I SPP/Go 78/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2023 r., sygn. akt I SPP/Go 78/23 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości ciążące na tej spółce z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za grudzień 2016 r., za miesiące od stycznia 2017 r. do lipca 2017 r. oraz za miesiące od stycznia 2019 r. do października 2019 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A.R. złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 17 listopada 2023 r., sygn. akt I SPP/Go 78/23 o odmowie przyznania prawa pomocy. Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, zwróciła się o zwolnienie z tej opłaty. Z kolei w formularzu PPF rozszerzyła zakres żądania o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawniła, że mieszka wraz z mężem A.R.. Małżonkowie nie posiadają żadnych nieruchomości, oszczędności, wierzytelności i przedmiotów wartościowych. Utrzymują się z emerytur: skarżącej w kwocie 3.390 zł, jej małżonka w wysokości 5.000 zł. Po stronie zobowiązań i miesięcznych wydatków ujawniła: "komornik ([...]) 890 zł, kredyt-spłata j.w. 1.500.000,00 zł, koszty leczenia 1.000 zł, koszty utrzymania 2.800 zł, alimenty 3.000 zł". Pismem z dnia [...] listopada 2023 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni i jej małżonka, skarżąca poinformowała, że pozostaje ze swoim mężem w rozdzielności majątkowej, w związku z czym nie może podać żądanych dokumentów o jego sytuacji finansowej. Skarżąca mieszka w domu należącym do wnuka, korzystając z jego dobrej woli. Miesięcznie ponosi ½ kosztów utrzymania tj. ok. 1.500 zł oraz koszty leczenia ok. 400 zł. Przedłożyła umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową (akt notarialny z [...] czerwca 2016 r. Rep. A nr [...]), wydruk z Platformy Usług Elektronicznych ZUS o wypłacie i potrąceniach emerytury skarżącej za okres od listopada 2021 do października 2023 r., wezwanie komornika sądowego z 11 października 2023 r. do dokonywania potrąceń z emerytury skarżącej (Km [...]) oraz pismo komornika z [...] października 2023 r. o zajęciu emerytury w wysokości 25%, kartę informacyjną leczenia szpitalnego skarżącej z [...] listopada 2023 r., dwa bilety PKP na trasie [...] w dniach [...] listopada 2023 r., a także trzy potwierdzenia transakcji: [...].10.2023 r. - otrzymania emerytury w kwocie 3.399,92 zł i dokonania płatności: [...].10.2023 r. na rzecz komornika sądowego w sprawie [...] w kwocie 849,98 zł i [...].11.2023 r. na rzecz [...] w kwocie 929,06 zł. Tożsamy wniosek skarżąca złożyła w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 77/23. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2023 r., sygn. akt I SPP/Go 78/23, referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza, oceniając sytuację wnioskodawczyni przede wszystkim należało zauważyć, że mimo trudności na jakie się powołała m.in. choroba, zajęcie komornicze, czego referendarz nie zakwestionował, skarżąca nie przedstawiła w pełni swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W ocenie referendarza skarżąca nie przedłożyła wydruków z kont bankowych, lokat, kart kredytowych; ograniczyła się jedynie do złożenia trzech potwierdzeń transakcji bankowych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada co najmniej jeden rachunek bankowy, na który wpływa jej świadczenie emerytalne. Historia rachunku bankowego jest z kolei tego rodzaju dowodem, który obrazuje nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne oraz posiadane oszczędności. Może zatem w dużym stopniu przyczynić się do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy. W ocenie referendarza niewyjaśniona pozostawała również kwestia wydatków ponoszonych przez skarżącą. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła, kto i w jakiej części ponosi koszty utrzymania domu, w którym mieszka. Nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość i realizację obowiązku alimentacyjnego. Wątpliwości referendarza wzbudziło również oświadczenie skarżącej w zakresie wydatków związanych z leczeniem, gdzie wnioskodawczyni nie wskazała jakie wydatki, oprócz dwóch biletów, ponosi w związku z chorobą oczu. Zdaniem referendarza, ustalając sytuację i możliwości finansowe skarżącej należało uwzględnić również sytuację finansową i majątkową jej małżonka. Podkreślił, że okoliczność pozostawania w rozdzielności majątkowej, czy nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku udokumentowania stanu majątkowego i możliwości finansowych małżonka. Skarżąca nie złożyła żadnych dokumentów w tym zakresie, powołując się na ustrój rozdzielności majątkowej obowiązujący w jej małżeństwie. W rezultacie powyższego referendarz przyjął, że skarżąca nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący, jakoby zasługiwała na jakiekolwiek dofinansowanie z budżetu państwa. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych uniemożliwiło pełną analizę sytuacji finansowej i aktualnych możliwości płatniczych skarżącej oraz ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżąca jest w stanie ponieść, również przy pomocy małżonka, koszty postępowania w niniejszej sprawie. To zaś z kolei – zdaniem referendarza – uniemożliwiło przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W złożonym sprzeciwie skarżąca podniosła, że postanowienie referendarza jest subiektywne i wynika z niechęci do udzielenia jej prawa pomocy. Uzasadniając sprzeciw skarżąca wskazała, że oceniając jej sytuację materialną, referendarz nie skupił się na jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a wyłącznie na teoretycznych przesłankach jej udzielania. Zdaniem skarżącej referendarz w swoim uzasadnieniu nie przedstawił żadnego argumentu przemawiającego za skarżącą, a jedynie braki w dokumentach małżonka, z którym ma rozdzielność majątkową i nie może go zmusić do przedstawienia dokumentów oczekiwanych przez referendarza. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy jak we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej P.p.s.a.) od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przepis zaś art. 245 § 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z art. 199 P.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce jedynie w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Dlatego też dotyczy ono sytuacji szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli, tzn. gdy strona pomimo dołożenia maksimum starań nie jest w stanie wygospodarować, czy zdobyć środków na ten cel. Osoba występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia związanych z tym kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki ku temu (por. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., I FZ 291/12). W ocenie Sądu, referendarz sądowy właściwie ocenił sytuację skarżącej ustalając, że nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Informacje podane przez skarżącą we wniosku o prawo pomocy nie pozwalają na dokonanie całościowej oceny jej sytuacji majątkowej. Ponadto w złożonym sprzeciwie skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek nowych okoliczności przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie załączyła do sprzeciwu żadnych dokumentów, z których wynikałaby zasadność uwzględnienia jej wniosku. Nieuprawnione jest przy tym stanowisko skarżącej, która oczekuje przy ocenie jej sytuacji majątkowej, pominięcia sytuacji materialnej jej męża, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. postanowienie NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09, LEX 582903). Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obarcza obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka, co wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny (por. art. 13 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jeżeli zatem w małżeństwie skarżącej nie orzeczono separacji bądź rozwodu, przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji potwierdzającej źródło i wysokość dochodów jej męża oraz stan posiadanego przez niego majątku. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca pozostaje w związku z małżeńskim, a więc jej sytuacja finansowa nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Tymczasem pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową jej męża. Wobec powyższego, Sąd uznał za zgodne z prawem zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego i na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.