II SA/Go 1069/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 marca 2022 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu i odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (kwiecień) uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2020 r. J.D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie: "ZUS") o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie, za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. Do wniosku dołączył druk zawierający dane identyfikacyjne płatnika, w którym jako sposób dostarczenia odpowiedzi wskazał odbiór elektroniczny (PUE). Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], ZUS na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, ze. zm. – dalej w skrócie: "ustawa COVID-19") w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 – dalej w skrócie: "u.s.u.s."), odmówił J.D. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres marzec 2020 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania składek (o którym mowa w art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19) było przesłanie deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. do dnia 30 czerwca 2020 r., czego J.D. nie uczynił. W związku z powyższym nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za ten okres. Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. J.D. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzjami z [...] lipca 2020 r. nr [...], odmawiającymi prawa do zwolnienia z opłacenia składek za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r., a także o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśnił, że właściciel biura rachunkowego, który był zorientowany w jego sprawach, zmarł w marcu 2020 r. Właścicielka biura, która obecnie go reprezentuje, nie miała żadnej wiedzy w tej sprawie. Pod koniec sierpnia 2020 r. pracownik ZUS kontaktował się telefonicznie z jego nową księgową i poinformował, iż deklaracja DRA II za luty 2020 r. nie przeszła z powodu błędów i należy złożyć korektę oraz cały zestaw DRA za okres luty-sierpień 2020 r. We wrześniu 2020 r. korekty zostały przesłane, dopiero po trzeciej pomocy ze strony infolinii. Nadto podał, iż słabo zna obsługę komputera i nie radzi sobie z nowymi sposobami komunikacji. Dopiero w październiku założył konto na platformie ZUS i przy pomocy pracowników ZUS ww. pisma udało się odczytać. Ale termin odwołania już minął. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], ZUS na podstawie art. 58, art. 59 oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, ze zm., dalej jako K.p.a.) w związku z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, odmówił przywrócenia terminu do złożenia przez J.D. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż na podstawie art. 129 § 2 K.p.a. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Zgodnie z art. 57 § 5 K.p.a. termin uważa się za zachowany przez stronę postępowania, jeżeli przed jego upływem pismo zostało między innymi: 1) wysłane w formie dokumentu elektronicznego do organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał urzędowe poświadczenie odbioru; 2) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe; złożone w polskim urzędzie konsularnym. Zgodnie z art. 391 § 1 pkt 2 K.p.a., obowiązującym w dacie doręczenia decyzji, doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt. 5 ustawy z dnia 18 lipca 2020. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, między innymi jeżeli strona lub inny uczestnik postępowania złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej. Wniosek RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. złożony został drogą elektroniczną w dniu [...] czerwca 2020 r. Decyzja została przekazana stronie za pośrednictwem PUE i uznana za doręczoną [...] sierpnia 2020 r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy strona złożyła w ZUS w dniu 12 stycznia 2021 r. Żaden w wymienionych w art. 57 § 5 K.p.a. warunków nie został przez stronę dochowany. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 1 września 2020 r. Według ustaleń ZUS jedynym pełnomocnikiem strony ustanowionym w dniu [...] stycznia 2018 r. jest A.Ż. Zakres uprawnień pełnomocnika dotyczy wszystkich czynności przed ZUS, w tym do profilu w Nowym Portalu Informacyjnym PUE ZUS. Do dnia wydania niniejszej decyzji strona pełnomocnictwa tego nie odwołała. Stosownie do art. 59 § 2 K.p.a. o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin (w tym przypadku wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), 4) strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. ZUS po analizie wniosku o przywrócenie terminu uznał, że strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Nie mógł więc wydać innej decyzji niż decyzja o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na powyższą decyzję J.D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, kwestionując jej prawidłowość i zgodność z prawem. Wyjaśnił, że nie składa deklaracji co miesiąc z racji samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej i nie zatrudniania pracowników. Nie rozumie dlaczego odmówiono mu zwolnienia z opłacania składek z powodu braku deklaracji. O odmowie skorzystania ze zwolnienia z opłacania składek, dowiedział się dopiero w październiku 2020 r. jak założył platformę PUE. Pod koniec sierpnia 2020 r. pracownik Oddziału ZUS poinformował go, że powinien zrobić korekty DRA za okres luty – sierpień 2020 r., ponieważ deklaracje te nie przeszły, co też pracownik nowego biura rachunkowego, z którym zaczął współpracować od kwietnia 2020 r., zrobił we wrześniu 2020 r. Sprawy księgowe powierzył A.Ż. z biura rachunkowego, a sprawy związane z ZUS prowadził jej mąż K.Ż., który zmarł w marcu 2020 r. Po założeniu platformy PUE w październiku 2020 r. i pomocy nowego biura rachunkowego dowiedział się o terminie do złożenia odwołania od decyzji, który to termin już minął. Dnia [...] stycznia 2021 r. wystąpił z prośbą o anulowanie decyzji, ale ZUS mu odmówił, czego się nie spodziewał. Skarżący podał, że jest mikroprzedsiębiorcą, świadczy usługi wodno-kanalizacyjne, cieplne i gazowe, nie zatrudnia pracowników, jest na zryczałtowanym podatku dochodowym, a dochody są niewielkie. W styczniu 2020 r. obroty były zerowe, w lutym 2020 r. – 1700 zł, w marcu 2020 r. – 2500 zł, w kwietniu 2020 r. – 0, w maju – 0. Przy tak małych obrotach nie stać go na zapłacenie dużych składek ZUS. Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie w myśl art. 135 p.p.s.a. następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.). Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, w dniu [...] stycznia 2018 r. do ZUS wpłynęło pełnomocnictwo, na podstawie którego skarżący J.D. upoważnił A.Ż. do wszelkich czynności przed ZUS (w tym – jak wynika z jego treści – do profilu w Nowym Portalu Informacyjnym PUE ZUS). Do akt administracyjnych sprawy załączono również trzy elektroniczne wydruki mające potwierdzać wysłanie przez PUE do J.D. w dniu [...] lipca 2020 r. trzech pism, które zostały uznane za doręczone dnia [...] sierpnia 2020 r. Odnośnie powyższych wydruków należy poczynić następujące spostrzeżenia: Po pierwsze, jak wynika z tych wydruków, dotyczą one pism o nr [...]. Tymczasem wydane wobec skarżącego w pierwszej instancji decyzje z dnia [...] lipca 2020 r. o odmowie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek zostały opatrzone innymi numerami: [...]. Ze wskazanych wyżej wydruków nie wynika zatem, iż dotyczą one wydanych wobec skarżącego decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. Po drugie natomiast uznać należy, iż ciężar wykazania skuteczności doręczenia pisma ciąży na nadawcy korespondencji, co odnośnie ZUS wywieść należy nie tylko z przepisów art. 71a u.s.u.s, ponieważ doręczeń w niniejszej sprawie dokonywano środkami komunikacji elektronicznej, ale również z przepisów K.p.a., które znajdują zastosowanie w postępowaniu przed ZUS na mocy art. 123 u.s.u.s oraz art. 180 § 1 K.p.a. Przy czym stosownie do treści art. 46 § 4 K.p.a. (w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji – [...] lipca 2020 r., jak również w dacie uznania tej decyzji za doręczoną – [...] sierpnia 2020 r.) w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ administracji publicznej przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) wskazanie, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego; 2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma; 3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób. W przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego w sposób, o którym mowa w § 4 pkt 3, organ administracji publicznej po upływie 7 dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma (art. 46 § 5 K.p.a.). W przypadku nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (art. 46 § 6 K.p.a.). Zawiadomienia, o których mowa w § 4 i 5, mogą być automatycznie tworzone i przesyłane przez system teleinformatyczny organu administracji publicznej, a odbioru tych zawiadomień nie potwierdza się (art. 46 § 7 K.p.a.). Ponadto w myśl art. 46 § 8 K.p.a. w przypadku uznania pisma w formie dokumentu elektronicznego za doręczone na podstawie § 6 organ administracji publicznej umożliwia adresatowi pisma dostęp do treści pisma w formie dokumentu elektronicznego przez okres co najmniej 3 miesięcy od dnia uznania pisma w formie dokumentu elektronicznego za doręczone oraz do informacji o dacie uznania pisma za doręczone i datach wysłania zawiadomień, o których mowa w § 4 i 5, w swoim systemie teleinformatycznym. Zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji odmawiającej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz stwierdzającej uchybienie terminu do dokonania tej czynności, w oparciu dane z systemu teleinformatycznego ZUS wykorzystanego do doręczenia decyzji, organ powinien podjąć czynności weryfikujące, czy korespondencja elektroniczna została prawidłowo skierowana do doręczenia płatnikowi. Konieczne było także dołączenie do akt dokumentu potwierdzającego doręczenie stronie decyzji, na warunkach określonych w K.p.a. Do akt powinno zatem być dołączone urzędowe poświadczenie doręczenia decyzji, o którym mowa przepisach art. 46 § 4 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w lipcu 2020 r.) oraz dowody awizacji, o jakiej mowa w art. 46 § 4 i 5 K.p.a. Do tej sytuacji procesowej nie znajdował bowiem zastosowania przepis art. 34 § 2 u.s.u.s. Tymczasem z załączonego do akt wydruku z programu teleinformatycznego ZUS wynika tylko, w jakim dniu organ uznał decyzję za doręczoną. Nie zgromadzono natomiast dowodów potwierdzających dokonywanie czynności związanych z doręczeniem. Innymi słowy z akt sprawy nie wynika, czy Platforma Usług Elektronicznych wygenerowała dla strony dwa powiadomienia o możliwości odbioru pisma w formie elektronicznej, przed uznaniem decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. za doręczone. Jest to bowiem uprawnienie procesowe związane z dostępem do akt sprawy, gwarantowane bezpośrednio regulacją zawartą w art. 46 § 8 K.p.a., a także przepisami art. 73 K.p.a. Z podanych względów (tzn. z uwagi na niewykazanie w aktach sprawy prawidłowego doręczenia wydanych w pierwszej instancji decyzji z dnia [...] lipca 2020 r.), Sąd mając na względzie przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. a także powołane wyżej przepisy K.p.a., oraz u.s.u.s., uchylił zaskarżoną decyzję. Wydano ją przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku ponownego rozpoznania sprawy, kierując się normą określoną w art. 153 p.p.s.a., ZUS powinien wyjaśnić powyższą wątpliwość, dotyczącą prawidłowości doręczenia za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. W sytuacji, gdyby organ nie dysponował dowodami potwierdzającymi prawidłowe doręczenie ww. decyzji zgodnie z wymogami wynikającymi z K.p.a., wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy należy potraktować jako złożony przed upływem przewidzianego w tym celu ustawowego terminu, a następnie rozpoznać ten wniosek merytorycznie. ----------------------- # 2