I SPP/Go 45/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 6 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SPP/Go 45/22 w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący – L. i W.K. złożyli skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia. Jednocześnie zgodnie wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych z powodu trudnej sytuacji materialnej. Dołączyli kopie orzeczeń lekarskich o przyznaniu L.K., na stałe, umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zaś W.K. znacznego stopnia niepełnosprawności wraz z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. W nadesłanych w dniu 11 lipca 2022 r. formularzach PPF skarżący rozszerzyli zakres wniosków o ustanowienie doradcy podatkowego. Z ich oświadczeń wynika, że są małżeństwem i mieszkają razem. Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98 m², a L.K. - samochodu osobowego marki [...]. Nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych czy wierzytelności. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą w kwocie 4.757,36 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł, a także renty skarżącego w wysokości 1.217,98 zł. Jako stałe wydatki i zobowiązania miesięczne skarżący wskazali: spłatę kredytu hipotecznego w wysokości - ok. 300 USD, spłatę kredytów - 374,86 zł, 204,78 zł, 255,24 zł, opłatę za gaz 600 zł, za prąd ok. 325 zł, za wodę 300 zł, zakup opału, 800 zł, ubezpieczenie 100 zł, koszty leczenia i rehabilitacji 800 zł, dojazd do pracy 1.400 zł, ubezpieczenie na życie 120 zł, ubezpieczenie samochodu 400 zł (na 6 m-cy). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, pismem z dnia [...] lipca 2022 r. przedłożyli wyciągi z rachunków bankowych: W.K. prowadzonego w [...] za okres [...].04.2022 r. – [...].05.2022 r. oraz L.K. z [...] za okres [...].05.2022 r. – [...].07.2022 r. i [...] za okres [...].04.2022 r. – [...].06.2022 r. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SPP/Go 45/22 Referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych i oddalił wnioski w pozostałym zakresie. W motywach uzasadnienia ww. postanowienia Referendarz wyjaśnił, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawców jest mu znana z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SPP/Go 28/20, I SPP/Go 20/20, I SPP/Go 10/20, I SPP/Go 5/20). W świetle oświadczeń skarżących oraz dokumentów nadesłanych w ww. sprawach stwierdził, że ich sytuacja nie uległa znacznej zmianie. W ocenie referendarza, zasadne jest zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie, bowiem z przedstawionych przez nich oświadczeń oraz akt innych postępowań wynika, że oboje są osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi opieki lekarskiej i rehabilitacji. Posiadają dom mieszkalny o powierzchni 98 m², w którym mieszkają, oraz samochód zapewniający im dojazd do pracy oraz lekarza. Nie mają oszczędności. Analiza przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych potwierdza, że ich stałe opłaty oraz wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem pochłaniają w zasadzie całość uzyskiwanych dochodów. W tej sytuacji, poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. Jednakże Referendarz stwierdził, że na obecnym etapie, brak jest podstaw do przyznania im doradcy podatkowego. O ile bowiem ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego. Analiza akt spraw dotychczas zainicjowanych przez skarżących przed tut. Sądem dowodzi nadto, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu; prawidłowo sporządzają i wnoszą skargi oraz pisma procesowe, także w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Od powyższego postanowienia L.K. i W.K. wnieśli sprzeciw wskazując, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wydaje kolejne pisma i przedłuża sprawy. Nadto stwierdzili, że powinni być w pełni reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Brak profesjonalnego pełnomocnika przyczynia się do tego, iż ich sprawy toczą się od 2009 r. przed tutejszym Sądem i mają negatywny wpływ na ich finanse - były odbierane ulgi, zajęto wynagrodzenie i rentę inwalidzką, czy zaliczano nadpłaty w podatkach w poczet zaległości podatkowych za lata ubiegłe. Ponadto zajęte jest konto bankowe przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wskazali, że Naczelnik nie dostosowuje się do wyroków NSA w ich sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) – powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). W niniejszej sprawie małżonkowie K. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 62/10, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych przez L. i W.K. wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że oboje są osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi opieki lekarskiej i rehabilitacji. Nie mają oszczędności a ich stałe wydatki pochłaniają całość uzyskiwanych dochodów. Wobec powyższego, zgodzić się należy z Referendarzem sądowym, że zasadne jest zwolnienie małżonków K. od kosztów sądowych bowiem poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego. Podzielić należy także wniosek Referendarza, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, na obecnym etapie postępowania, brak jest podstaw do ustanowienia dla wnioskodawców doradcy podatkowego. Jak słusznie zauważył Referendarz sądowy analiza akt sprawy wskazuje bowiem, że małżonkowie K. potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy chociażby prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Natomiast na obecnym etapie postępowania korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżących, że winni być w pełni reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, bowiem jego brak przyczyna się do tego, iż sprawy toczą się od 2009 r. przed tut. Sądem i mają negatywny wpływ na ich finanse (były odbierane ulgi). Wyjaśnić należy, co też uczynił już Referendarz sądowy, że konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13). W niniejszej sprawie brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla małżonków K. jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Oceny tej nie zmienia okoliczność znacznego, a nie lekkiego, stopnia niepełnosprawności skarżącego. Nadmienić również należy, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. L. Kuligowska, A. Madej, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9, s. 86 oraz H. Knysiak-Siuda [w:] M. Romańska, H. Knysiak-Siuda, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 4, Tezy do art.243, LEX). Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.