym. W zawiadomieniu tym stwierdzono, że sprawy dlatego dotychczas nie załatwiono, ponieważ należy przesłuchać świadków R.P. i S.B., a ponadto że należy czekać na rozpatrzenie zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej, w którym Izba Skarbowa ma zająć stanowisko co do tego, czy postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego zostało stronie skutecznie doręczone. Argumentacja ta jest oczywiście nie do przyjęcia, po pierwsze dlatego, że powołano się na zamiar przesłuchania świadków, których można było już wcześniej przesłuchać. Po drugie, obowiązkiem organu jest samodzielne i niezależne podejmowanie poszczególnych decyzji w sprawie, a jeżeli uznaje się , że zakończenie sprawy uzależnione jest od zajęcia stanowiska przez inny organ, to mając na uwadze art. 201 § 1 pkt 2 o.p. w sprawie należało wydać stosowne postanowienie. Podsumowując, zdaniem skarżącej spółki organ mógł zeznania od świadków odebrać już w 2014 r., a najpóźniej w styczniu br., natomiast prowadzoną sprawę zakończyć do dnia 31.03.2015 r. Tymczasem w wyniku błędów, braku organizacji w postępowaniu i wskutek nieuzasadnionej zwłoki w przesłuchaniu świadków sprawa podatkowa jest prowadzona dalej o dłużej niż to jest konieczne. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie, że w sprawie wystąpiła bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego od dnia 16 listopada 2014 r., zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od dnia doręczenia organowi akt sprawy oraz o zasądzenie kosztów procesu. Odpowiadając na skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko organ przedstawił chronologicznie zakres czynności podjętych w sprawie. Wskazano, że sprawa jest prowadzona od dnia 5.08.2014 r. ( wszczęcie postępowania), a terminy zakończenia sprawy z uwagi na niestawiennictwo się świadków były przedłużane zawiadomieniami, poprzez wskazywanie nowych terminów. Przesłuchanie świadków (S.B., R.P. i B.K. G.) jest sprawą kluczową w wyjaśnieniu przedmiotowej sprawy. Postępowanie podatkowe prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie zostało zakończone w terminie dwumiesięcznym, niemniej wypełniając dyspozycję wynikającą z art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej, organ każdorazowo informował stronę o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie oraz wyznaczał nowy termin jej załatwienia (zawiadomienie z dnia [...] września 2014r. Nr [...], zawiadomienie z dnia [...] listopada 2014r. Nr [...], zawiadomienie z dnia [...] stycznia 2015r. Nr [...]). Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego podejmował czynności zmierzające do przesłuchania w sprawie wskazanych w tych zawiadomieniach świadków. Przesłuchanie tych świadków było utrudnione, z uwagi m.in. na brak odbioru niektórych wezwań bądź brak stawiennictwa świadków na niektóre z wezwań. Organ podkreślił, że ogólna zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 125 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa stanowiąca, że organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, nie może prowadzić do naruszenia przepisów o postępowaniu dowodowym. Szczególne znaczenie ma wyrażona w art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa zasada prawdy obiektywnej, która stanowi, iż w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zasada ta jest naczelną zasadą postępowania, ma bowiem podstawowy wpływ na ukształtowanie całego postępowania. Stosownie bowiem do treści art. 187 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa , organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena podjętych czynności dowodowych, a także tego czy uzyskane tą drogą dowody pozwolą na realizację zasady prawdy obiektywnej, znajdzie swoje odzwierciedlenie w decyzji administracyjnej. Wskazano, że czynności podejmowane w sprawie dokonywane były przez organ bez zbędnej zwłoki już od dnia [...] sierpnia 2014 r. - wystawiono wezwanie dot. przesłuchania świadka, przy czym liczne w niniejszej sprawie wezwania były ponawiane z uwagi m.in. na niestawiennictwo świadków, co miało wpływ na długość trwania postępowania. Na przebieg i czas prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania mają niewątpliwie wpływ wezwania kierowane do świadków celem ich przesłuchania, brak stawiennictwa świadków na przesłuchania w wyznaczonych przez organ terminach, konieczność wyjaśnienia kwestii wszczęcia postępowania podatkowego w związku z okolicznościami, które strona podniosła dopiero w dniu 17 listopada 2014 r., pisma strony zawierające w toku postępowania wnioski wymagające przeanalizowania i ewentualnego ustosunkowania się. Odnosząc się do zarzutu Spółki, że "Urząd w dniach od 16.11.2014r. do 16.02.2015 r. zwlekał z przesłuchaniem S.B., uznając nieprawidłowo, że należy czekać na rozstrzygnięcie Izby Skarbowej z zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej’’, organ stwierdził, że nie znajduje on potwierdzenia w materiale dowodowym, ponieważ organ w dniach 18.12.2014 r. i 05.02.2015 r. wezwaniem Nr [...] wzywał na przesłuchanie w charakterze świadka S.B. oraz do przedstawienia dokumentów: umowę cesji wierzytelności zakupionych przez N sp. z o.o. od J sp. z o.o., umów długoterminowych i do przedstawienia dowodów zapłaty rat wierzycielowi hipotecznemu B.K.-G., a w przypadku braku zapłaty do przedstawienia wniosków o przesunięcie terminu spłat rat i zgody wierzyciela. Jednak pisma Nr [...] z dnia [...].12.2015 r. S.B. nie odebrała. Wobec już wielokrotnego niestawiennictwa na przesłuchanie w charakterze świadka S.B. - Prezesa N sp. z o.o. i nie przedstawienia dokumentów wymienionych w wezwaniach, organ postanowił wezwać pismem z dnia [...].02.2015 r. i [...].02.2015r. Nr [...] na przesłuchanie w charakterze świadka B.K.-G., (która jest wierzycielem hipotecznym Spółki N i matką S.B.) oraz do przedstawienia dowodów zapłaty rat przez spółkę N, a w przypadku braku zapłaty do przedstawienia wniosków o przesunięcie terminu spłat rat i zgody wierzyciela. Pismem z dnia [...] marca 2015 r. skarżąca spółka wniosła o umorzenie postepowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy o prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadniając wniosek wskazano, że przystępując do oceny, czy skarga na bezczynność organu jest uzasadniona, sąd w pierwszej kolejności winien zbadać, czy sprawa w ramach, której wniesiono skargę się toczy. Zdaniem skarżącej postępowanie podatkowe prowadzone przez organ jest nieważne ponieważ naruszono przepisy postępowania, tj. art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez niewłaściwe uznanie, że postępowanie podatkowe zostało wszczęte w dniu [...] sierpnia 2014 r. W pismach procesowych z [...] kwietnia 2015 r. i [...] kwietnia 2015 r. skarżąca uzupełniła swoje stanowisko w zakresie bezczynności oraz wniosku o umorzenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało oddalić. Przystępując do rozważań prawnych w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wniesienie skarg jest dopuszczalne. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zakres przedmiotowy skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt 1-4 tej ustawy. Zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej jest dopuszczalne w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest na podstawie powyższych przepisów zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności. Tym samym skoro skarga została wniesiona na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie niezałatwienia w terminie sprawy w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług z styczeń 2014 r., to należało je uznać za dopuszczalne. Bezspornym jest również, że skarżąca przed wniesieniem skarg wyczerpali tryb określony w art. 141 Ordynacji podatkowej. Podkreślić należy, że celem skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie jest samo stwierdzenie pozostawania przez organ administracji publicznej w bezczynności, czy prowadzenie przez niego w sposób przewlekły postępowania lecz spowodowanie ustania stanu bezczynności (wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SAB/Wa 205/07). Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej sąd administracyjny stosuje środki przewidziane w art. 149 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zobowiązuje on w szczególności organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonanie czynności albo uznanie uprawienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawnych. Jednocześnie sąd ma obowiązek stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przy czym, co istotne w postępowaniu toczącym się w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania sąd nie zajmuje stanowiska dotyczącego merytorycznej treści rozstrzygnięcia. Ocenia jedynie, czy rozstrzygnięcie takie zostało bądź nie zostało wydane. Bezczynność organu zachodzi, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub podjęciem czynności. Celem wprowadzenia przez ustawodawcę do systemu polskiego prawa instytucji skargi na bezczynność była ochrona uprawnień jednostki do żądania od organu zachowania gwarantowanego jednostce przez przepis prawa. Skarga ta stanowi zatem narzędzie, przymuszające organ do podjęcia żądanego działania. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Jednocześnie zgodnie z art. 139 § 4. do terminów określonych w § 1-3 nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. Zgodnie natomiast z art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Obowiązek ten ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu (§ 2 art. 140). Podkreślić należy, że organ podatkowy prowadzi sprawę od dnia 5.08.2014r. (data wszczęcia postępowania), a terminy zakończenia sprawy z uwagi na między innymi niestawiennictwo świadków były przedłużane. Strona postępowania była każdorazowo powiadamiana o przyczynach niedotrzymania terminu. Organ wskazywał również każdorazowo nowy termin załatwienia sprawy (zawiadomienie z dnia [...] września 2014 r. Nr [...], zawiadomienie z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...], zawiadomienie z dnia [...] stycznia 2015r. Nr [...]). Okoliczności te wynikają bezpośrednio z analizy akt sprawy jak i z udzielonej odpowiedzi na skargę. Przesłuchanie świadków (S.B., R.P. i B.K.G.) jest sprawą kluczową w wyjaśnieniu przedmiotowej sprawy. Przedłużanie terminów załatwienia sprawy było więc uzasadnione względami procesowymi i miało na celu pełne i wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W tych okolicznościach nie sposób postawić organowi zarzutu bezczynności. Przeciwnie z analizy akt wynika jednoznacznie, że organ podejmował systematycznie wszelkie czynności zmierzające do załatwienia sprawy. To raczej brak współdziałania strony skarżącej i świadków spowodował konieczność wyznaczania nowych terminów i ponawiania czynności procesowych. W tym kontekście należy przyznać rację organowi podatkowemu, że ogólna zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej stanowiąca, że organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, nie może prowadzić do naruszenia przepisów o postępowaniu dowodowym. Szczególne znaczenie ma wyrażona w art. 122 Ordynacji podatkowej zasada prawdy obiektywnej, która stanowi, iż w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zasada ta jest naczelną zasadą postępowania, ma bowiem podstawowy wpływ na ukształtowanie całego postępowania. Stosownie bowiem do treści art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej , organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena podjętych czynności dowodowych, a także tego czy uzyskane tą drogą dowody pozwolą na realizację zasady prawdy obiektywnej, znajdzie swoje odzwierciedlenie w decyzji administracyjnej. Sąd uznał, że wniosek strony skarżącej o umorzenie postępowania na podstawie art. art. 161 § 1 pkt 3 ustawy o prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest całkowicie bezprzedmiotowy. Ocena prawidłowości wszczęcia postępowania podatkowego może być dokonana bowiem jedynie w ramach tego postępowania a nie w postępowaniu dotyczącym bezczynności organu. Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę jako niezasadną.