I SPP/Go 8/19

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N.H. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za czerwiec 2016 r. z tytułu produkcji papierosów poza składem podatkowym i wprowadzenia ich do obrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. N. H. złożył skargę na wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący mieszka z rodzicami i jest na ich utrzymaniu. Czasami dorabia z prac dorywczych. Jego dochód wystarcza jedynie na podstawowe środki do życia. Z zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika ponadto, że nie posiadają żadnych nieruchomości poza pokojem w mieszkaniu rodziców, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Jego miesięczny dochód to 500 zł netto. Z oświadczenia rodziców skarżącego wynika, że wartość przekazywanej synowi pomocy wynosi około 300 zł miesięcznie. Na tę pomoc składa się żywność, artykuły higieniczne i lekarstwa. Są właścicielami prawa do mieszkania spółdzielczego, domu mieszkalnego, pawilonu handlowego oraz dwóch samochodów osobowych. Ich łączny dochód miesięczny wynosi 6.000 zł. Na nieruchomości oraz pojazdy zaciągnięte zostały kredyty. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Sytuacja rodzinna, majątkowa i dochody skarżącego były już przedmiotem analizy w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Go 420/17. Postanowieniem z 8 grudnia 2017 r. zwolniono N. H. od kosztów sądowych. We wniosku złożonym na potrzeby powyższego postępowania wykazał on, że mieszkał z rodzicami, był zatrudniony na ¼ etatu. Zarabiał około 500 zł miesięcznie, czasami dorabiał drugie tyle z prac dorywczych. Dochód wystarczał mu jedynie na wyżywienie i podstawowe środki do życia. Jednocześnie spłacał opłaty w postępowaniu celnym. Z porównania wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych w 2017r. i 2018r. wynika, że skarżący nie podjął żadnej próby poprawy swojej sytuacji majątkowej. Jego dochód nadal wynosi 500 zł netto, z tą różnicą, że w chwili obecnej w całości pochodzi z pracy dorywczej (nie jest już zatrudniony na ¼ etatu). Skarżący nie wyjaśnił tego stanu rzeczy, w szczególności przyczyn, dla których nie podjął stałego zatrudnienia. Ani z wniosku PPF ani z jakichkolwiek dodatkowych materiałów dostarczonych do sądu nie wynika, że skarżący będący osobą młodą i zdolną do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje) nie podejmuje prób zdobycia środków na opłacenie zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadmnistracyjnego. Podkreślić należy, że stała lub lepiej płatna praca, która, poza oczywistym przyczynieniem się do poprawy jakości życia, pozwoliłaby na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżący takiej pracy nie podejmuje, tym bardziej nie można oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć koszty postępowania za stronę. Równocześnie wskazać należy, że pojęcie ww. "sytuacji majątkowej" obejmuje swym zakresem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, publ. CBOSA). Z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawca w związku z brakiem jakichkolwiek dochodów pozostaje na utrzymaniu rodziców, to ich możliwości finansowe (wysokość dochodów) bezsprzecznie kształtują status majątkowy skarżącego, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.), zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 tej ustawy, w myśl którego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Z powyższego wynika jednoznacznie, że pomimo iż rodzice skarżącego nie są stroną niniejszego postępowania, to jednak posiadane przez nie środki finansowe wpływają na status majątkowy wnioskodawcy i mają wpływ na ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. (podobnie: NSA z dnia 7 kwietnia 2016r. sygn. akt I OZ 300/16 publ. CBOSA). Oświadczenie złożone przez rodziców skarżącego, pomimo swojej lakoniczności, jasno wskazuje, że dysponują oni znacznym majątkiem (mieszkanie, dom, pawilon handlowy, dwa samochody osobowe) oraz stałymi dochodami. Zatem są w stanie udzielić synowi pomocy w zakresie opłacenia kosztów niniejszego postępowania. Z obu wskazanych wyżej przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.