I SPP/Go 70/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 12 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.K., T.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za miesiąca styczeń, luty, kwiecień i grudzień 2016 r. oraz marzec, kwiecień i wrzesień 2017 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. E.K. i T.O. złożyli skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od ww. skargi, T.O. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wskazał, że jest osobą chorą i niepełnosprawną w stopniu znacznym, tym samym nie ma możliwości podjęcia pracy. Sytuacja związana z pandemią COVID spowodowała, że nawet gdyby chciał to nie ma możliwości dodatkowego zarobkowania. Utrzymuje się z renty, która jest przedmiotem zajęcia komorniczego. Większość środków z pozostałej kwoty renty przeznacza na pokrycie kosztów leczenia. W nadesłanym w dniu 25 sierpnia 2021 r. (data nadania) formularzu PPF skarżący podał, że w jego małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Z żoną prowadzą osobne gospodarstwa. Skarżący jest właścicielem domu o pow. 100 m² - "własność faktyczna żony" oraz gruntu o pow. 0,77 ha obciążonego hipotekami. Nie posiada oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Wśród swoich dochodów wskazał rentę w wysokości 1.460 zł netto miesięcznie, z kolei po stronie zobowiązań i wydatków ujawnił "kredyt hipoteczny, który spłaca żona". Do formularza skarżący dołączył kopię zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2021 r. sygn. akt [...] w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych wynikających z prawomocnego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego oraz jego małżonki, pismem z dnia [...] października 2021 r. skarżący nadesłał decyzję z [...].03.2018r. ustalającą wysokość jego renty na kwotę 894,30 zł do wypłaty, po potrąceniach, oraz wydruki kont w [...], sporządzonych na dzień [...] października 2021 r., o nr [...], którego właścicielem jest PHU "T." z saldem -1.472.814,00 zł oraz nr [...] z saldem -317,10 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że od października 2007 r. posiada rozdzielność majątkową z żoną, z tego też powodu nie posiada wiedzy na temat źródeł i wysokości jej dochodów czy finansów. Nie posiada też wyciągów kont bankowych żony. Małżonkowie prowadzą oddzielne gospodarstwa. Skarżący wyjaśnił, że faktycznym właścicielem nieruchomości ujawnionej w formularzu PPF jest H.J-O., gdyż to ona ponosi koszty kredytu od 2008 r. oraz wszystkie bieżące koszty utrzymania tej nieruchomości i nakładów. Również żona ponosi koszty utrzymania skarżącego i to ona posiada wiedzę o wszystkich kosztach ponoszonych miesięcznie i nie informuje go o ich wysokości. Na zakończenie skarżący dodał, że z UM otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 216 zł miesięcznie, a w 2016 r. został wpisany na listę dłużników niewypłacalnych. Nadto SR zbadał jego sytuację finansową, potwierdzeniem czego jest postanowienie załączone poprzednio. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To wnioskodawca powinien podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd/referendarza sądowego o zasadności przyznania prawa pomocy. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J.P.Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09, orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżący podniósł, że z uwagi na chorobę i niski dochód nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Dodał, że nie posiada oszczędności. Jest właścicielem domu o pow. 100 m² oraz obciążonego hipotekami gruntu o pow. 0,77 ha. Ustalono, że skarżący ma stałe źródło dochodu (renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz zasiłek pielęgnacyjny). Skarżący nie wykazał żadnych kosztów utrzymania, gdyż według oświadczenia - pokrywa je jego żona. Skarżący oświadczył nadto, że z żoną prowadzą osobne gospodarstwa domowe, a w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, dlatego nie ma wiedzy o źródłach i wysokości dochodów małżonki, jej wydatkach czy stanie posiadania. W tym miejscu trzeba jednak podnieść, że okoliczność pozostawania w rozdzielności majątkowej, a nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku udokumentowania stanu majątkowego i możliwości finansowych małżonka. W świetle bowiem utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy badaniu przesłanek prawa pomocy należy wziąć pod uwagę obowiązki małżonków wynikające z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.). Są to obowiązki wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Potrzeby rodziny mogą bowiem w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi zatem okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011r. sygn. akt II OZ 1266/11, z 1 marca 2012r. sygn. akt II FZ 42/12, z 22 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 5/13, z 18 kwietnia 2014r. sygn. akt II FZ 519/14, z 24 października 2014r. sygn. akt I OZ 903/14, z 4 listopada 2014r. sygn. akt I OZ 922/14, z 13 listopada 2014r. sygn. akt I GZ 486/14). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) oraz sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.). Dlatego też ustalając dochód wnioskodawcy, należało uwzględnić sytuację finansową i majątkową jego żony. Tymczasem skarżący, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 2 września 2021 r. do przedłożenia dokumentów potwierdzających dochody i wydatki żony, wyciągów z jej rachunków bankowych i lokat, oświadczył jedynie, że nie posiada wiedzy na temat źródeł i wysokości dochodów żony, stanu jej finansów i wydatków, przy czym, co podkreślić należy, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, małżonka ponosi również wszystkie koszty związane z utrzymaniem skarżącego. Pomimo wyraźnego wskazania w wezwaniu referendarza sądowego, skarżący nie przedłożył także wyciągów ze swoich rachunków bankowych i lokat, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Nadesłany wydruk konta firmowego PHU "T." o nr [...] dowodzi bowiem jedynie, że saldo na dzień [...] października 2021 r. wynosiło -1.472.814,00 zł, z kolei z wydruku konta nr [...] z saldem -317,10 zł nie wynika nawet, kto jest jego właścicielem, ponadto w obu przypadkach brak jest jakichkolwiek informacji na temat wpływu środków i obciążeń tych kont czy przepływów pieniężnych. Również twierdzenie skarżącego, że Sąd Rejonowy w sprawie o sygn. akt [...] zbadał jego sytuację finansową umarzając koszty sądowe nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia w niniejszej sprawie żądanych wezwaniem referendarza sądowego z dnia 2 września 2021 r. dokumentów i oświadczeń. Brak wymaganych wezwaniem referendarza sądowego dokumentów i informacji w rezultacie uniemożliwił zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. To zaś z kolei uniemożliwiło ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie, w tym przy pomocy małżonki, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego. Jak już bowiem wspomniano wyżej, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.