I SPP/Go 71/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2021 r. sprzeciwu A.M. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 września 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 71/21 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A.M., B.M., D.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od towarów i usług za miesiące marzec i kwiecień 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A.M., B.M. i D.M. złożyły skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia. Jednocześnie zgodnie wniosły o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty w niniejszej sprawie. Przedmiotowy wniosek został rozdzielony i zarejestrowany odpowiednio pod sygn. akt I SPP/Go 71/21, I SPP/Go 72/21 i I SPP/Go 73/21. W nadesłanym formularzu PPF A.M. rozszerzyła zakres wniosku wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że jest w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ uzyskiwane dochody oraz wydatki ponoszone na utrzymanie domu i rodziny nie pozwalają jej opłacić kosztów sądowych. Wskazała, że jest matką samotnie wychowującą dwójkę dzieci (21 i 18 lat). Ojciec dzieci nie płaci alimentów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że jest właścicielką domu jednorodzinnego o pow. 120 m2, w którym wraz z dziećmi mieszka, oraz współwłaścicielem w 1/6 części gruntów o pow. 0,38 ha. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Rodzina utrzymuje się z jej wynagrodzenia za pracę w kwocie 3.800 zł netto miesięcznie, z kolei wśród stałych wydatków i zobowiązań miesięcznych skarżąca wskazała: spłatę kredytu na budowę domu 1.300 zł, opłaty za gaz 130 zł, opłaty za prąd 500 zł i za wodę 500 zł (co drugi miesiąc), multimedia 150 zł, wywóz nieczystości 91 zł, opłaty za telefony 280 zł oraz opłaty roczne: ubezpieczenie 400 zł, opłaty za nieruchomości 250 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, wezwano ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: - dokumentu potwierdzającego stan cywilny skarżącej, w przypadku gdy skarżąca jest zamężna - dokumentu potwierdzającego ustrój majątkowy obowiązujący w małżeństwie skarżącej, - dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia skarżącej za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty ww. środków, - oświadczenia, czy dzieci skarżącej uzyskują jakiekolwiek dochody, jeśli tak to należy wskazać ich tytuł i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób ich wypłaty, - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącej oraz osób wspólnie z nią prowadzących gospodarstwo domowe, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, - dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącej oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych, bądź ewentualne zaległości z tego tytułu, - oświadczenia o przyczynie nieotrzymywania alimentów na rzecz dzieci wraz z wyjaśnieniem, czy skarżąca ubiegała się o ich wypłatę z Funduszu Alimentacyjnego, - oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącej i osób wspólnie z nią zamieszkujących, w okresie ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania, - oświadczenia, czy skarżąca korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa, od osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców). Pismem z [...] sierpnia 2021 r. wniesionym do sprawy o sygn. akt I SPP/Go 73/21 A.M., B.M. i D.M. wspólnie poinformowały, że dostatecznie przedstawiły dochody i posiadane przez nich dobra materialne. Oświadczyły, że D.M. prowadzi działalność gospodarczą, co wiąże się z wieloma trudnościami (płace pracowników, ZUS, paliwo). COVID spowodował brak zleceń. Jednocześnie sama zachorowała na koronawirusa. Oprócz tego przeżywa jeszcze śmierć męża. Jej córka B.M. jest zatrudniona w firmie matki, z dochodem miesięcznym 1.900 zł netto. Z kolei A.M. sama utrzymuje dom i dwójkę dzieci, bo ich ojciec nie płaci zasądzonych alimentów. Postanowieniem z [...] września 2021 r. referendarz sądowy odmówił A.M. przyznania prawa pomocy. Wskazał, że pomimo wezwania do podania dodatkowych informacji oraz nadesłania stosownych dokumentów, skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu, a tym samym uniemożliwiła dokonanie pełnej analizy oraz obiektywnej oceny swojej sytuacji finansowej i jej rodziny, a także ich zdolności płatniczych, wykluczając tym samym przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżąca nie nadesłała żadnych dowodów potwierdzających wysokość dochodów swoich i dzieci. Nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych i lokat. Odnosząc się do raty kredytu na budowę domu, która pochłania znaczną część dochodów skarżącej referendarz podkreślił, że fakt ten nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W rezultacie referendarz uznał, że skarżąca nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na jakiekolwiek dofinansowanie z budżetu państwa. Pismem z [...] września 2021 r. wniesionym do sprawy o sygn. akt I SPP/Go 73/21 (I SA/Go 293/21) A.M., B.M. i D.M. wspólnie wniosły sprzeciw na ww. postanowienie. Wskazały, że prowadzenie działalności gospodarczej przez D.M. jest w obecnym czasie bardzo trudne. Sprzęt, który posiada jest uszkodzony, niesprawny technicznie, o bardzo niskiej wartości. Nawet jeśli miałyby go sprzedać, nie znajdą kupca. Nadto sprzęt starej generacji wymaga napraw technicznych (drogie części, paliwo). Do wniosku dołączyły kserokopie faktur na zakup części. Podkreśliły, że niezrozumiałym jest dla nich fakt posiadania działki o pow. 0,38 ha, którą miałyby sprzedać i pokryć koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw był bezzasadny. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze okoliczności wynikające ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść sprzeciwu Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd w całości podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób niebudzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego jej stan cywilny, czy też dokumentu potwierdzającego ustrój majątkowy obowiązujący w małżeństwie (jeśli jest mężatką). Nie przedłożyła dokumentów potwierdzających wysokość jej wynagrodzenia, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat oraz osób wspólnie z nią prowadzących gospodarstwo domowe, ani dokumentów potwierdzających wysokość jej zadłużenia oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych, bądź zaległości z tego tytułu. Nie oświadczyła, czy jej dzieci uzyskują jakiekolwiek dochody, ani też nie wyjaśniła przyczyn nieotrzymywania alimentów na rzecz dzieci i czy ubiegała się o ich wypłatę z Funduszu Alimentacyjnego. Skarżąca nie przedstawiła również oświadczenia o kosztach swojego utrzymania i osób wspólnie z nią zamieszkujących, ani nie ujawniła źródła, rodzaju, formy i wysokości pomocy uzyskiwanej od państwa, czy osób trzecich (np. rodziny). Stosownych dokumentów skarżąca nie przedłożyła również na etapie wniesienia sprzeciwu. Takie działanie skarżącej uniemożliwiło pełną i rzetelną ocenę jej sytuacji finansowej. Wobec powyższego, referendarz sądowy zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Podkreślić należy, na co również wskazywał referendarz sądowy, że jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, który z uwagi na przedmiot zaskarżenia winien wynieść 196 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2021 r., poz. 535). Wpis ten ma charakter solidarny, co wynika z treści art. 214 § 2 zd. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2, orzekł jak w sentencji postanowienia.