I SPP/Go 89/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2020 r. sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt I SPP/Go 89/19 w sprawie ze skargi A.M. oraz S.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że przyznać skarżącym prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Wyrokiem z 18 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Go 100/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę A.M. oraz S.M. na wymienione w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...]. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącym 26 czerwca 2019r. Pismem z [...] lipca 2019 r. skarżący złożyli wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 26 sierpnia 2019 r. wniosek rozszerzyli o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu skarżący zgodnie podnieśli, że całość posiadanego wspólnego majątku oraz ich emerytury zostały zajęte przez urząd skarbowy. Oboje mają powyżej 70 lat, korzystają z pomocy lekarskiej, ponadto ponoszą koszty podatku od nieruchomości: działka [...] przy [...] - 6050 zł, dzierżawa wieczysta od tych działek - 5626,79 zł, użytki rolne w [...] 3,3661ha - 135,90 zł, grunty pozostałe 0,6528ha - 2872,33 zł, podatek leśny 2,8084 ha - 119 zł, lekarstwa - 350 zł miesięcznie, utrzymanie mieszkania 800 zł miesięcznie. Egzekucja administracyjna: S. - 912,90 zł miesięcznie, A. - 741,45 zł miesięcznie. Z zawartego w urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący mieszkają razem. Nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów wartościowych. Ich dochodem są emerytury, które po zmniejszeniu z powodu egzekucji administracyjnej, wynoszą łącznie 4064,10 zł. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego skarżący nadesłali dodatkowe dokumenty oraz oświadczenia. Wynika z nich m.in., że rachunek bankowy S.M. jest zajęty przez Urząd Skarbowy (skarżący, pomimo wezwania nie nadesłał wyciągu z tego rachunku). Kopie decyzji o waloryzacji emerytury potwierdzają wysokość uzyskiwanych z tego źródła dochodów. Skarżący nadesłali również kopie decyzji oraz wezwania do zapłaty, z których wynika, że skarżący są użytkownikami wieczystymi gruntów Skarbu Państwa przy [...] (działki nr [...]) oraz właścicielami posadowionych na nich budynków i budowli. S.M. jest również współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 6.528,00m2 w [...]. Małżonkowie M. są także właścicielami użytków rolnych o powierzchni 3,3661 ha oraz lasu o powierzchni 2,8084ha. Postanowieniem z dnia 26 września 2019 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Jak bowiem zauważył, pomimo osiągania niewielkich dochodów z tytułu emerytur dysponują oni znacznym majątkiem w postaci nieruchomości, którego jednak nie wykazali w złożonych oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W rubryce 7.1 formularza PPF, w odniesieniu do nieruchomości, wpisali bowiem "nie posiadamy", mimo że z uzasadnienia ich wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że są właścicielami i użytkownikami wieczystymi kilku nieruchomości. Nie ujawnili także jakie korzyści czerpią z tych nieruchomości, czy są one przedmiotem najmu lub dzierżawy. W ocenie referendarza sądowego, powyższe wskazuje nie tylko, że skarżący dysponują znacznym majątkiem (ujawnionym jedynie częściowo), który mogą spieniężyć celem pokrycia kosztów postępowania sądowego, ale także, że nie ujawnili w sposób wyczerpujący swojego stanu majątkowego i dochodów. Od powyższego orzeczenia małżonkowie M. wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw. W jego treści wyjaśnili, że co prawda są w posiadaniu ww. nieruchomości, jednak wszystkie są zajęte przez Urząd Skarbowy w [...] i Urząd Skarbowy w [...], zatem nie mają oni możliwości wykorzystania tych nieruchomości dla celów przyjętych przez referendarza sądowego. Dodali, że nie osiągają z tych nieruchomości żadnych pożytków ani korzyści, a jedynie ponoszą znaczne wydatki z tytułu obciążeń publicznoprawnych (podatki i opłaty). W odpowiedzi na wezwanie Sądu, pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. małżonkowie M. oświadczyli, że zamieszkują w mieszkaniu należącym do wnuków, zaś na nieruchomości przy [...] działalność prowadzi ich syn P.M., który złożył w Sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Przedłożyli nadto wyciąg z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez [...] z ostatnich 3 miesięcy wraz z informacją o zajęciu egzekucyjnym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] na kwotę 818972,96 zł oraz odpisy z Ksiąg Wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy [...] z ujawnionymi wpisami hipotek, zabezpieczeń i zajęć egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie merytorycznych rozważań należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - zwanej dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie (zarządzenie) referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie natomiast do art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Sprzeciw skarżących okazał się zasadny. O ile bowiem referendarz sądowy nie dysponował aktualną dokumentacją obrazującą sytuację majątkową małżonków M. należy zwrócić uwagę, że wymagane informacje i stosowne dokumenty zostały wskazane bądź w samym sprzeciwie, bądź nadesłane w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 28 listopada 2019 r. Z przedstawionych przez skarżących argumentacji i oświadczeń oraz dokumentów wynika, że choć oboje posiadają stałe źródła dochodów (skarżąca z tytułu emerytury, a jej małżonek z tytułu renty) i dysponują znacznym majątkiem w postaci nieruchomości, to jednak nie są w stanie ponieść wymagalnych kosztów postępowania, jak i wydatków związanych z ustanowieniem adwokata. Jak bowiem ustalono, świadczenia wypłacane skarżącym z ZUS-u (S. - 912,90 zł miesięcznie, A. - 741,45 zł miesięcznie) i nieruchomości zajęte zostały w postępowaniu egzekucyjnym. Również rachunek bankowy skarżącego zajęty został przez urząd skarbowy. Całość dochodów skarżących, które po zmniejszeniu z powodu egzekucji administracyjnej wynoszą łącznie 4064,10 zł miesięcznie, pochłaniają wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, stałymi opłatami, leczeniem. Co istotne, od ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika uzależniona jest realizacja prawa do kontroli przez Sąd II instancji wydanego w niniejszej sprawie wyroku z 18 kwietnia 2019 r. oddalającego skargę. Realizacja tego prawa obwarowana jest bowiem "przymusem adwokackim", czyli wprowadzonym przepisem art. 175 P.p.s.a. obowiązkiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.