II SA/Go 1081/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi wniesionej przez A.P.(dalej: "strona", "skarżąca") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], którą organ odmówił przyjęcia jej wniosku z dnia [...] listopada 2020 r. i umorzył postępowanie o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r. Skarżąca w dniu 30 listopada 2021 r. (data wpływu wniosku do organu) złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r. Wraz z wnioskiem strona złożyła pismo informujące, w którym wskazała, że w marcu 2020 r. uzyskała przychód nie przekraczający kwoty 15.681 zł, tj. 1.567 zł, a zatem spełnia warunki do zwolnienia jej z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. organ poinformował wnioskodawczynię, że wniosek z dnia [...] listopada 2020 r. nie pozwala na ustalenie prawa do zwolnienia z opłacania składem, i jako złożony po terminie zostanie pozostawiony bez rozpoznania. W dniu 4 stycznia 2021 r. A.P. wniosła ponownie o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. ([...]) ZUS odmówił skarżącej przyjęcia wniosku z dnia [...] listopada 2020 r. i umorzył postępowanie o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r. W treści ww. decyzji organ przywołał treść art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej ustawa o COVID-19) wskazując, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, należnych za okres od marca do maja 2020 r. płatnik winien przekazać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później, niż do dnia 30 czerwca 2020 r., a pierwszorazowy taki wniosek skarżąca złożyła w dniu 30 listopada 2020 r. Z uwagi na fakt, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, organ na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie. Od powyższej decyzji strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę wskazując, że wobec faktu złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, należnych za okres od marca do maja 2020 r. po terminie, w dniu 4 stycznia 2021 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku, który nie został rozpoznany. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, nie odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu nierozpoznania wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie ze składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie wniosek taki złożył organ, a skarżąca nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], którą organ odmówił przyjęcia wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2020 r. i umorzył postępowanie o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r. Jako podstawę do wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał fakt złożenia przez skarżącą wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, należnych za okres od marca do maja 2020 r. po terminie określonym ustawą o COVID-19 tj. po 30 czerwca 2020 r. Z powyższych względów organ uznał postępowanie za bezprzedmiotowe i podlegające umorzeniu. Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. stanowi podstawę jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Zgodnie z treścią art. 31 zp ust. 1 ustawy o COVID-19, przywołanego w treści zaskarżonej decyzji, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. na zasadach przewidzianych w ustawie COVID-19. Nie było kwestionowane przez strony, że wniosek ten złożony został w dniu 30 listopada 2020 r., czyli po 30 czerwca 2020 r., będącym terminem, jaki ustawodawca przewidział w art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19, do złożenia w/w wniosku. Natomiast, jak wynika z akt sprawy i z odpowiedzi na skargę, organ rozpoznając sprawę całkowicie pominął okoliczność złożenia przez skarżącą w piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie ze składek. Zdaniem Sądu, w tych okolicznościach, ZUS powinien w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Z akt sprawy wynika, że wniosek o przywrócenie terminu, zawarty został w piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. W piśmie tym skarżąca ponownie, po uprzednim otrzymaniu od ZUS pisemnej informacji z [...] grudnia 2020 r. o braku podstaw do zwolnienia z opłacania składek, zwróciła się do ZUS o uznanie, że prawo to jej przysługuje, gdyż spełnia ona przesłanki określone w ustawie o COVID-19. Wnosząc o przywrócenie terminu strona wskazała na znaczne pogorszenie się jej sytuacji finansowej związane z wystąpieniem pandemii. Według Sądu najpierw ZUS powinien w sposób ostateczny, w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., rozstrzygnąć w zakresie przeszkody w merytorycznym rozpoznaniu sprawy o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a dopiero później przejść do rozpoznania sprawy. ZUS na gruncie przedmiotowej sprawy kompletnie pominął kwestię złożonego przez stronę wniosku o przywrócenie terminu. W tych okolicznościach działanie skarżonego organu, polegające na pominięciu istotnego wniosku strony, a następnie przedwczesne odmówienie przyjęcia wniosku i umarzenie postępowanie w sprawie o zwolnienie z opłacania składek – uznać należało za naruszające art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ powinien bowiem podjąć wszelkie czynności niezbędne do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie skarżącej do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Przy czym Sąd jednocześnie zwraca uwagę, że ZUS powinien uwzględnić na gruncie rozpoznawanej sprawy treść przepisu szczególnego jakim art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19. Zgodnie z nim w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięciu lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1.). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). Art. 15zzzzzn2 dodany został do ustawy COVID-19 na mocy art. 1 pkt 24 ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255) z dniem 16 grudnia 2020 r., a więc przed dniem wydania zaskarżonej decyzji. Z jego treści wprost zaś wynika, że znajduje on zastosowanie w przypadkach uchybienia terminu (nie tylko procesowego, ale także materialnoprawnego) w okresie obowiązywania stanu epidemii. Tymczasem stan epidemii ogłoszony został od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania, co do dalszego postępowania, a przede wszystkim najpierw rozpoznana i ostatecznie rozstrzygnie w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, a dopiero potem rozpozna wniosek skarżącej o zwolnienie z opłacania składek. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.