II SA/Go 1036/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.U. o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie ze skargi A.U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy adresowanej do A.U.. Wyrok ten został doręczony skarżącemu wraz z uzasadnieniem w dniu 23 lutego 2017 r. A.U. w dniu 21 marca 2017 r. wniósł o przyznanie na jego rzecz prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych – ponad kwotę 100 zł oraz ustanowienie na jego rzecz pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego). Skarżący we wniosku wskazał, iż od sierpnia 2016 r. pozostaje bez pracy. Z powodu zatrzymania prawa jazdy nie może znaleźć pracy. Obecnie nie przysługuje mu zasiłek dla bezrobotnych. Nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej, niezbędnej dla sporządzenia skargi kasacyjnej. Wskazał, iż posiada ½ domu o powierzchni 175 m kw. o łącznej całkowitej wartości 450.000 zł, a ponadto nie posiada żadnych nieruchomości rolnych, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, jak również wierzytelności, ani innych przedmiotów, których wartość przekraczałaby kwotę 5000 zł. Wraz z żoną posiada wspólny majątek. Od utraty przez niego pracy ich możliwości finansowe są mocno ograniczone. On nie ma żadnych dochodów, żona z tytułu umowy o pracę otrzymuje miesięcznie 2500 zł (netto). Natomiast koszty związane ze stałymi zobowiązaniami i rachunkami skarżący opisał wskazując: "Gaz 888 zł za dwa miesiące z tego 50 %, woda 393,79 co 2 m-ce z tego 50%, prąd 642 zł za 3 m-ce z tego 50 %, Canal + 285,95 za 3 m-ce z tego 50%, telefon 193,41 zł za 2 m-ce." Jednocześnie skarżący wyjaśnił, iż wskazał 50 % bowiem wraz z żoną mieszkają w domu, w którym zamieszkuje jeszcze jedna rodzina i wskazanymi kosztami obie rodziny dzielą się na pół. Ponadto skarżący wskazał, że ma 56 lat, i cierpi z powodu bólów kręgosłupa. Do wniosku skarżący załączył dowody przelewu z należącego do niego rachunku należności na poczet rachunku telefonicznego – 96,24 zł ([...].12.2016r.), 97,17 zł ([...].01.2017r.), abonamentu za Internet – 89,44 zł ([...].12.2016r.), 95,00 zł ([...].01.2017r.), 94,60 zł ([...].02.2017 r.), abonamentu telewizyjnego – 91,97 zł ([...].12.2016r.), 96,98 zł ([...].01.2017r.), 97,00 zł ([...].02.2017r.), opłat za dostarczenie wody i odprowadzenie ścieków – 393, 79 zł ([...].01.2017r.), gaz - 529,62 zł ([...].12.2016 r.), 718,54 zł ([...].01.2017 r.), prąd – 220,56 zł ([...].12.2016 r.), 220,55 zł ([...].01.2017r.), 201,44 zł ([...].12.2017r.). W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania – poprzez przesłanie dokumentów potwierdzających uzyskany dochód przez żonę skarżącego (zaświadczenia pracodawcy za okres ostatnich trzech miesięcy) oraz przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, skarżący przesłał dwa formularze PIT -11 A.U., z których wynika, iż w 2016 r. osiągnął dochód w wysokości 10.432,50 zł oraz 561,48 zł oraz PIT -11 M.U. (żona), z którego wynika, iż osiągnęła ona w 2016 r. dochód w wysokości 51.882,37 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów postępowania powyżej kwoty 100 zł oraz ustanowienie radcy prawnego, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony, i to w stopniu, który powoduje uszczerbek w sferze koniecznego utrzymania jego i jego rodziny. Podkreślenia przy tym wymaga, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Choć niewątpliwie celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. To jednak obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Podkreślić dobitnie należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Pomoc państwa w tym zakresie ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (por.: H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Wniosek o prawo pomocy składa się – w myśl art. 252 § 2 p.p.s.a. – na formularzu urzędowym, w którym strona wskazać powinna m.in. zakres żądanej pomocy, oraz opisać swoja sytuacje rodzinną i majątkową. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania Sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (por.: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd w pełni zatem akceptuje podjętą przez referendarza sądowego w niniejszej sprawie czynność polegającą na wezwaniu skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący – jak twierdzi - nie posiada wprawdzie żadnego majątku w postaci innych nieruchomości, przedmiotów o znacznej wartości, papierów wartościowych, itp.. Z jego oświadczenia wynika natomiast, że posiada ½ domu mieszkalnego o powierzchni 175 m kw. o łącznej wartości 450.000 zł (1/2 posiada syn wraz z rodziną). Skarżący na urzędowym formularzu PPF podał, że nie pracuje, gospodarując wspólnie z żoną – M.U., której dochód netto wynosi 2.500 zł miesięcznie z tytułu umowy o pracę. Wysokości dochodu uzyskiwanego przez współmałżonka nie potwierdzają jednak złożone przez skarżącego dokumenty. Skarżący nie złożył zaświadczenia o zarobkach M.U. za okres ostatnich trzech miesięcy po mimo wezwania Sądu. Wykazania aktualnej sytuacji majątkowej nie wypełnia również przedłożenie formularzy PIT- 11 za rok 2016r. Przy czym zauważyć należy, że z przedłożonych dokumentów PIT za rok 2016 M.U. wynika, iż we wskazanym roku osiągnęła ona dochód w wysokości 51.882,37 zł. Po odliczeniu zaliczki pobranej przez płatnika na poczet podatku dochodowego oraz składek z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz ubezpieczenia zdrowotnego, miesięczny dochód skarżącej wyniósł ponad 3000 zł. Łącznie z tak ustalonym dochodem skarżącego w 2016 r. to blisko 3500 zł. Wskazane kwoty przewyższają zatem deklarowany przez skarżącego obecny dochód rodziny oznaczony na kwotę 2.500 zł. Sąd zaś nie ma możliwości zweryfikowania prawdziwości złożonego w tym zakresie oświadczenia. Dalej Skarżący wskazał, iż nie posiada żadnych oszczędności, jednakże na wezwanie z dnia 29 marca 2017 r. nie przedłożył wyciągu z posiadanych rachunków bankowych potwierdzających tą okoliczność. Jednocześnie zauważyć przyjdzie, że deklarowane koszty nie są znaczne, i zgodnie z oświadczeniem strony i dokumentami potwierdzającymi miesięcznie ponoszone koszty z tytułu rachunków stwierdzić należyto iż wynoszą one ok. 620 zł miesięcznie. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał swojej aktualnej sytuacji majątkowej, nie wykazał tym samym, ze w jego przypadku zachodzi przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tych okolicznościach trudno zaakceptować twierdzenie skarżącego, że uiszczenie kwoty kosztów sądowych – powyżej zakreślonej we wniosku kwoty 100 zł, czy nawet skorzystanie z pomocy prawnej radcy prawnego we własnym zakresie w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, przy takich dochodach miesięcznych i posiadanym majątku w postaci domu mieszkalnego, może faktycznie zagrozić zdolności skarżącego zaspokojenia swoich (i rodziny) koniecznych potrzeb życiowych. Przy czym zaznaczyć należy, że ewentualne koszty sądowe, w niniejszej sprawie wynoszą 100 zł tytułem uiszczenia opłaty sądowej od wniesionej skargi kasacyjnej – zgodnie z § 3 w zw. z § 2 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Co więcej, skarżący nie może porównywać się z osobami, które nie uzyskują żadnego dochodu, osobami bezrobotnymi, czy też osobami korzystającymi stale ze świadczeń z pomocy społecznej, dla których prawo pomocy bardzo często stanowi jedyną gwarancję skorzystania z prawa do sądu. Uwzględniając zatem wskazany wcześniej pogląd, iż pomoc państwa w tym zakresie ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu, zdaniem Sądu przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w przypadku skarżącego pozostawałoby w wyraźnej sprzeczności z zasadami przyznawania pomocy państwa, w tym także z zasadą sprawiedliwości i solidarności społecznej. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 oraz § 4 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.