I SPP/Go 64/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 64/23 w sprawie ze skargi C spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Naczelnika Urzędu Celno – Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku do towarów i usług za maj 2019 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca - C sp. z o.o. wniosła skargę na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, pismem z dnia 13 marca 2023 r. ww. spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPPr podniosła, że nie dysponuje dostateczną ilością środków na pokrycie kosztów postępowania. Na skutek działania prokuratury została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Wszelka dokumentacja spółki została zabezpieczona, zaś jej prezes - tymczasowo aresztowany (od lipca 2019 r. do kwietnia 2022 r.). Po uchyleniu aresztu wobec prezesa, spółka w dalszym ciągu nie funkcjonuje. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 80.000 zł. Skarżąca nie posiada środków trwałych. Spółka wykazała "zerowe" saldo na rachunku bankowym w [...]. Pomimo wezwania, skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów i oświadczeń potwierdzających sytuację finansową i materialną spółki oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. W konsekwencji, postanowieniem z dnia 19 maja 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 40/23 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez tut. Sąd (postanowienie z 27 czerwca 2023 r.). W odpowiedzi na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi, pismem z [...] lipca 2023 r. skarżąca ponownie zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu spółka podniosła, że uiszczenie kosztów sądowych jest niemożliwe. Spółka ma zablokowane konto bankowe, zajęte dwa samochody osobowe. Jej prezes również nie ma żadnych możliwości finansowych, gdyż utrzymuje się z emerytury w kwocie 2.300 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wykazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 80.000 zł, nie posiada środków trwałych. Nie posiada środków w kasie, jak i na rachunku bankowym w [...]. Dodatkowo przedłożyła sprawozdanie zarządu wraz z bilansem i rachunkiem zysków i strat za 2019, 2020 i 2021 rok, a także przekaz pocztowy wypłaty emerytury S.W. (prezesa zarządu) za listopad 2022 r. w kwocie 2.189,90 zł. W związku z tym, że dane zawarte w formularzu PPPr były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, pismem z dnia [...] września 2023 r. wezwano spółkę do przedłożenia, w terminie 7 dni, dodatkowych dokumentów: bilansów, rachunków zysków i strat za 2022 r. i I półrocze 2023 r., rocznej deklaracji podatkowej (CIT-8) za 2022 r., deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące lub za ostatnie dwa kwartały, raportów kasowych i wyciągów ze wszystkich jej kont bankowych z ostatnich trzech miesięcy, zestawienia kosztów bieżącego funkcjonowania Spółki (np. koszty związane z utrzymaniem siedziby spółki: czynsz, woda, ogrzewanie, energia, telefony, koszty obsługi prawnej, księgowej itp.) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania czy kopii aktualnej umowy spółki. W odpowiedzi, pełnomocnik spółki nadesłał kopię zeznania CIT-8 za 2022 r. z wykazaną stratą z działalności gospodarczej w kwocie 618 zł oraz zestawienie operacji na rachunku bankowym nr [...] za okres od [...].07.2019r. do [...].05.2023r., z saldem końcowym - 4,25zł. Pełnomocnik oświadczył, że spółka nie prowadzi żadnej działalności, nie posiada środków trwałych. Brak jest obecnie kosztów bieżącego funkcjonowania spółki, za wyjątkiem kosztów ponoszonych na rzecz księgowości celem przygotowania brakującej dokumentacji, a koszty te pokrywa prezes zarządu ze środków własnych. Dodał, że z uwagi na fakt zatrzymania przez organy ścigania całości dokumentacji spółki, zwrócił się do prokuratury o wydanie umowy spółki. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przedłużenie o 7 dni terminu do złożenia bilansów i rachunków zysków i strat spółki za 2022 r. i I półrocze 2023 r. oraz odpisów deklaracji VAT, z uwagi na fakt, iż ich przygotowanie zostało zlecone księgowemu. Zarządzeniem z dnia 20 października 2023 r. Referendarz sądowy tut. Sądu przedłużył termin do złożenia ww. dokumentów do dnia 27 października 2023 r. Pismem z dnia [...] listopada 2023 r. pełnomocnik spółki nadesłał kopię aktualnej umowy spółki. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Go 50/23 Sąd odrzucił skargę spółki wniesioną na ww. decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Postanowieniem z 13 listopada 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 64/23 referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z 19 maja 2023 r. W uzasadnieniu przypomniał, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżąca ubiegała się już o prawo pomocy w tym samym, co obecnie zakresie, tj. w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak już wskazano wyżej, postanowieniem z 19 maja 2023 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy, a tut. Sąd postanowieniem z dnia 27 czerwca 2023 r. utrzymał ww. postanowienie w mocy. W takiej sytuacji, kolejny wniosek strony w takim samym zakresie należy traktować jak wniosek o zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, w trybie art. 165 P.p.s.a. Dokonując oceny zasadności ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że Strona nie wykazała, by w jej sytuacji finansowej, majątkowej nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych lub prawnych, która uzasadniałaby zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 40/23. Przede wszystkim, podobnie przy pierwszym wniosku, pomimo wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, i dodatkowo przedłużenia terminu do jego wykonania przy rozpoznaniu kolejnego wniosku, spółka nie przedłożyła wszystkich wymaganych ww. wezwaniem dowodów, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej analizy i rzetelnej oceny sytuacji finansowej i materialnej spółki oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Do dnia dzisiejszego, nie przedłożyła bilansu i rachunku zysków i strat za 2022 rok i I półrocze 2023 r. W odpowiedzi na wezwanie z 5 września 2023 r., pełnomocnik spółki poprzestał jedynie na oświadczeniu, że ich przygotowanie zostało zlecone księgowemu; podobnie zresztą jak w odpowiedzi na wezwanie z 21 kwietnia 2023 r. w trakcie postępowania zainicjowanego pierwotnym wnioskiem spółki o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem aktualne sprawozdanie finansowe jest niezwykle istotne dla pełnej oceny sytuacji materialnej spółki. Składa się bowiem z bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej. Pokazuje zatem nie tylko faktyczny stan majątkowy spółki (składniki majątku), ale także jej wpływy, wydatki i ich rodzaje. Dlatego też niewystarczające jest przesłane roczne zeznanie podatkowe spółki za 2022 rok. Co więcej, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2021r. poz. 217 ze zm.), spółki kapitałowe mają obowiązek sporządzania sprawozdań finansowych. Obowiązek ten spoczywa na członkach zarządu spółki kapitałowej. Referendarz wskazał, że skarżąca nie przedłożyła również wydruku z rachunku bankowego za ostatnie miesiące (nadesłany obejmuje transakcje bankowe jedynie do 19 maja 2023 r.), a także zestawienia kosztów bieżącego funkcjonowania spółki, ograniczając się do oświadczenia, że jedynymi obecnie kosztami spółki są wydatki za obsługę księgową - nie ujawniając jednak ich wysokości - które w całości pokrywa prezes zarządu ze środków własnych. Skoro zatem brak jest dokumentów pozwalających na weryfikację oświadczeń w zakresie bieżących dochodów i aktualnych wydatków, ich źródeł, rodzajów i przede wszystkim wysokości (nawet zerowych), to trudno stwierdzić, jaki wpływ na sytuację finansową podmiotu ma obowiązek poniesienia pełnych kosztów zainicjowanego postępowania. Dodał, że pomimo trudności na jakie się skarżąca spółka powołuje - czego referendarz nie kwestionuje - w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżąca została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - nadal prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że mu się ona opłaca. Ponadto, spółka nie wykazała, że jest obecnie obiektywnie niemożliwe uzyskanie dopłat od wspólnika w trybie art. 177 § 1 Ksh, nadal nie ujawniła, czy zwracała się do udziałowca o taką pomocą, a przede wszystkim jakimi możliwościami finansowymi i płatniczymi obecnie dysponuje wspólnik, poprzestając jedynie na przedłożeniu potwierdzenia wypłaty emerytury S.W. (wyłączny udziałowiec Radca S.W. sp. z o.o. oraz prezes spółek, w tym skarżącej) za listopad zeszłego roku. W sprzeciwie spółka zarzuciła: 1/ naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 165 PPSA poprzez odmowę przyznania prawa pomocy Skarżącej w sytuacji wystąpienia zmiany okoliczności sprawy, albowiem Skarżąca wykazała wszelkimi dostępnymi sobie środkami, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych, w szczególności zaś w okresie po wydaniu postanowienia z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt I SPP/Go 40/23 Skarżąca pozyskała i przesłała organowi dokumenty w postaci sprawozdań zarządu z działalności jednostki w roku obrotowym 2021, 2022 oraz 2019, kopię przekazu pocztowego, którego przedmiotem była emerytura prezesa zarządu Skarżącej – S.W., deklarację podatkową CIT-8 za rok 2022, zestawienie operacji bankowych jedynego rachunku bankowego Skarżącej, kopię aktualnej umowy spółki oraz potwierdzenie salda rachunku bankowego Skarżącej z dnia [...] października 2023 r., z których jednoznacznie wynika, że Skarżąca nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania; 2/ błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że Skarżąca nie przedłożyła dokumentów poświadczających aktualny stan rachunku bankowego, w sytuacji gdy Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie Sądu pismem z dnia [...] listopada 2023 r. nadesłała potwierdzenie salda rachunku bankowego Skarżącej z dnia [...] października 2023 r.; 3/ błąd w ustaleniach faktycznych polegający na całkowitym pominięciu faktu, że możliwości przedłożenia niektórych dokumentów przez Skarżącą wynikał, z faktu prowadzonego przeciwko prezesowi zarządu Skarżącej postępowania karnego, zatrzymania w związku z postępowaniem całości dokumentacji Skarżącej, a przede wszystkim zniszczenia przez organy państwowe przedmiotowym postępowaniem działalności gospodarczej prowadzonej w ramach Skarżącej, co doprowadziło Skarżącą do wykazanej nadesłanymi dokumentami ruiny finansowej; 4/ błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że Skarżąca ma możliwość i obowiązek pozyskać środki na opłacenie wpisu poprzez jej dokapitalizowanie przez wspólników, podczas gdy, jak zostało zauważone w postanowieniu, jej jedynym wspólnikiem jest spółka, której jedynym wspólnikiem jest S.W. - prezes zarządu Skarżącej, którego sytuacja finansowa na to nie pozwala, z uwagi na działania Prokuratury Okręgowej oraz Naczelnika Urzędu Celno – Skarbowego; 5/ błąd w ustaleniach faktycznych polegających na błędnym przyjęciu, że Skarżąca obecnie w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, w sytuacji gdy Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w lipcu 2019 r. kiedy prezes zarządu Skarżącej został tymczasowo aresztowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Po myśli art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym (czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca) gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponieważ rozpoznawany w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w sprawie drugim z kolei, to powinien być rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do postanowień takich należą niewątpliwie postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II OZ 1017/12 wskazał, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", o którym mowa w art. 165 p.p.s.a., należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Złożenie zatem przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie pomocy prawnej nie obliguje Sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Jego rolą jest bowiem w takim przypadku zbadanie czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12, z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 673/14). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Oceniając ponownie sytuację materialną i finansową Skarżącego z uwzględnieniem okoliczności przedstawionych w nowym wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, że zasadnie referendarz sądowy wywiódł w zaskarżonym postanowieniu, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 19 maja 2023 r. Sąd zauważa, że Skarżący w złożonym sprzeciwie nie powołał de facto żadnych nowych, odmiennych okoliczności pozwalających na odstąpienie od przyjętej w sprawie dotychczas argumentacji. Bo choć na obecnym etapie przedłożono wyciąg z rachunku bankowego na dzień [...].10.2023 r. z ujemnym saldem, to do okoliczności braku środków na rachunku spółka już się wielokrotnie odwoływała. Przede wszystkim jednak należy zauważyć, że skarżąca mimo, że powtórny raz się powołuje na brak środków, to nadal nie przedłożyła wszystkich dokumentów o które została wezwana, a które zobrazowałyby jej obecną kondycję finansową. Spółka – co ważne - nadal nie przedłożyła bilansu i rachunku zysków i strat za 2022 rok i I półrocze 2023 r. Przedłożenie jedynie zeznania podatkowego CIT - 8 za 2022r. jest natomiast niewystarczające. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęte jest, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do podmiotów, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jej otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy zabrakło. Spółka wykazując bierność w udokumentowaniu aktualnej sytuacji finansowej, nie może zarzucać również referendarzowi ograniczenia prawa do sądu. Nie jest natomiast nową okolicznością tymczasowe aresztowanie prezesa zarządu skarżącej. Należy zauważyć, że pozbawienie wolności trwało od lipca 2019 r. do kwietnia 2022 r. Zatem okoliczność ta nie może być miarodajna przy aktualnej ocenie a także nie mogła stanowić obecnie przeszkody dla pozyskania dokumentów. Poza tym kwestia ta była również poprzednio przez stronę podnoszona. Co więcej, pomimo trudności na jakie spółka się powołuje, to w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżąca została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Słusznie też zauważył referendarz, że z przedłożonej umowy spółki (§13) wynika, że przewiduje się możliwość nałożenia na wspólników dopłat w granicach do dwudziestokrotności wartości nominalnej posiadanych udziałów. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. W orzecznictwie wskazuje się, że spółka handlowa, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa (postanowienie SN z 23 stycznia 2015r., sygn. akt I ACz 1067/14). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca Spółka nie przedłożyła dokumentów pozwalających zweryfikować jej twierdzenia o braku możliwości dopłat ze strony wspólnika, poprzestając jedynie na przedłożeniu potwierdzenia wypłaty emerytury S.W. za listopad zeszłego roku. Odwołanie się w tym kontekście przez stronę też do aresztowania S.W., która to okoliczność ustąpiła w kwietnia 2022 r., jest niewystarczające i niemiarodajne. Podkreślić również należy, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14). Tego skarżąca zarówno w sprawie I SPP/Go 40/23 jak i w niniejszej nie wykazała. Z kolei udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 165 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.