I SPP/Go 54/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 18 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 września 2022 r. sygn. akt I SPP/Go 54/22 w sprawie ze skargi W.H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Go 138/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę W.H. na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Na ww. postanowienie skarżący wniósł zażalenie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że wobec niego prowadzone są postępowania komornicze. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podniósł, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.363 zł netto miesięcznie. Z kolei wśród stałych wydatków i zobowiązań wskazał: wyżywienie 1.650 zł, media 450 zł i leczenie 260 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: -dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia za pracę (np. zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia netto) za ostatnie trzy miesiące, -oświadczenia, czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy finansowej lub rzeczowej ze strony Państwa lub osób trzecich, ze wskazaniem jej formy i wysokości za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków, -wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, -dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącego postępowania komornicze, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaju zastosowanych środków, -oświadczenia, jakiego rodzaju tytułem prawnym dysponuje skarżący w stosunku do lokalu, w którym aktualnie mieszka oraz wskazanie wydatków związanych z jego utrzymaniem, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy, wraz z dowodami potwierdzającymi te wydatki oraz wskazaniem źródeł ich finansowania, bądź ewentualne zaległości z tego tytułu. W odpowiedzi, w załączeniu do pisma z [...] września 2022 r. skarżący nadesłał zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za okres czerwiec-sierpień 2022 r. w kwocie 2.363,56 zł netto miesięcznie oraz zajęcie wynagrodzenia za pracę (pismo komornika sądowego z [...] maja 2022 r.). Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej ze strony Państwa oraz osób trzecich. Mieszka w lokalu na podstawie użyczenia, za który płaci w zależności od tego ile pozostaje mu pieniędzy po zakupie żywności, odzieży i lekarstw. Dodatkowo wyjaśnił, że nie składa wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ od kilku lat rachunki są zablokowane. Postanowieniem z 23 września 2022 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że skarżący, pomimo skutecznego doręczenia mu wezwania z 31 sierpnia 2022 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, w trybie art. 255 P.p.s.a., nie uczynił w pełni zadość ww. zobowiązaniu. Z kolei, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i jego piśmie z dnia [...] września 2022 r. nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, bowiem dane w nich zawarte są niepełne lub budzą wątpliwości. Po stronie stałych wydatków skarżący wymienił media, wyżywienie, odzież i leczenie, lecz pomimo wyraźnego wskazania w wezwaniu, nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających ww. wydatki, nie wskazał jaki rodzaj i wysokość wydatków obejmują "media" wskazane w rubryce 11 formularza PPF. W piśmie z dnia [...] września 2022 r. oświadczył jedynie, że za lokal, w którym mieszka płaci w zależności od tego ile pozostaje mu pieniędzy po zakupie żywności, odzieży i lekarstw. Referendarz podkreślił, że skarżący nie przedłożył również wyciągów z rachunków i lokat bankowych obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a nawet jakichkolwiek dowodów potwierdzających jego twierdzenia, że owe rachunki bankowe zostały zablokowane. W konsekwencji brak wymaganych wezwaniem z dnia 31 sierpnia 2022 r. dokumentów i informacji w rezultacie uniemożliwił zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Brak jest – zdaniem referendarza - przeciwskazań by priorytetowo potraktować wydatek na wpis sądowy w niniejszej sprawie, i także jemu, obok wydatków na żywność, odzież i lekarstwa, nadać pierwszeństwo przez wydatkami za mieszkanie, tym bardziej, że jest to wydatek jednorazowy w kwocie zaledwie 100 zł, a wysokość otrzymywanego wynagrodzenia na to pozwala. W sprzeciwie na ww. postanowienie zarzucono dowolność oceny sytuacji osobistej oraz sprzeczność referendarza z przedłożonymi dokumentami i oświadczeniem zawartym w formularzu PPF. Wnioskodawca podkreślił, że założenie referendarza o nie przedłożeniu dowodów było dowolne, ponieważ pomijało wyjaśnienie w którym podał, że nie złożył wyciągów z rachunków, ponieważ od kilku lat są zablokowane i system bankowy nie drukuje historii rachunków. Zarzucił, że skoro referendarz uznał, że wynagrodzenie pozwala na uiszczenie wpisu, to faktycznie do oceny wniosku nie były potrzebne dowody o wydatkach oraz dowód o blokadzie rachunku bankowego. Niezależnie zaś od tego, konkluzja ta jest sprzeczna z istniejącymi cenami na rynku, które powodują, że przy ponoszeniu codziennych kosztów dojazdu do pracy, wyżywienia, ubrania lekarstw, nie sposób zaoszczędzić jakiekolwiek środki, w tym na wpis. Poza tym, referendarz zupełnie pominął fakt prowadzenia przeciwko wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że strona skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Co istotne, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Instytucja przyznania prawa pomocy ma więc charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący podał we wniosku, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.363 zł netto miesięcznie. Z kolei wśród stałych wydatków i zobowiązań wskazał: wyżywienie 1.650 zł, media 450 zł i leczenie 260 zł. Trzeba jednak zauważyć, że wnioskodawca będąc zobowiązanym do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, w trybie art. 255 P.p.s.a., nie uczynił w pełni zadość ww. zobowiązaniu. Jego odpowiedź na wezwanie sprowadzała się bowiem jedynie do złożenia zaświadczenia o zarobkach oraz pisma komornika z [...].05.2022 r. skierowanego do pracodawcy o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Słusznie zauważył referendarz, że nie przedłożył on natomiast żadnych dowodów potwierdzających wydatki, nie wskazał jaki rodzaj i wysokość wydatków obejmują "media" wskazane w rubryce 11 formularza PPF. Znamienny pozostaje przede wszystkim jednak brak odpowiedzi na wezwanie o przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych. Wnioskodawca powołując się na ich zajęcie, nie przedłożył dowodów na potwierdzenie tego faktu. Niewystarczające jest też stwierdzenie, że system bankowy nie drukuje historii rachunku zablokowanego w sytuacji, gdy wnioskodawca nie przedłożył żadnego dowodu potwierdzające okoliczność blokady. Gdyby nawet jednak hipotetycznie przyjąć, że owa blokada rachunku ma miejsce, a skarżący nie ma dostępu do historii rachunku bankowego, to wizyta w oddziale banku z pewnością pozwoliłaby uzyskać stosowny dokument. W tej sytuacji, także argument o rosnących cenach produktów nie mógł odnieść zamierzonego skutku, skoro wnioskodawca nie przedstawił kluczowych dowodów do oceny jego faktycznych zdolności płatniczych. Przedstawione zaś wyjaśnienia, nie mogły stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Tym samym zarzut oceny sytuacji osobistej w sposób dowolny należało uznać za chybiony. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.