II SA/Go 100/18

Dnia 16 marca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. J.P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Dnia 20 lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, iż nie uzyskuje dochodów z tytułu stosunku pracy, jest studentką studiów licencjackich i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżąca zamieszkuje wraz z rodzicami oraz młodszą siostrą. Ojciec skarżącej z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 8.500 zł netto miesięcznie, natomiast matka prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 946 zł netto miesięcznie. Spłacane przez rodziców skarżącej kredyty, raty leasingowe oraz opłaty za mieszkanie i media pochłaniają według oświadczenia zawartego w formularzu PPF około 6.400 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej w skrócie p.p.s.a., wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji finansowej skarżącej oraz jej rodziców, J.P. przedstawiła kopię swojej aktualnej legitymacji studenckiej, wydruki z rachunków bankowych obojga rodziców za ostatnie trzy miesiące, potwierdzenia spłaty rat kredytowych i leasingowych oraz zeznanie podatkowe rodziców za rok 2016. Postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć, natomiast z pozostałym zakresie wniosek okazał się niezasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść m.in. kosztów sądowych czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. Prawo to powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10). Ma ono służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Jeśli chodzi o wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to postępowanie w tym przedmiocie należało umorzyć. Stosownie bowiem do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja w przedmiocie przyznania stronie zasiłku pielęgnacyjnego. Niniejsza sprawa należy więc do spraw, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy z mocy ustawy nie spoczywa na niej obowiązek ponoszenia tych kosztów. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Jeśli chodzi natomiast o wniosek o ustanowienie adwokata, przechodząc do omówienia okoliczności przedstawionych we wniosku oraz wynikających z załączonych do niego dokumentów źródłowych należy stwierdzić, iż skarżąca ukończy niebawem 22 lata i jako osoba studiująca nie uzyskuje jeszcze własnych dochodów oraz pozostaje na utrzymaniu rodziców. W tego rodzaju sytuacjach prawidłowa ocena przesłanek z art. 246 p.p.s.a. powinna uwzględniać m.in. stan rodzinny wnioskodawcy ubiegającego się o prawo pomocy, a co za tym idzie, również sytuację zarobkową i dochody osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (postanowienia NSA z 13 czerwca 2008 r., I OZ 373/08, z 27 czerwca 2008 r., I OZ 431/08, z 27 kwietnia 2009 r., II FZ 119/09 oraz z 12 stycznia 2012 r., I GZ 234/11). Przy badaniu przesłanek wynikających z powyższego przepisu należy wziąć m.in. pod uwagę, że w myśl z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązkiem rodziców i dzieci jest wzajemne wspieranie się. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych wydruków z rachunków bankowych, matka skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, natomiast ojciec jest zatrudniony na umowę o pracę. Poza skarżącą mają oni na utrzymaniu drugą, niepełnoletnią obecnie córkę. Analiza przedłożonego zeznania podatkowego rodziców skarżącej za 2016 rok wskazuje, że ojciec skarżącej w roku tym uzyskał z tytułu umowy o pracę dochód w kwocie 130.680,71 zł. Z kolei matka skarżącej w przedłożonym zeznaniu podatkowym wykazała stratę w wysokości 21.030,76 zł, uzyskała jednakże w omawianym roku stosunkowo wysoki przychód w kwocie 314.227,50 zł (przy kosztach jego uzyskania wynoszących 333.769,64 zł). Jest to o tyle istotne, iż oceniając zdolności płatnicze osoby prowadzącej działalność gospodarczą należy m.in. brać pod uwagę przychody uzyskiwane z tej działalności, a nie jedynie dochody (bądź stratę) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez przedsiębiorców (postanowienie NSA z 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Strata nie świadczy bowiem automatycznie o braku środków finansowych. Jest ona następstwem nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje przede wszystkim brakiem dochodu do opodatkowania (postanowienia NSA z 19 stycznia 2016 r., II GZ 961/15; z 20 stycznia 2016 r., I GZ 889/15; z 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16). Przy wysokich przychodach strata może być efektem określonej koncepcji prowadzenia działalności gospodarczej, m.in. wysokich wydatków inwestycyjnych zmierzających do rozwoju przedsiębiorstwa, może też wynikać z rozmaitych działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. Dodatkowo działalność gospodarcza prowadzona przez matkę skarżącej ma charakter zorganizowany i ciągły, o czym świadczą systematyczne wpływy środków pieniężnych od kontrahentów na jej rachunek bankowy. Nic nie wskazuje również, aby matce skarżącej groziła w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa utrata płynności finansowej czy niewypłacalność, zwłaszcza że jest ona w stanie bez przeszkód wywiązywać się ze swoich zobowiązań pieniężnych. Ponadto jeśli chodzi o obciążające rodziców skarżącej zobowiązania cywilnoprawne wynikające z zawartych umów kredytowych oraz leasingu, to należy zwrócić uwagę, iż tego rodzaju należności nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). W świetle powyższych okoliczności, biorąc pod uwagę istotę wspomnianego wyżej obowiązku z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie sposób uznać skarżącej – pozostającej na utrzymaniu rodziców (z których jedno uzyskuje stosunkowo wysokie dochody z tytułu umowy o pracę, zaś drugie prowadzi działalność gospodarczą) za osobę ubogą i wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa w postaci zapewnienia bezpłatnej pomocy prawnej w postępowaniu sądowym. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.